Konkurs Piosenki Eurowizji (ang.Eurovision Song Contest, w skrócie ESC, fr.Concours Eurovision de la chanson, potocznie Eurowizja) – telewizyjne widowisko muzyczne organizowane od 1956, składające się z prezentacji „na żywo” utworów wykonywanych przez przedstawicieli publicznych stacji telewizyjnych zrzeszonych w Europejskiej Unii Nadawców (EBU) i następującego po nim głosowania, które jest zwieńczone wręczeniem pamiątkowej statuetki wykonawcy zwycięskiej piosenki i występem laureata.
Konkurs Piosenki Eurowizji jest najpopularniejszym z najdłużej trwających programów telewizyjnych na świecie, a także jednym z najchętniej oglądanych niesportowych wydarzeń międzynarodowych na świecie. Wydarzenie corocznie ogląda ok. 100–600 mln widzów. Wydarzenie w 2015 zostało wpisane do księgi rekordów Guinnessa jako „najdłużej transmitowany coroczny konkurs muzyczny w historii”. Konkurs transmitowany jest w większości krajów europejskich i w wielu innych państwach świata, takich jak Brazylia, Chiny, Egipt, Filipiny, Hongkong, Indie, Japonia, Jordania, Kolumbia, Korea Południowa, Meksyk, Nowa Zelandia, Portoryko, Stany Zjednoczone, Tajlandia, Tajwan, Urugwaj czy Wenezuela, mimo że krajowi nadawcy z tych państw nie biorą udziału w konkursie. Konkurs od 2000 transmitowany jest także przez Internet.
Część uczestników Konkursu Piosenki Eurowizji pojawiała się w nim więcej niż raz podczas różnych edycji wydarzenia w mniejszych lub większych odstępach czasowych. Aktualny rekord pod kątem przerwy między występami na Konkursie Piosenki Eurowizji należy do Justyny Steczkowskiej z Polski, który wynosi 30 lat z dokładnością co do dnia, tj. od 13 maja 1995 do 13 maja 2025.
W 2005 z okazji 50-lecia istnienia konkursu pojawiły się plany zorganizowania Światowego Konkursu Piosenki Eurowizji, ale pomysł odrzucono, a EBU we współpracy z duńską telewizją przygotowała koncert Gratulacje: 50 lat Konkursu Piosenki Eurowizji, podczas którego wybrano najlepszą piosenkę w historii konkursu (został nią przebój „Waterloo” zespołu ABBA).
Ostatnia edycja konkursu odbyła się w 2026 w Wiedniu, a w finale zwyciężyła Dara, reprezentantka Bułgarii z piosenką „Bangaranga”.
Początki
Członkowie Europejskiej Unii Nadawców (EBU) w połowie lat 50. XX wieku ustanowili komitet, którego celem było opracowanie wizji programu rozrywkowego jednoczącego i realizowanego wspólnie przez kraje europejskie. Brytyjski aktor Michael Brennan w marcu 1954 wyszedł z inicjatywą organizacji konkursu piosenki, w którym o wynikach decydowaliby regionalni jurorzy, a wyniki prezentowane byłyby na tablicy punktacyjnej. Pomysł przerodził się w Festiwal Brytyjskich Piosenek Pop, który po raz pierwszy odbył się 7 maja 1956.
Komitet pod przewodnictwem szefa telewizji szwajcarskiej Marcela Bezençona podczas zebrania w styczniu 1955 w Monako przedstawił pomysł powołania konkursu piosenki wzorowanego na Festiwalu Piosenki Włoskiej w San Remo. 19 października podczas Walnego Zgromadzenia EBU w Rzymie podjęto decyzję, że pierwszy Konkurs Piosenki Eurowizji, znany wówczas jako Eurovision Grand Prix, zostanie zorganizowany wiosną 1956 w Lugano. Pierwszy konkurs odbył się 24 maja i był emitowany głównie przez publiczne rozgłośnie radiowe, z kolei kilku nadawców telewizyjnych dodatkowo transmitowało całe widowisko.
Nazwę Grand Prix zaadaptowano z francuskojęzycznej nazwy konkursu Le Grand-Prix Eurovision de la Chanson Européenne. Grand Prix zastąpiono francuskim słowem Concours (konkurs). Nazwę Eurowizja wymyślił w 1951 George Campey, używając zwrotu w artykule dla brytyjskiej gazety „Evening Standard”, w którym opisywał działalność europejskich telewizji. Mimo że „Eurowizja” to międzynarodowa sieć telewizyjna informująca o wielu muzycznych i sportowych programach organizowanych przez EBU, to nazwa kojarzona jest najbardziej z konkursem piosenki.
Format konkursu
Publiczność Konkursu Piosenki Eurowizji 2012
Do udziału w Konkursie Piosenki Eurowizji może zgłosić się nadawca publiczny z każdego państwa, które jest pełnoprawnym członkiem EBU. Do konkursu można zgłosić jeden oryginalny utwór reprezentujący dowolny gatunek muzyczny. Konkurs organizowany jest w jednym z uczestniczących krajów. Piosenki prezentowane są podczas koncertu transmitowanego w telewizji, a po części konkursowej rozpoczyna się kilkunastominutowe głosowanie. Głosy dawniej przyznawali członkowie komisji sędziowskiej powoływanej przez nadawców publicznych, w latach 1998–2008 zwycięzcę wybierali telewidzowie za pomocą telefonów i SMS-ów, a od 2009 głosują i widzowie, i jurorzy wyłaniani przez nadawców publicznych. Na podstawie wyników głosowania przedstawiciele z poszczególnych państw ogłaszają liczbę punktów przyznanych najwyżej ocenionym piosenkom. Od 1975 punktami nagradza się 10 najwyżej ocenionych piosenek, przy czym najlepsza otrzymuje 12 punktów, kolejna – 10 pkt, a pozostałe od 8 do 1 pkt (tzw. skala eurowizyjna). Prowadzący po zsumowaniu wszystkich punktacji łączą się z sekretarzami z każdej telewizji biorącej udział w konkursie, którzy podają głosy danego kraju. Po ujawnieniu wszystkich głosów ogłoszany jest zwycięzca, który otrzymuje statuetkę i ponownie prezentuje swój utwór na scenie. Nadawca publiczny, którego reprezentant zwyciężył w finale, ma prawo do organizacji kolejnego finału.
Koncerty konkursowe prowadzi zazwyczaj jeden lub więcej prowadzących. Każdy koncert rozpoczyna się od występu otwarcia (ang. opening act), a w czasie poświęconym na głosowanie telewidzów prezentowany jest pokaz artystyczny (tzw. interval act). Oficjalnym utworem konkursu jest preludium do utworu „Te Deum” Marca-Antoine’a Charpentiera. Koncerty rozpoczynają się zwykle o godz. 21:00 czasu środkowoeuropejskiego letniego, niezależnie od strefy czasowej, gdzie położone jest państwo organizujące konkurs.
Konkurs w latach 2004–2008 składał się z dwóch koncertów; podczas półfinału 10 piosenek przechodziło do finału, w którym konkurowały z kilkunastoma innymi utworami (zakwalifikowanymi do finału na podstawie wyników punktowych krajów osiągniętych w poprzednich latach). Od 2008 organizowane są dwa półfinały, z czego jeden odbywa się we wtorek, a drugi – w czwartek. W sobotę odbywa się koncert finałowy, w którym biorą udział reprezentanci ponad 20 krajów: po 10 uczestników z każdego półfinału, kraj-organizator i państwa z tzw. Wielkiej Czwórki (w latach 2011–2025 Wielkiej Piątki), w której skład wchodzą telewizje płacące najwyższe składki członkowskie na rzecz EBU, tj. Niemcy, Francja, Wielka Brytania i Włochy (od 2011). Do 2025 do tej grupy należała również Hiszpania, która zrezygnowała z udziału w konkursie w 2026.
wzięły udział w konkursie jako część innego państwa, ale nigdy samodzielnie
nigdy nie wzięły udziału, choć mają taką możliwość
wyraziły chęć udziału, ale później zrezygnowały
Mapa Europejskiej Strefy Nadawców – państwa z zaznaczonym terytorium mogą ubiegać się o udział w konkursie
Możliwość udziału w Konkursie Piosenki Eurowizji ma nadawca publiczny, który jest aktywnym członkiem Europejskiej Unii Nadawców. Za aktywnego członka EBU uznaje się nadawcę, który znajduje się w państwie należącym do Rady Europy bądź położonym na terenie Europejskiej Strefy Nadawców, której terytorium ustalane jest przez Międzynarodowy Związek Telekomunikacyjny:
„Europejska Strefa Nadawców” rozgraniczona jest na zachodzie od zachodniej granicy Regionu 1 i na wschodzie przez południk 40° na wschód od Greenwich oraz na południu przez równoleżnik 30°, obejmując północną część Arabii Saudyjskiej i tę część krajów, które sąsiadują z basenem Morza Śródziemnego. Dodatkowo, do Europejskiej Strefy Nadawców zaliczają się także: Armenia, Azerbejdżan, Gruzja oraz te części terytorium Iraku, Jordanii, Syrii, Turcji i Ukrainy, które leżą poza wyżej wymienionymi granicami.
Aktywne uczestnictwo w Konkursie Piosenki Eurowizji nie jest zależne od geograficznego położenia kraju, na co wskazywałby przedrostek „euro-” w nazwie wydarzenia. W konkursie brało lub bierze udział także kilka państw spoza granic Europy: Izrael i Armenia (Azja Zachodnia), Maroko (Afryka Północna), a także kraje transkontynentalne, których tylko część powierzchni należy do Europy, tj. Turcja, Rosja, Gruzja czy Azerbejdżan.
W dotychczasowej historii konkursu wzięły udział w sumie 52 państwa. Poniższa tabela prezentuje kraje wraz z rokiem debiutu w konkursie:
Infografika prezentująca liczbę krajów biorących udział w poszczególnych konkursach (w latach 1956–2020)
Scena 56. Konkursu Piosenki Eurowizji w Esprit Arena, maj 2011
Znaczna część kosztów poświęconych na przygotowanie konkursu pokrywana jest przez komercyjnych sponsorów oraz składki wpłacane przez kraje uczestniczące w widowisku. Stacje telewizyjne biorące udział w konkursie wnoszą opłatę za prawo do transmisji, a wysokość składek uzależniona jest od liczby ludności danego kraju i wysokości dochodu narodowego. W związku z wpłacaniem najwyższych składek przez nadawców z Niemiec, Francji, Hiszpanii, Wielkiej Brytanii i Włoch, reprezentanci tych krajów mają zapewnione miejsce w finale jako Wielka Piątka. Pieniądze do budżetu organizacyjnego wpływają również w formie subwencji rządowych i od sponsorów, a także ze środków własnych stacji telewizyjnej.
Konkurs często postrzegany jest jako okazja do promocji państwa organizatora jako atrakcji turystycznej. Koszty z przygotowania widowiska zwracają się organizatorowi m.in. dzięki reklamie oraz wpływom ze sprzedaży biletów i gadżetów eurowizyjnych sprzedawanych w trakcie wydarzenia. Ukraina w związku z organizacją 50. Konkursu Piosenki Eurowizji w 2005 zniosła obowiązek posiadania wiz dla turystów z Unii Europejskiej.
Miastem organizującym konkurs jest zazwyczaj stolica państwa, które otrzymało prawo przygotowania wydarzenia. Największymi scenami konkursowymi w historii wydarzenia były: hala Parken w Kopenhadze (która pomieściła ok. 38 tys. ludzi podczas konkursu w 2001) i Esprit Arena w Düsseldorfie (która pomieściła ok. 36,5 tys. osób podczas konkursu w 2011). Najmniejszym pod względem terytorium miastem-organizatorem było Millstreet, w którym odbył się 34. Konkurs Piosenki Eurowizji w 1993 (liczba mieszkańców wsi wynosi ok. 1,5 tys. mieszkańców), a hala Green Glens Arena może pomieścić natomiast ponad 8 tys. ludzi). Przy wyborze miasta, w którym odbędzie się konkurs, brana jest pod uwagę także liczebność hoteli i obiektów prasowych w okolicy miejsca organizacji wydarzenia.
Kraj organizator
EBU po zorganizowaniu dwóch pierwszych konkursów w Szwajcarii i Niemczech zdecydowała, że kraj, który zwycięży w kolejnym finale, otrzyma prawo do przygotowania wydarzenia w kolejnym roku. EBU w sierpniu 2026 ogłosiła, że zwycięski kraj traci możliwość organizacji kolejnego wydarzenia, jeśli konflikt zbrojny, sytuacja geopolityczna lub jakakolwiek inna sytuacja istotnie wpływa na bezpieczeństwo lub stabilność w tym państwie. Prawo do organizacji konkursu wówczas przejmuje nadawca publiczny z innego kraju, który przejmuje odpowiedzialność za organizację i przeprowadzenie konkursu, przy czym nie jest zobowiązany do organizacji wydarzenia w imieniu innego nadawcy.
W historii konkursu sześciokrotnie zdarzyło się, aby zwycięski kraj nie zorganizował kolejnego wydarzenia:
konkurs w 1960 został zorganizowany w Londynie przez BBC po tym, jak Holandia odmówiła przygotowania widowiska z powodów finansowych; Wielka Brytania została wybrana na organizatora kolejnego finału, bo zajęła drugie miejsce w finale konkursu w 1959
konkurs w 1963 został zorganizowany w Londynie przez BBC po tym, jak Francja odmówiła przygotowania widowiska z powodów finansowych; Wielka Brytania została wybrana na organizatora wydarzenia, bo Monako i Luksemburg, które zajęły odpowiednio drugie i trzecie miejsce w finale konkursu w 1962, nie podjęły się organizacji
konkurs w 1972 został zorganizowany w Edynburgu przez BBC po tym, jak Monako odmówiło przygotowania widowiska z powodu braku odpowiedniej hali; Wielka Brytania została wybrana na organizatora wydarzenia, otrzymując na to zgodę od monakijskiej telewizji
konkurs w 1974 został zorganizowany przez BBC w Brighton po tym, jak Luksemburg odmówił przygotowania wydarzenia z powodów finansowych
konkurs w 1980 został zorganizowany w Hadze przez Nederlandse Omroep Stichting (NOS) po tym, jak Izrael odmówił przygotowania widowiska z powodów finansowych; Holandia zaoferowała się do przygotowania konkursu po tym, jak kilku innych nadawców odmówiło organizacji
konkurs w 2023 został zorganizowany w Liverpoolu przez BBC po tym, jak Ukraina nie mogła sprostać wymaganiom organizacji ze względu na obawy związane z bezpieczeństwem związane z rosyjską inwazją; Wielka Brytania została wybrana na organizatora kolejnego finału, bo zajęła drugie miejsce w finale konkursu w 2022
Organizator konkursu do 2004 proponował oryginalny, indywidualny logotyp wydarzenia. EBU w styczniu 2004 zaprezentowała uniwersalne logo Konkursu Piosenki Eurowizji, którym został napis Eurovision z sercem „reprezentującym emocje wydarzenia” umieszczonym na miejscu litery v. Logo w 2014 zostało odnowione przez Cornelisa Jacobsa i jego współpracowników z Cityzen Agency.
Od 2002 do 2023 każdy konkurs (z wyjątkiem konkursu w 2009) miał slogan, który ustalany był przez nadawcę-organizatora. EBU w listopadzie 2023 ogłosiła, że kolejne konkursy będą miały uniwersalny slogan – United by Music, mimo to miasta-organizatorzy od 2025 w procesie wybierania miasta goszczącego konkurs, tworzą własne slogany, które raczej później nie są używane w trakcie konkursu (z wyjątkiem konkursu w 2025).
Terminem „tydzień eurowizyjny” określa się dni, podczas których trwają ostatnie przygotowania do wydarzenia, w tym próby techniczne, kamerowe i generalne uczestników oraz właściwe koncerty konkursowe. Próby odbywają się kilka dni przed koncertami, a uczestnicy brali też udział w konferencjach prasowych. Próbom przyglądają się akredytowani dziennikarze i fani konkursu zgromadzeni w centrum prasowym bądź w sali, w której odbywają się przygotowania.
Każda delegacja wyznacza przewodniczącego (szefa delegacji), którego zadaniem jest zgłoszenie do organizatorów krajowego reprezentanta, a także koordynacja promocji uczestnika i planowanie działań delegacji. W skład delegacji wchodzą zazwyczaj, poza reprezentantami: tancerze, muzycy, kompozytorzy, autorzy tekstów, przedstawiciele lokalnej prasy i komentator (każdy nadawca może zaprosić własnego komentatora radiowego i/lub telewizyjnego; mają oni specjalne pomieszczenia za miejscem dla publiczności, w których komentują występy dla krajowej telewizji).
Próby generalne do konkursu rozpoczynają się na kilkanaście dni przed pierwszym koncertem jurorskim. Próby sceniczne od 2004 odbywają się dwa tygodnie przed koncertem. Reprezentanci występujący w pierwszym półfinale odbywają próby od niedzieli do środy, uczestnicy drugiego półfinału – od czwartku do niedzieli, a automatyczni finaliści – w sobotę i niedzielę.
Delegacje po zakończeniu prób spotykają się z dyrektorem artystycznym konkursu w tzw. video viewing roomie, w którym omawiają nagrania z próby i dyskutują o szczegółach technicznych transmisji, np. ustawieniu kamer i świateł. Delegacja następnie uczestniczyła w konferencji prasowej, na której przedstawiciele mediów i fanów mogli zadawać im pytania. Konferencje prasowe odbywały się równolegle z próbami kolejnych reprezentantów.
Przed półfinałami organizowane są trzy próby generalne. Dwie z nich odbywają się dzień przed konkursem (jedna po południu, a druga wieczorem), a trzecia – po południu, tuż przed koncertem transmitowanym w telewizji. Kasy biletowe umożliwiają kupno biletów zarówno na koncert główny, jak i na próby generalne. Taki sam harmonogram prób obowiązuje przed finałem konkursu (dwie próby w piątek oraz jedna w sobotę, przed koncertem).
Drugie próby generalne (przed półfinałami i finałem) są oglądane przez jurorów ze wszystkich krajów biorących udział w danym koncercie. Wtedy to komisja ocenia uczestników i przyznaje im punkty, które później są sumowane i w stosunku 50:50 (wraz z głosowaniem widzów podczas na żywo) brane pod uwagę podczas koncertów głównych. Tym samym wszelkie pomyłki podczas koncertów transmitowanych w telewizji nie mają wpływu na ocenę jury.
W miesiącach poprzedzających finał Eurowizji w kilku państwach odbywają się oficjalne imprezy promocyjne z udziałem m.in. uczestników bieżącej lub poprzednich edycji konkursu (a czasem również finalistów krajowych eliminacji): Eurovision in Concert w Amsterdamie (od 2008), London Eurovision Party w Londynie (od 2008), Israel Calling w Tel Awiwie (od 2016), PrePartyES w Madrycie (od 2017), Barcelona Eurovision Party w Barcelonie (od 2022) i Polish Eurovision Party w Warszawie (2022–2023).
W poniedziałkowy wieczór poprzedzający finał konkursu tworzona jest tzw. wioska eurowizyjna (ang. Eurovision village), w której administracja miasta świętuje organizację Eurowizji. Na przyjęcie zapraszani są delegacje biorące udział w konkursie i publiczność. Spotkaniu towarzyszy muzyka na żywo, serwowane jest jedzenie i napoje, a czasem odbywa się także pokaz fajerwerków.
Organizatorzy zapewniają wszystkim delegacjom i akredytowanym dziennikarzom cowieczorne imprezy w tzw. euroclubie, w których po zakończeniu półfinałów i finału organizowane jest tzw. afterparty.
Każdy utwór zgłoszony do konkursu musi trwać ok. trzech minut, a podczas prezentacji na żywo może ją zaprezentować na scenie maksymalnie sześć osób. Wykonawcy muszą mieć ukończone 18 lat (w latach 1990–2026 – 16 lat) najpóźniej w dniu pierwszej próby scenicznej. Nie ma ograniczenia dotyczącego gatunku muzycznego, w jaki ma być nagrany konkursowy utwór. Pierwsza publiczna emisja lub publikacja fonograficzna piosenki nie może odbyć się wcześniej niż 1 września roku poprzedzającego konkurs.
Podczas występu wykonawcy muszą śpiewać na żywo. Podkład instrumentalny do 2021 nie mógł zawierać wcześniej nagranych wokali wspierających. W 1999 po prezentacji utworu „Marija Magdalena” przez Doris Dragović z Chorwacji zawierał dźwięki brzmiące podobnie do ludzkiego głosu, co krajowa delegacja twierdziła, że były to komputerowo zsyntetyzowane dźwięki zastępujące śpiew. EBU zdecydowała, że delegacja naruszyła regulamin konkursu, dlatego odjęła krajowi 33% przyznanych głosów zliczanych do pięcioletniej średniej, uwzględnianej przy kwalifikacji do konkursu w kolejnych latach. EBU w 2020 jednorazowo zniosła zakaz wcześniej nagranych partii wokalnych w podkładzie muzycznym, co wytłumaczyła chęcią przetestowania takiego rozwiązania i zminimalizowania ryzyka zakażeniem koronawirusem przez chórzystów podczas Konkursu Piosenki Eurowizji w 2021. Zasada została wprowadzona na stałe od konkursu w 2022.
Kraj współorganizujący konkurs w latach 1956–1998 musiał zaangażować w wydarzenie orkiestrę grającą na żywo. Utwory konkursowe do 1973 musiały być zagrane przez zespół muzyczny, w kolejnych latach dozwolone było wykorzystanie z nagranych wcześniej podkładów instrumentalnych, jednak nadal obowiązkowe dla organizatora było zapewnienie uczestnikom dostępu do orkiestry, a w przypadku użycia podkładu muzycznego wszystkie instrumenty nagrane na ścieżkę musiały zostać zaprezentowane na scenie podczas występu konkursowego, co zostało zniesione w 1997. Decyzja o zatrudnieniu orkiestry od 1999 należała do nadawcy przygotowującego konkurs. Israel Broadcasting Authority (IBA), organizator konkursu w 1999, zrezygnował z zaproszenia orkiestry, od tamtej pory wszystkie utwory konkursowe prezentowane są przy wykorzystaniu podkładu muzycznego.
Język
Infografika przedstawiająca zwycięskie piosenki pod względem języka, w którym zostały nagrane
Wszystkie utwory konkursowe muszą zawierać partie wokalne. Każda piosenka początkowo musiała także zostać wykonana w ojczystym języku kraju, który reprezentowała, ale na przestrzeni lat ta zasada ulegała zmianom; w latach 1956–1965 nie istniał żaden punkt regulaminowy ustalający konieczność śpiewania w języku narodowym, co zmieniło się po konkursie w 1965, na którym utwór reprezentujący Szwecję („Absent Friend”) został zaśpiewany w języku angielskim. Obowiązek śpiewania utworu w języku narodowym został zniesiony w 1973, kiedy to każdy reprezentant mógł zaśpiewać utwór w dowolnym języku. EBU na konkurs w 1977 przywróciła zasadę prezentacji piosenki w języku ojczystym, z której zwolnieni zostali uczestnicy z Niemiec i Belgii, których konkursowe propozycje, napisane w języku angielskim, zostały wybrane przed ogłoszeniem regulaminu. EBU w 1999 zdecydowała się na całkowite zniesienie zasady dotyczącej języków, w jakich prezentowane są piosenki konkursowe. W 2003 podczas konkursu po raz pierwszy została zaprezentowana piosenka w języku sztucznym (utwór „Sanomi”, który zajął drugie miejsce w finale).
System głosowania używany w konkursie zmieniał się na przestrzeni lat. Każdy kraj od 1975 przyznaje punkty 10 najwyżej ocenionym przez siebie krajom, od 12 punktów dla najlepszej propozycji, 10 pkt dla piosenki z drugiego miejsca i od 8 do 1 dla kolejnych ośmiu utworów w rankingu (tzw. „skala eurowizyjna”). W przeszłości oceny przyznawały krajowe komisje jurorskie powoływane przez nadawców publicznych. W 1997 pięć krajów (Austria, Szwajcaria, Niemcy, Szwecja i Wielka Brytania) po raz pierwszy umożliwiło oddawanie głosów telewidzom. Eksperyment okazał się sukcesem, a od 1998 wszystkie państwa korzystają z głosowania telefonicznego. Komisje jurorskie wciąż przyznawały własne punkty, ale były one brane pod uwagę jedynie w przypadku wystąpienia problemów technicznych z przekazaniem wyników głosowania telewidzów. W późniejszych latach głosy zaczęły być przyjmowane również za pomocą wiadomości SMS, a od 2023 również za pośrednictwem dedykowanej aplikacji mobilnej.
EBU w 2009 wprowadziła metodę zliczania punktów, która sumowała rankingi głosowania telewidzów i jurorów w stosunku głosów 50:50. W latach 2009–2012 każdy kraj powoływał pięcioosobową komisję składającą się z ludzi związanych z branżą muzyczną, a każdy z członków przyznawał indywidualnie punkty w tzw. „skali eurowizyjnej”, które następnie były sumowane, by 10 uczestników z najwyższą liczbą punktów mogło otrzymać punkty w „skali eurowizyjnej”. Analogicznie tworzono rankingi telewidzów, a ostateczny ranking punktów z danego kraju powstawał po zsumowaniu punktów od jury i widzów. W latach 2013–2015 jurorzy głosowali w sposób indywidualny, szeregując uczestników od najlepszego do najgorszego (gdzie 1 punkt przyznawany był najlepszemu występowi wg danego jurora), następnie wyciągana była średnia not jurorskich, a najmniejsza wartość średniej była równoznaczna z uzyskaniem pierwszego miejsca w rankingu (w przypadku remisu wyższą pozycję otrzymywał uczestnik, który miał wystawioną wyższą najniższą pozycję jednego z członków komisji). Analogicznie tworzony był ranking głosowania telewidzów – uczestnicy byli szeregowani od najlepszego do najgorszego na podstawie liczby głosów w danym kraju. Z obu rankingów tworzona była średnia, według której powstała punktacja. W przypadku remisu decydowała pozycja w głosowaniu telewidzów. Od 2016 rankingi nie są sumowane, ale prezentowane oddzielnie. W latach 2023–2025 o wynikach półfinałów decydowali tylko telewidzowie.
Głosowanie telefoniczne od 1964 nadzorowane jest przez skrutinera, który jest jednocześnie kierownikiem wykonawczym z ramienia EBU odpowiedzialnym za prawidłowy przebieg podawania punktów. Funkcję kierownika wykonawczego konkursu sprawowali:
Cztery z 16 krajów biorących udział w 14. Konkursie Piosenki Eurowizji w 1969, tj. Francja, Hiszpania, Holandia i Wielka Brytania, zdobyły tę samą, najwyższą liczbę 18 punktów. Ówczesny regulamin nie rozstrzygał remisu, dlatego zwycięzcami zostały wszystkie cztery kraje, co wywołało niezadowolenie wśród pozostałych krajów uczestniczących, które groziły bojkotem konkursu, a Finlandia, Norwegia, Szwecja i Portugalia w ramach bojkotu nie wzięły udziału w konkursie w 1970. By uniknąć podobnych sytuacji w przyszłości, EBU wprowadziła zasadę rozstrzygającą remis: w przypadku tej samej liczby punktów wygrywa kraj, któremu jakiekolwiek punkty przyznała większa liczba państw. W przypadku nierozstrzygnięcia remisu pod uwagę bierze się łączną liczbę najwyższych not (12 pkt), a potem – kolejnych (tj. 10, 8, 7-1), aż do wyłonienia zwycięzcy, natomiast ostatnim punktem rozstrzygnięcia remisu jest numer startowy remisujących reprezentantów – wyższe miejsce zajmuje kraj, który wystąpił wcześniej podczas koncertu. Podobna zasada obowiązuje także przy rozstrzyganiu remisów na innych miejscach.
Od 1969 do jedynego remisu na pierwszym miejscu doszło w finale konkursu w 1991, kiedy Szwecja i Francja zdobyły po 146 punktów. Ówczesne zasady nie brały pod uwagę liczby krajów, które oddały jakiekolwiek punkty na remisujące piosenki, tylko liczbę przyznanych „12”, potem kolejnych not. O zwycięstwie Szwecji zdecydowała liczba otrzymanych „10”, choć gdyby wziąć pod uwagę współczesne zasady rozstrzygania remisów, zwyciężyłaby Francja.
Krajami z największą liczbą wygranych są Irlandia i Szwecja, które po siedem razy zwyciężały w konkursie. Dwie wygrane Irlandii zapewnił Johnny Logan, który do 2023 był jedynym artystą, który wygrał konkurs więcej niż raz i jest zarazem jedynym trzykrotnym zwycięzcą konkursu w historii; zajął pierwsze miejsce w finale konkursów w 1980 (z utworem „What's Another Year”) i 1987 (z „Hold Me Now”) oraz był autorem piosenki „Why Me?” Lindy Martin, która zwyciężyła w finale konkursu w 1992. Dwie wygrane Szwecji zapewniła Loreen, która jest jedyną kobietą w historii, która dwukrotnie zwyciężyła w konkursie – w 2012 i 2023.
Krytyka i kontrowersje
Na podstawie statystyk i obserwacji głosowania w konkursie można zaobserwować, że niektóre kraje zazwyczaj głosują w podobny sposób. Przez lata wykształcił się styl oceniania państw głównie według m.in. popularności wykonawców w danym regionie geograficznym, poglądów politycznych, sympatii między narodami bądź ustaleń między przedstawicielami nadawców. O najwyższych notach decyduje również duża liczebność mniejszości narodowych w poszczególnych krajach, co spowodowało, że konkurs niekiedy jest postrzegany przez media jako „polityczny”, podczas którego państwa zazwyczaj wymieniają się punktami ze swoimi sąsiadami: Estonia, Łotwa, Białoruś, Armenia i Gruzja z Rosją, Cypr z Grecją, Rumunia z Mołdawią i kraje skandynawskie między sobą, co często wynika również z podobnych upodobań muzycznych w regionach. Podczas podawania punktacji ujawnia się także głosowanie licznych mniejszości narodowych: Turcja często wymieniała się punktami z Niemcami, Holandią, Belgią, Francją, Wielką Brytanią i Azerbejdżanem, Irlandia głosowała na Litwę i Polskę. O istnieniu problemu z politycznym głosowaniem wypowiedziało się m.in. kilku uczestników konkursu, w tym Sertab Erener (zwyciężczyni konkursu w 2003), James Fox, Max Mutzke, Lisa Andreas czy Tie-Break (uczestnicy konkursu w 2004), Engelbert Humperdinck i Bonnie Tyler (reprezentanci Wielkiej Brytanii w konkursie w 2012 i 2013), Donatan (reprezentant Polski w 2014) czy Gunvor Guggisberg (reprezentantka Szwajcarii w 1998), a także m.in. Terry Wogan, brytyjski komentator konkursu w latach 1980–2008.
Konkurs był szeroko krytykowany za rzekome propagowanie homoseksualizmu i „ideologii” gender po zwycięstwie drag queenConchity Wurst w konkursie w 2014. Rosyjscy internauci domagający się zakazania występu Wurst w konkursie określali wydarzenie jako „siedlisko sodomii wszczęte przez liberałów europejskich”. Rosyjscy krytycy muzyczni Artiemij Troicki i Michaił Margolis, komentując zwycięstwo Wurst, uznali je za „dość naturalne, biorąc pod uwagę fakt, że konkurs Eurowizji od dawna (...) jest szczególnie lubiany w środowisku gejowskim”. Tomasz Terlikowski stwierdził, że „śpiew nie ma znaczenia, liczy się tylko pokazanie, że normalność, męskość i kobiecość nie istnieją, i że każda patologia może liczyć na wygraną w każdym konkursie, jeśli tylko będzie przedstawiać się jako uciemiężona mniejszość, albo odmieniec”.
Udział Izraela w konkursie wywołał w przeszłości kilka kontrowersji. Pierwszy występ tego kraju w 1973, niecały rok po masakrze w Monachium, spowodował wzmocnienie środków bezpieczeństwa w miejscu imprezy w Luksemburgu. Pierwsze zwycięstwo Izraela w 1978 wzbudziło kontrowersje w arabskich stacjach telewizyjnych transmitujących konkurs, które zazwyczaj przechodziły na reklamy podczas występu Izraela z powodu braku uznania tego kraju, a kiedy stało się jasne, że Izrael zajął pierwsze miejsce, to wiele z tych stacji przerwało transmisję przed zakończeniem głosowania. Nadawcy z państw arabskich, które kwalifikują się do udziału w konkursie, w większości nie brały w nim udziału – jedynym państwem arabskim, które wzięło udział w Eurowizji, było Maroko, które wystartowało w konkursie w 1980, w którym Izrael nie uczestniczył.
Udział Izraela spotkał się z krytyką ze strony osób sprzeciwiających się obecnej polityce rządu tego państwa, a także polityce dotyczącej konfliktu izraelsko-palestyńskiego. Różne ugrupowania polityczne wzywały do bojkotu przed konkursem w Tel Awiwie w 2019, w tym zwolennicy ruchu „Boycott, Divestment and Sanctions” (BDS) w odpowiedzi na politykę kraju wobec Palestyńczyków na Zachodnim Brzegu i w Strefie Gazy, a także grupy, które sprzeciwiają się postrzeganej przez nie praktyce „pinkwashingu(inne języki)” w Izraelu. Inni prowadzili kampanię przeciwko bojkotowi, twierdząc, że jakikolwiek bojkot kulturalny byłby sprzeczny z dążeniem do pokoju w regionie.
Po wybuchu wojny w Strefie Gazy w październiku 2023 konflikt izraelsko-palestyński po raz kolejny wpłynął na przebieg konkursu, co spowodowało ponowne apele o wykluczenie Izraela przed konkursem w 2024. Utwór „Hurricane”, zgłoszony przez Izrael do konkursu w tym roku, został zaakceptowany przez EBU, choć musiał zostać przerobiony, bo EBU sprzeciwiła się politycznemu charakterowi oryginalnego tekstu, który nawiązywał do ataków z 7 października(inne języki). Drugie miejsce Izraela i zwycięstwo w głosowaniu publiczności podczas konkursu w 2025 zostały zakwestionowane przez kilka krajów uczestniczących, a Izrael przeprowadził dużą kampanię reklamową, aby zachęcić do głosowania na swój utwór. Po dopuszczeniu Izraela do udziału w konkursie w 2026 telewizje z Islandii, Irlandii, Holandii, Słowenii i Hiszpanii ogłosiły bojkot wydarzenia, a byli zwycięzcy, Nemo Mettler i Charlie McGettigan, zwrócili swoje trofea w proteście przeciwko decyzji EBU. Niektóre media opisały tę sytuację jako „największy kryzys w historii konkursu”.
↑Do 2019 roku kraj uczestniczył pod nazwą Była Jugosłowiańska Republika Macedonii z powodu konfliktu nazewnictwowego z Grecją. Konflikt zakończony został porozumieniem z 2019, w wyniku którego Macedonia zmieniła nazwę na Macedonia Północna.
.svg)
.jpg)
.jpg)
_6.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
