Grubno

Grubno
wieś
Ilustracja
Pałac z 1870 roku
Państwo

 Polska

Województwo

 kujawsko-pomorskie

Powiat

chełmiński

Gmina

Stolno

Liczba ludności (III 2011)

622

Strefa numeracyjna

56

Kod pocztowy

86-212

Tablice rejestracyjne

CCH

SIMC

0849008

Położenie na mapie gminy Stolno
Mapa konturowa gminy Stolno, blisko lewej krawiędzi znajduje się punkt z opisem „Grubno”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry znajduje się punkt z opisem „Grubno”
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa konturowa województwa kujawsko-pomorskiego, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Grubno”
Położenie na mapie powiatu chełmińskiego
Mapa konturowa powiatu chełmińskiego, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Grubno”
Ziemia53°20′25″N 18°28′14″E/53,340278 18,470556

Grubno – wieś w Polsce położona w województwie kujawsko–pomorskim, w powiecie chełmińskim, w gminie Stolno.

Według autorów Słownika geograficznego Królestwa Polskiego początkowo wieś mogła nazywać się Grodno, od mającego znajdować się w miejscowości grodu. W XIX w. pozostałości po castellum miałby być wciąż widziane. W 1222 występować miało jako Grobno, Grobene, Grobyn, Grebno, a w 1570 nazywać się miało Grobno. Według Haliny Turskiej nazwa wsi wywodzi się z wyrazu odnoszącego się do działalności rąk ludzkich, którym jest grób. Przedstawia także jak mogła ona na przestrzeni czasu zmieniać się – Grobno –> Gróbno –> Grubno. Sama nazwa wsi zalicza się do licznej grupy o przyrostkach –no.

W okolicy Grubna znajduje się wysoczyzna morenowa, która w przeciwieństwie do wysoczyzny, na której położone jest Chełmno, nie miało ulec późno glacjalnym i holoceńskim procesom denudacyjnym i erozyjnym.

Podział administracyjny

W 1570 r. należała do powiatu chełmińskiego oraz parafii chełmińskiej.

W latach 1939–1945 położona była w okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie, w rejencji bydgoskiej (Regierungsbezirk Bromberg), w powiecie Chełmno (Kreis Kulm).

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa toruńskiego.

Demografia

Wieś w latach 80. XIX w. miała być zamieszkiwana przez 375 mieszkańców (276 katolików oraz 99 ewangelików), znajdowało się tam 48 budynków, w tym 18 domów mieszkalnych.

Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011) wieś liczyła 622 mieszkańców. Jest drugą co do wielkości miejscowością gminy Stolno.

Historia

Na terenie wsi odkryto pozostałości obecności człowieka w postaci krzemiennej siekierki z okresu neolitu. Odnalezione także zostały ślady kultury przeworskiej oraz oksywskiej (w pracy określone jako kultura grobów jamowych) z okresu lateńskiego oraz wpływów rzymskich.

Z okresu wczesnośredniowiecznego w Grubnie odkryto jedno cmentarzysko.

Pierwsze wzmianki na temat wsi pojawiły się w dokumentach z roku 1222. Było to związane z nadaniami ziemskimi Konrada I mazowieckiego na rzecz bp. Chrystiana. Jej wcześniejszym właścicielem miał być komes Żyra z rodu Powałów (schyłek XII w.). W 1251 r. Grubno graniczyć miało z terytorium Chełmna, wyznaczając, wraz z innymi miejscowościami, zasięg uposażenia tegoż miasta.

W latach 1423–1424 wieś wzmiankowana jest jako własność rycerska. Rycerz Aleksander (Aleksnader von Gobene, Aleksnader z Grubna) zobowiązany był do 1 służby w zbroi ciężkiej.

W 1526 r. Barbarze Orłowskiej oraz, jej synowi, Stanisławowi Orłowskiemu nadany został przywilej we wsi na 12 łanów. W 1570 r. właścicielem był Stanisław Orłowski i posiadać miał 14 łanów chłopskich, karczmę oraz wiatrak, a także 4 zagrodników. Jadwiga Osieczkowska posiadać miała 8 łanów chłopskich.

W 1670 r. właścicielem wsi miał być Jan Konarski, wojewodzic pomorski.

W 1764 roku Piotr Tucholka przejął Grubno i Stolno od Michała Skórzewskiego. Od 1766 roku wieś stała się własnością Agnieszki Tucholka (żona Ignacego Zielińskiego) oraz Marianny Tucholka. Dziedzicami po Agnieszce zostali jej synowi Antoni, Jan, Mateusz, Bonifacy, Ksawier oraz Wiktor Zielińscy. Od 1782 r. całość posiadał wyłącznie Jan Zieliński. W wyniku I rozbioru Polski wieś została włączona do Królestwa Prus.

W XIX w. przez wieś przebiegał bity trakt chełmińsko–grudziądzki. Znajdowały się w niej również, sporych rozmiarów, browar i szkoła. Najbliższa stacja kolejowa, urząd pocztowy oraz parafia znajdowały się w pobliskim Chełmnie. W tymże wieku stanowiły dobra rycerskie. Miała zajmować powierzchnię 3182 m². W bliżej nieokreślonym czasie w XIX w. właścicielem wsi był Lenz. Od 1855 r. osada została zakupiona przez hamburskiego kupca Carla Gustawa Rupertiego. W 1857/58 z polecenia Rupertiego na terenie posiadłości został wzniesiony pałac. Syn nabywcy 1876 r. pałac rozbudował i kazał założyć dookoła park angielski. Trzy lata później osiągnięty ze wsi dochód przeznaczyć miał na potrzeby wojska stacjonującego w Chełmnie.

Jeszcze w XIX w. wieś wciąż posiadała zabudowę ulicówkową, z czasem ulegała ona przekształceniu.

Na początku XX wieku funkcjonujący we wsi browar Rupertiego stanowił konkurencję dla uruchomionego w 1875 r. (a przekształconego w 1897 r. w Towarzystwo Akcyjne Höcherlbräu Aktien–Gesellschaft) browaru.

W czasie istnienia Twierdzy Chełmno, w Grubnie mieściła się łącznica telefoniczna.

W Grubnie, po I wojnie światowej, majątek posiadał Karol Pusłowski, którego wielkość wynosiła 908 ha.

Na podstawie ustawy o wykonaniu reformy rolnej z dnia 15 lipca 1920 r. dokonano parcelacji majątków ziemskich i rozdano ją chłopom. W latach 1923–1943 właścicielem był Karol Wojciech Pusłowski. Według Dziennika Bydgoskiego (Dziennik Bydgoski, R. 25, Nr 48 z dnia 28.02.1931 r., s. 7) dnia 24 lutego w południe wybuchł pożar majątku hrabiego Pusławskiego. Spłonęła szopa o wymiarach 55x14 m przeznaczona na maszyny rolnicze i około 1000 ctr. słomy pszennej znajdujących się na strychu. Maszyny oraz części rolnicze udało się wynieść. Ogień opanowano w 5 godzin dzięki sprzyjającej pogodzie i szybkiej reakcji straży pożarnej zaopatrzonej w nową sikawkę. Straty wyceniono na 40.000 zł, a przyczyną pożaru miało być nieostrożne obchodzenie się z ogniem.

W 1936 Karol Pusławski za zboże (jęczmień „Isaria") z grubieńskich pól otrzymał od Pomorskiej Izby Rolniczej dyplom na srebrny medal (Gazeta Rolnicza. Pismo ilustrowane tygodniowe, R. 76, Nr 42 z dnia 16 października 1936 r, s. 1072).

W czasie II wojny światowej Grubno stanowiło jeden z 14 obwodów urzędowych (Amtsbezirke), na której czele stał komisarz obwodowy (Amtsvorsteher) Rudolf Feldt. W latach 1939 - 1942 dotychczasową nazwą wsi (i majątku) było Grubno, lecz po przeprowadzonej zamianie nazw miejscowości w Okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie, w latach 1942 - 1945 nazywała się Grubenhof.

W latach 1954–1968 wieś znajdowała się w granicach Chełmna. Włączono wtedy do miasta 8,9 km2.

W 1955 r. uruchomione zostało Państwowe Technikum Rolnicze mające na celu wyszkolenie ,,średniej kadry technicznej". Obecnie występuje pod nazwą Zespołu Szkół Centrum Kształcenia Zawodowego im. I. Łyskowskiego. Przy technikum w 1946 wybudowano internat ze środków inwestycyjnych, który funkcjonuje do teraz. W podobny czasie wydbudowano nowe budynki mieszklane i usypano groblę łączącą internat i pałac. Początkowo szkoła działała w budynku dawnego pałacu, w której mieścił się Ośrodek Doskonalenia Kadr Spółdzielczych.

Według danych z 1963 r. we wsi funkcjonował PGR resortów nierolnicznych.

W latach 70. XX w. w części płn.-wsch. części parku wybudowano oczyszczalnię, a w 1975 wybudowano nowy budynek szkoły oraz nowe budynki mieszkalne.

W 2021 r. (12-13 czerwca) w Grubnie odbyły się ostatnie, w tej miejscowości, Kujawsko-Pomorskie Dni Pola, które organizowane były tam od 1997. Od 2023 organizowane są w Minikowie.

Zabytki

Według rejestru zabytków NID na listę zabytków wpisany jest Zespół parkowo–pałacowy, nr rej.: A/139/1–2 z 6.11.1989: pałac z roku 1870 i park z 1 połowy XIX wieku.

Osoba związana z wsią

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 346 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  3. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 39438.
  4. 1 2 3 4 5 Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom II - wynik wyszukiwania - DIR [online], dir.icm.edu.pl [dostęp 2024-11-20].
  5. 1 2 3 4 5 6 Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu [online], www.slownik.ihpan.edu.pl [dostęp 2024-11-20].
  6. ↑ H. Turska, Nazwy miejscowe powiatu chełmińskiego, [w:] Dzieje Chełmna i jego regionu. Zarys monograficzny, red. M. Biskup, Toruń 1968, s. 101.
  7. ↑ W. Niewiarowski, Środowisko geograficzne powiatu i miasta Chełmna [w:] ,,Dzieje Chełmna i jego regionu. Zarys monograficzny", red. M. Biskup, Toruń 1968, s. 34.
  8. ↑ Germanizacja nazw miejscowości w Okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie. Wybór źródeł, wstęp i oprac. M. Kubicki, Gdańsk-Warszawa 2022, s. 93.
  9. 1 2 Germanizacja nazw miejscowości w Okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie. Wybór źródeł, wstęp i oprac. M. Kubicki, Gdańsk-Warszawa 2022, s. 101.
  10. ↑ J. Grześkowiak, Najdawniejsze dzieje Chełmna i okolicy [w:] ,,Dzieje Chełmna i jego regionu. Zarys monograficzny", red. M. Biskup, Toruń 1968, s. 60.
  11. ↑ J. Grześkowiak, Najdawniejsze dzieje Chełmna i okolicy [w:] ,,Dzieje Chełmna i jego regionu. Zarys monograficzny", red. M. Biskup, Toruń 1968, s. 62.
  12. ↑ J. Grześkowiak, Najdawniejsze dzieje Chełmna i okolicy [w:] ,,Dzieje Chełmna i jego regionu. Zarys monograficzny", red. M. Biskup, Toruń 1968, s. 63.
  13. ↑ E. Kwiatkowska, Osadnictwo wiejskie powiatu chełmińskiego do połowy XX wieku [w:] ,,Dzieje Chełmna i jego regionu. Zarys monograficzny", red. M. Biskup, Toruń 1968, s. 66.
  14. ↑ Z. Nowak, Dzieje Chełmna do końca XVIII wieku [w:] ,,Dzieje Chełmna i jego regionu. Zarys monograficzny", red. M. Biskup, Toruń 1968, ss. 113-114.
  15. ↑ G. Mazur, Leksykon miejscowości powiatu chełmińskiego, Gdynia 2020, s. 200.
  16. ↑ Konstanty (1858-1914) Kościński, Parafija Kaszubska Konarzyny : obrazek historyczny, „Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu ; R. 13”, 1906 [dostęp 2026-01-28].
  17. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 G. Mazur, Leksykon miejscowości powiatu chełmińskiego, Gdynia 2020, s. 201.
  18. ↑ E. Kwiatkowska, Osadnictwo wiejskie powiatu chełmińskiego do połowy XX wieku [w:] ,,Dzieje Chełmna i jego regionu. Zarys monograficzny", red. M. Biskup, Toruń 1968, s. 86.
  19. ↑ B. Danilczuk, Chełmno w okresie zaboru pruskiego (XIX - pocz. XX w.) [w:] ,,Dzieje Chełmna i jego regionu. Zarys monograficzny", red. M. Biskup, Toruń 1968, s. 211.
  20. ↑ E. Kwiatkowska, Osadnictwo wiejskie powiatu chełmińskiego do połowy XX wieku [w:] ,,Dzieje Chełmna i jego regionu. Zarys monograficzny", red. M. Biskup, Toruń 1968, s. 83.
  21. ↑ Dz.U. z 1920 r. nr 70, poz. 462: Ustawa z dnia 15 lipca 1920 t. o wykonani reformy rolnej.
  22. 1 2 Dziennik Bydgoski, 1931, R.25, nr 48, „Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Bydgoszczy”, 1931 [dostęp 2024-11-22].
  23. ↑ Adam Szczepan Jan (1828-1892) Red Mieczyński, Adam Szczepan Jan (1828-1892) Red Mieczyński, Gazeta Rolnicza : pismo tygodniowe ilustrowane. R. 76, nr 42 (16 października 1936), 1936 [dostęp 2024-11-22].
  24. ↑ J. Sziling, Dzieje Chełmna i powiatu w okresie okupacji hitlerowskiej (1939–1945) [w:] ,,Dzieje Chełmna i jego regionu. Zarys monograficzny", red. M. Biskup, Toruń 1968, s. 322.
  25. ↑ Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z dnia 1 grudnia 1954 r., Nr. 12, Poz. 63
  26. ↑ Dz. U. z 1968 r. Nr 45, poz. 330 (ISAP)
  27. ↑ E. Kwiatkowska, Rozwój gospodarczy Chełmna w okresie Polski Ludowej (1945-1965) [w:] ,,Dzieje Chełmna i jego regionu. Zarys monograficzny", red. M. Biskup, Toruń 1968, s. 393.
  28. ↑ K. Faber, Oświata i życie kulturalne Chełmna i powiatu w Polsce Ludowej, [w:] Dzieje Chełmna i jego regionu. Zarys monograficzny, red. M. Biskup, Toruń 1968, s. 433.
  29. ↑ ZS CKZ Grubno [online], 21 stycznia 2014 [dostęp 2024-11-20] (pol.).
  30. ↑ K. Faber, Oświata i życie kulturalne Chełmna i powiatu w Polsce Ludowej, [w:] Dzieje Chełmna i jego regionu. Zarys monograficzny, red. M. Biskup, Toruń 1968, s. 434.
  31. ↑ Internat | ZS CKZ Grubno [online] [dostęp 2024-11-20] (pol.).
  32. ↑ E. Kwiatkowska, Osadnictwo wiejskie powiatu chełmińskiego do połowy XX wieku [w:] ,,Dzieje Chełmna i jego regionu. Zarys monograficzny", red. M. Biskup, Toruń 1968, s. 86.
  33. ↑ Jarosław Domiński, Kujawsko-Pomorskie Dni Pola w Grubnie [online], Kujawsko-Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Minikowie, 29 stycznia 2021 [dostęp 2024-11-22] (pol.).
  34. ↑ Anna Mońko, Kujawsko-Pomorskie Dni Pola w Minikowie 2023 [online], Krajowe Dni Pola, 30 maja 2023 [dostęp 2024-11-22] (pol.).
  35. ↑ Marzena, KUJAWSKO-POMORSKIE DNI POLA MINIKOWO 2024 [online], Kujawsko-Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Minikowie, 25 marca 2024 [dostęp 2024-11-22] (pol.).
  36. ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo kujawsko-pomorskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 30 czerwca 2026, s. 31 [dostęp 2016-05-26].
  37. ↑ G. Mazur, Leksykon miejscowości powiatu chełmińskiego, Gdynia 2020, ss. 202-203.

Linki zewnętrzne