Gliczyca

Gliczyca
	Notoxus
	Geoffroy, 1762
	; gliczyca jednorożec, widok z góry
	; gliczyca jednorożec, widok z boku
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	stawonogi
Gromada	owady
Rząd	chrząszcze
Podrząd	chrząszcze wielożerne
Nadrodzina	czarnuchy
Rodzina	nakwiatkowate
Podrodzina	Notoxinae
Rodzaj	gliczyca
	Typ nomenklatoryczny
	Attelabus monoceros Linnaeus, 1760
Synonimy
	Monocerus Faldermann, 1837;
	Monocerus Faldermann, 1837;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Gliczyca (Notoxus) – rodzaj chrząszczy z rodziny nakwiatkowatych i podrodziny Notoxinae. Obejmuje ponad 300 opisanych gatunków. Znany jest ze wszystkich krain zoogeograficznych oprócz australijskiej.

Morfologia

Chrząszcze o wydłużonym ciele, porośniętym przylegającym i zwykle jasnym owłosieniem oraz wmieszanymi w nie dłuższymi szczecinkami. W ich kolorystyce dominują różne odcienie brązu. Krótka i okrągła w zarysie głowa zaopatrzona jest duże, nieco nerkowate oczy złożone oraz umieszczone po bokach nadustka, stosunkowo smukłe czułki. Na powierzchni guli brak guzków czy zmarszczek. Jak u innych przedstawicieli podrodziny, przednia krawędź przedplecza wyciągnięta jest ponad głowę w długi, rogokształtny wyrostek. Ma on ząbkowane lub karbowane brzegi oraz parę silnie zbieżnych ku przodowi lub łączących się na przedzie, karbowanych listew. Poszczególne osobniki w obrębie tego samego gatunku różnić się mogą kształtem i ząbkowaniem rogu. Przednio-boczne brzegi przedplecza są wyokrąglone. U podstawy przedplecze jest przewężone i w tym miejscu biegnie, zwykle przerwana pośrodku, przepaska z gęstych i białych włosków, czym wyróżnia się on od podobnego Mecynotarsus. W ćwierci długości pokryw znajduje się poprzeczny wcisk. Odnóża są stosunkowo tęgie, o dość krótkich stopach z sercowatymi, nieco wyciętymi u szczytu przedostatnimi członami. Odwłok ma nasadowe bruzdy sternitów zaopatrzone w wyraźne dołeczki po bokach.

Biologia i występowanie

Bionomia tych owadów jest słabo poznana. Imagines spotyka się na kwiatach i innych częściach roślin zielnych, bylin, krzewów, niższych gałęzi drzew oraz w ściółce. Żerują na pyłku, sokach wyciekających z roślin, jajach i małych larwach owadów.

Ich ciała zawierają trującą kantarydynę, którą pozyskują od chrząszczy z rodziny oleicowatych przez ich podgryzanie lub odżywianie się ich padliną. U samców kantarydyna jest gromadzona w gruczołach uchodzących u szczytu pokryw. Samice wybierają partnera do rozrodu sprawdzając ich wydzielinę. W entomologii wykorzystuje się pułapki ze świeżo uśmierconymi oleicami do ich wabienia.

Rodzaj niemal kosmopolityczny, znany ze wszystkich krain zoogeograficznych oprócz australijskiej. Większość gatunków zamieszkuje państwo holarktyczne i krainę etiopską. W Ameryce Południowej zasięg Notoxus ogranicza się do części północnej, gdzie reprezentują go nieliczne gatunki. W krainie orientalnej stwierdzono około 26 jego gatunków. Z Europy znanych jest 16 gatunków, z których w Polsce występują cztery: N. appendicinus, N. brachycerus, N. monoceros i N. trifasciatus.

Taksonomia

Takson ten wprowadzony został w 1762 roku przez Étienne'a Louisa Geoffroya. Jest największym rodzajem podrodziny Notoxinae. Obejmuje ponad 300 opisanych gatunków, w tym:

Notoxus anchora Hentz, 1827
Notoxus angustulus Krekich-Strassoldo, 1919
Notoxus apicalis LeConte, 1852
Notoxus appendicinus J. Desbrochers des Loges, 1874
Notoxus arizonensis Fall, 1916
Notoxus balteatus Casey, 1895
Notoxus beameri Chandler, 2004
Notoxus bifasciatus (LeConte, 1847)
Notoxus binotatus (Gebler, 1829)
Notoxus bipunctatus Chevrolat, 1777
Notoxus blaisdelli Chandler, 1982
Notoxus brachycerus (Faldermann, 1837)
Notoxus brevicornis Fall, 1916
Notoxus calcaratus Horn, 1884
Notoxus carrorum Chandler, 2004
Notoxus caudatus Fall, 1901
Notoxus cavicornis LeConte, 1851
Notoxus cavifrons La Ferté-Sénectère, 1849
Notoxus cechovskyi Kejval, 1999
Notoxus centralasiae Kejval, 1999
Notoxus conformis LeConte, 1851
Notoxus decoloratus LaFerté-Sénectère, 1849
Notoxus denudatus Horn, 1884
Notoxus desertus Casey, 1895
Notoxus distortus Kejval, 2011
Notoxus doyeni Chandler, 1982
Notoxus eurycerus von Kiesenwetter, 1861
Notoxus falli Chandler, 1982
Notoxus fenyesi Chandler, 1982
Notoxus filicornis Casey, 1895
Notoxus garuda Kejval, 2011
Notoxus gelidus Chandler, 1978
Notoxus golestanus Kejval, 1999
Notoxus hageni Chandler, 1982
Notoxus haustrus Chandler, 1977
Notoxus hilaris Kejval, 2011
Notoxus hirsutus Champion, 1890
Notoxus hirtus La Ferté-Sénectère, 1849
Notoxus impavidus Kejval, 2011
Notoxus inbasaliformis Kejval, 2011
Notoxus intermedius Fall, 1916
Notoxus iuvenis Kejval, 2011
Notoxus katthapa Kejval, 2011
Notoxus lancifer Olivier, 1811
Notoxus lobicornis Reiche, 1864
Notoxus lonai Bucciarelli, 1973
Notoxus lustrellus Casey, 1895
Notoxus manitoba Chandler, 1982
Notoxus marginatus LeConte, 1852
Notoxus mauritanicus La Ferté-Sénectère, 1847
Notoxus miles W. L. E. Schmidt, 1842
Notoxus monoceros (Linnaeus, 1761) – gliczyca jednorożec
Notoxus monodon (Fabricius, 1801)
Notoxus montanus Casey, 1895
Notoxus montivagus Kejval, 1999
Notoxus murinipennis (J. E. LeConte, 1824)
Notoxus nevadensis Casey, 1895
Notoxus nuperus Horn, 1884
Notoxus pachodenba Kejval, 2011
Notoxus paradoxus Chandler, 1982
Notoxus photus Chandler, 1978
Notoxus pictus Casey, 1895
Notoxus pilati LaFerté-Sénectère, 1849
Notoxus planicornis LaFerté-Sénectère, 1849
Notoxus politus Chandler, 1982
Notoxus postictus Chandler, 1978
Notoxus quadrimaculatus Heyden, 1887
Notoxus ravana Kejval, 2011
Notoxus robustus Casey, 1895
Notoxus rossi Chandler, 1982
Notoxus rubetorum Truqui, 1855
Notoxus safraneki Kejval, 2011
Notoxus sareptanus Heberdey, 1936
Notoxus schwarzi Horn, 1892
Notoxus seminole Chandler, 1982
Notoxus serratus (LeConte, 1847)
Notoxus siculus La Ferté-Sénectère, 1849
Notoxus simulans Heberdey, 1935
Notoxus sodalis Kejval, 2011
Notoxus sparsus LeConte, 1859
Notoxus spatulifer Casey, 1895
Notoxus strejceki Kejval, 1999
Notoxus subtilis LeConte, 1852
Notoxus trifasciatus Rossi, 1792
Notoxus werneri Chandler, 1982
Notoxus whartoni Chandler, 1982
Notoxus youngi Chandler, 1982
Notoxus zambalensis Telnov, 2012

Przypisy

1 2 Notoxus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
↑ Włodzimierz Dzieduszycki, Maryan Łomnicki: Muzeum imienia Dzieduszyckich we Lwowie. Lwów: Pierwsza Związkowa Drukarnia we Lwowie, 1886.
1 2 3 4 5 Daniel Kubisz, Przemysław Szwałko: Klucze do oznaczania owadów Polski Część XIX Chrząszcze – Coleoptera z. 80. Nakwiatkowate - Anthicidae. Toruń: Polskie Towarzystwo Entomologiczne, 1998, s. 26-27.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 Zbyněk Kejval. Taxonomic revision of the Oriental species of Notoxus (Coleoptera: Anthicidae). „Acta Entomologica Musei Nationalis Pragae]”. 51 (2), s. 627–673, 2011.
↑ B. Burakowski, M. Mroczkowski, J. Stefańska: Katalog Fauny Polski. Tom XXIII, zeszyt 14. Chrząszcze – Coleoptera. Cucujoidea, część 3.. Warszawa: 1987.
1 2 3 Arthur V. Evans, James N. Hogue: Field Guide to Beetles of California. Berkeley, Los Angeles, London: University of California Press, 2006, s. 233.
↑ Paweł Jałoszyński: XIII - Systemy obrony chemicznej chrząszczy. Część IV. Scarabaeoidea - Tenebrionoidea. [w:] entomo.pl [on-line]. 2007. [dostęp 2019-12-21].
1 2 3 Dmitry Telnov. First record of Notoxus Geoffroy, 1762 (Coleoptera: Anthicidae) from insular systems of SE Asia. „Latvijas Entomologs”. 51, s. 85–90, 2012.
↑ Notoxus. [w:] Fauna Europaea [on-line]. [dostęp 2019-12-21].
1 2 Grzywocz J., Szołtys H., Wanat M., Greń C., Ruta R., Królik R.. Chrząszcze (Coleoptera) Śląska Dolnego i Górnego – dotychczasowy stan poznania oraz nowe dane faunistyczne: Anthicidae. „Acta entomologica silesiana”. 27, 2019.
↑ D. Kubisz: rodzaj: Notoxus Geoffroy, 1762. [w:] Biodiversity Map [on-line]. [dostęp 2019-12-21].
1 2 genus Notoxus Geoffroy, 1762. [w:] BioLib.cz [on-line]. [dostęp 2019-12-21].

[itis-1] 1 2 Notoxus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[dł-2] Włodzimierz Dzieduszycki, Maryan Łomnicki: Muzeum imienia Dzieduszyckich we Lwowie. Lwów: Pierwsza Związkowa Drukarnia we Lwowie, 1886.

[Kubisz&Szwalko-3] 1 2 3 4 5 Daniel Kubisz, Przemysław Szwałko: Klucze do oznaczania owadów Polski Część XIX Chrząszcze – Coleoptera z. 80. Nakwiatkowate - Anthicidae. Toruń: Polskie Towarzystwo Entomologiczne, 1998, s. 26-27.

[Kejval-4] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 Zbyněk Kejval. Taxonomic revision of the Oriental species of Notoxus (Coleoptera: Anthicidae). „Acta Entomologica Musei Nationalis Pragae]”. 51 (2), s. 627–673, 2011.

[Burakowskietal-5] B. Burakowski, M. Mroczkowski, J. Stefańska: Katalog Fauny Polski. Tom XXIII, zeszyt 14. Chrząszcze – Coleoptera. Cucujoidea, część 3.. Warszawa: 1987.

[EvansHogue-6] 1 2 3 Arthur V. Evans, James N. Hogue: Field Guide to Beetles of California. Berkeley, Los Angeles, London: University of California Press, 2006, s. 233.

[Jaloszynski-7] Paweł Jałoszyński: XIII - Systemy obrony chemicznej chrząszczy. Część IV. Scarabaeoidea - Tenebrionoidea. [w:] entomo.pl [on-line]. 2007. [dostęp 2019-12-21].

[Telnov-8] 1 2 3 Dmitry Telnov. First record of Notoxus Geoffroy, 1762 (Coleoptera: Anthicidae) from insular systems of SE Asia. „Latvijas Entomologs”. 51, s. 85–90, 2012.

[fe-9] Notoxus. [w:] Fauna Europaea [on-line]. [dostęp 2019-12-21].

[Grzywocz19-10] 1 2 Grzywocz J., Szołtys H., Wanat M., Greń C., Ruta R., Królik R.. Chrząszcze (Coleoptera) Śląska Dolnego i Górnego – dotychczasowy stan poznania oraz nowe dane faunistyczne: Anthicidae. „Acta entomologica silesiana”. 27, 2019.

[biomap-11] D. Kubisz: rodzaj: Notoxus Geoffroy, 1762. [w:] Biodiversity Map [on-line]. [dostęp 2019-12-21].

[biolib-12] 1 2 genus Notoxus Geoffroy, 1762. [w:] BioLib.cz [on-line]. [dostęp 2019-12-21].