Extinction Rebellion

Treść tego artykułu od 2025-09 może nie być zgodna z zasadami neutralnego punktu widzenia,
ponieważ artykuł wypowiada się o organizacji w nadmiernie przychylny sposób.
Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w dyskusji tego artykułu.
Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu.
Bunt Przeciwko Wymieraniu
Extinction Rebellion
Ilustracja
Logo ruchu
Utworzenie

31 października 2018

Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Extinction Rebellion (ang. extinction – wymieranie, ang. rebellion – bunt, rebelia; skrót XR) – międzynarodowy ruch ekologistyczny wykorzystujący akcje masowego obywatelskiego nieposłuszeństwa w celu wymuszenia na rządach działań zapobiegających antropogenicznym zmianom klimatu, utracie bioróżnorodności, masowemu wymieraniu gatunków oraz zagrożeniu wyginięciem ludzkości. Przez brytyjską policję antyterrorystyczną uznawana za ekstremistyczną ideologię, przez niektórych także za zorganizowaną grupę przestępczą i organizację terrorystyczną (ekoterroryzm).

Ruch jest zorganizowany horyzontalnie, na zasadzie oddolnej demokracji – nie ma szefów, a decyzje są podejmowane wspólnie przez członków.

Symbolem ruchu jest stylizowana klepsydra, znaną jako symbol wymierania, która ma służyć jako ostrzeżenie przypominające, że wielu gatunkom szybko ucieka czas pozostały do całkowitego wyginięcia.

Postulaty

Członkowie chcą, by rządy i media informowały i edukowały o zagrożeniu człowieka i środowiska, by władze podjęły natychmiastowe i radykalne działania (redukcja emisji dwutlenku węgla do zera netto do 2025 r.) oraz zmiana sprawowania władzy poprzez panele obywatelskie jako formy demokracji deliberacyjnej.

Historia

„Dzień buntu” na moście Blackfriars, 17 listopada 2018 r.

Extinction Rebellion powstał w Wielkiej Brytanii w maju 2018, kiedy to 94 naukowców organizujących kampanię Rising Up! podpisało apel o wsparcie kampanii XR, zaplanowanej na październik tego samego roku. W listopadzie 2018 w Londynie kilka tysięcy protestujących dokonało wielu aktów obywatelskiego nieposłuszeństwa, m.in. zablokowali 5 mostów. W kwietniu 2019 tysiące ludzi zablokowało 4 ważne miejsca w centrum Londynu, w tym plac przed parlamentem. 10 września 2019 w Zurychu aktywiści XR zabarwili wodę w rzece Limmat na zielono i dryfowali w niej, udając martwych.

Sposoby manifestacji

Marsz Extinction Rebellion podczas London Fashion Week w Londynie, 22 lutego 2019 r.

Grupa słynie między innymi z happeningów International Mass Die-In and Celebration, które polegają na wspólnym kładzeniu się w przestrzeni publicznej – działanie to symbolizuje wymieranie. Działacze XR blokują również ruch drogowy, krążąc po przejściach dla pieszych na głównych ulicach miast. Odnoszą się oni w swoich działaniach do ruchu Martina Luthera Kinga, sufrażystek, abolicjonistów, ruchów oporu, także Gandhiego; jak deklarują, bez przemocy. Swoje działania opierają o „Teorię 3,5%”, która zakłada, że najskuteczniejszą metodą przeprowadzenia dużej społecznej zmiany jest nieposłuszeństwo obywatelskie. A żeby z jego pomocą wygrać sprawę, trzeba przyciągnąć i aktywnie w nią zaangażować ok. 3,5% społeczeństwa.

Ruch w Polsce

Ruch działa w Polsce od 2019 roku. Polska grupa XR rozwieszała setki ulotek z treścią stylizowaną na nekrolog Polski i ludzkości, organizował happeningi Mass Die-In i performance czerwonych wdów, blokował Rondo gen. Charles’a de Gaulle’a w Warszawie. Od 2023 roku skupia swoje działania na tematach związanych z efektywnością energetyczną. 22 września 2023 roku członkowie ruchu zostali zatrzymani w związku z domniemanym atakiem na Premiera Mateusza Morawieckiego.

W 2022 roku aktywiści XR powołują Fundację Aktywizmu Klimatycznego – organizację pozarządową skoncentrowaną na wspieraniu oddolnych ruchów działających na rzecz klimatu w Polsce. Ruch jest inicjatorem i założycielem Gniazda – Centrum Aktywizmu Klimatycznego w Warszawie – wraz z Młodzieżowym Strajkiem Klimatycznym oraz ruchem Rodzice dla Klimatu.

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Matthew Taylor, ‘We have a duty to act’: hundreds ready to go to jail over climate crisis, „The Guardian”, 26 października 2018, ISSN 0261-3077 [dostęp 2019-06-15] (ang.).
  2. ↑ Catrin Nye, The climate protesters who want to get arrested, „BBC”, 10 kwietnia 2019 [dostęp 2019-06-15] (ang.).
  3. ↑ A Declaration of International Non-Violent Rebellion Against the World’s Governments for Criminal Inaction on the Ecological Crisis [online], Extinction Rebellion, kwiecień 2019 [dostęp 2019-06-15] [zarchiwizowane z adresu 2019-08-28] (ang.).
  4. ↑ Vikram Dodd, Jamie Grierson, Terrorism police list Extinction Rebellion as extremist ideology, „The Guardian”, 10 stycznia 2020, ISSN 0261-3077 [dostęp 2025-09-27] (ang.).
  5. ↑ Extinction Rebellion: Prevent Programme - Hansard - UK Parliament [online], hansard.parliament.uk, 27 września 2025 [dostęp 2025-09-27] (ang.).
  6. ↑ Liberty responds to police listing Extinction Rebellion as extremist [online], Liberty [dostęp 2025-09-27] (ang.).
  7. ↑ Extinction Rebellion, “Spine-chilling” and “Stalinist” - Baroness, MPs and former counter-terrorism policeman speak out against reclassifying Extinction Rebellion as serious organised crime [online], Extinction Rebellion UK, 8 września 2020 [dostęp 2025-09-27] (ang.).
  8. ↑ In the media: Bibi van Ginkel on whether Extinction Rebellion should be labelled a terrorist organisation [online], International Centre for Counter-Terrorism - ICCT [dostęp 2025-09-27] (ang.).
  9. ↑ Wyborcza.pl [online], warszawa.wyborcza.pl [dostęp 2019-07-23].
  10. ↑ Steve Rose, How the symbol for extinction became this generation’s peace sign, „The Guardian”, 16 kwietnia 2019, ISSN 0261-3077 [dostęp 2019-07-23] (ang.).
  11. ↑ Huncwot.com, Extinction Rebellion, czyli bunt przeciwko wymieraniu – Kwartalnik Przekrój [online], przekroj.pl [dostęp 2019-07-23] (pol.).
  12. ↑ Facts about our ecological crisis are incontrovertible. We must take action, „The Guardian”, 26 października 2018, ISSN 0261-3077 [dostęp 2019-06-15] (ang.).
  13. ↑ Extinction Rebellion campaigners arrested in London [online], Green World, 19 listopada 2018 [dostęp 2019-06-15] (ang.).
  14. ↑ Matthew Taylor, Damien Gayle, Dozens arrested after climate protest blocks five London bridges, „The Observer”, 17 listopada 2018, ISSN 0029-7712 [dostęp 2019-06-15] (ang.).
  15. ↑ Matthew Taylor, Damien Gayle, Thousands block roads in Extinction Rebellion protests across London, „The Guardian”, 15 kwietnia 2019, ISSN 0261-3077 [dostęp 2019-06-15] (ang.).
  16. 1 2 David Ehl: Radykalni ekolodzy zapowiadają blokady miast. Deutsche Welle, 2019-09-10. [dostęp 2019-09-20].
  17. 1 2 3 „Polska 966 – 2050 [*]”. Na ulicach Warszawy pojawiły się nekrologi symbolizujące pogrzeb cywilizacji [online], Noizz, 29 czerwca 2019 [dostęp 2019-07-23] (pol.).
  18. 1 2 Aktywiści klimatyczni ogłaszają symboliczny pogrzeb ludzkości, nekrologi w Warszawie i Wrocławiu [online], wirtualnemedia.pl [dostęp 2019-07-23] (pol.).
  19. ↑ Extinction Rebellion i teoria 3,5 procent, która ma uratować świat [online], SmogLab, 1 maja 2021 [dostęp 2021-08-08] (pol.).
  20. ↑ Kolejna akcja Extinction Rebellion już w najbliższą sobotę w kilku polskich miastach [online], SmogLab, 25 kwietnia 2019 [dostęp 2019-07-23] (pol.).
  21. ↑ Extinction Rebellion szykują protesty w polskich miastach. „Nie chodzi o to, żeby denerwować ludzi” [online], tokfm [dostęp 2019-07-23] (pol.).
  22. ↑ Protest czerwonych wdów. Przejechały metrem i przeszły przez Warszawę [online], metro WARSZAWA [dostęp 2019-09-28] (pol.).
  23. ↑ Ulicami stolicy przeszedł Warszawski Wielki Marsz Klimatyczny [online], Polska Agencja Prasowa [dostęp 2019-09-28].
  24. ↑ Atak na premiera Morawieckiego w Świdniku. Kim są zatrzymani? [online], Polskie Radio 24, 22 września 2023 [dostęp 2025-02-07] (pol.).
  25. ↑ Na wiecu Morawieckiego funkcjonariusze SOP brutalnie poturbowali aktywistę, a dziennikarce "Wyborczej" rozbili telefon [online], Gazeta Wyborcza, 22 września 2023 [dostęp 2025-02-07] (pol.).
  26. ↑ Aktywista zatrzymany na wiecu w Świdniku: Funkcjonariusze SOP zadawali mi dużo bólu. Byli bardzo wulgarni [online], Gazeta Wyborcza, 23 września 2023 [dostęp 2025-02-07] (pol.).
  27. ↑ Ireneusz Sudak, Odkrywamy finanse Ostatniego Pokolenia. Nie są organizacją, nie mają struktury, ale mają pieniądze [online], Gazeta Wyborcza, 7 grudnia 2024 [dostęp 2025-02-07] (pol.).
  28. ↑ Aktywiści klimatyczni z różnych organizacji stworzyli wspólne miejsce. "Parapety i umywalki mamy z drugiej ręki" [online], Gazeta Wyborcza, 22 października 2022 [dostęp 2025-02-07] (pol.).
  29. ↑ Gniazdo Centrum Aktywizmu Klimatycznego [online], Gniazdo Centrum Aktywizmu Klimatycznego [dostęp 2025-02-07] (pol.).
  30. ↑ Rodzice dla Klimatu [online] [dostęp 2025-02-07] (pol.).

Linki zewnętrzne