Herody

Grupa herodowa na Kurpiach Zielonych, grudzień 2023
Przedstawienie herodowe w jednym z domów na Kurpiach Zielonych, grudzień 2019

Herody – ludowe przedstawienia bożonarodzeniowe, podobne do jasełek, odgrywane w różnych regionach Polski przez grupy kolędnicze.

Opis

Przedstawienie wywodzi się z teatru średniowiecznego. Jest śladem dawnych misteriów kościelnych i jest uważane za najważniejszą formę kolędowania.

Treść przedstawienia opiera się na fragmencie Ewangelii (Mt 2, 16-19) opisującym rzeź niewiniątek i śmierć króla Heroda Wielkiego. Główny wątek dramatyczny ma cechy moralitetu – ukazuje walkę dobra (anioł) ze złem (diabeł). Herod skazany jest na wieczne potępienie i poddawany dwóm egzekucjom: śmierć zabiera jego ciało, a diabeł – duszę. W niektórych regionach Polski do wątku głównego dodawane były wątki fakultatywne, np. humorystyczne sceny z Żydem i Turkiem lub wizyta Trzech Króli albo akcenty patriotyczne (ułan walczący z Turkiem).

Grupa Herodów w okresie od drugiego dnia Bożego Narodzenia (wspomnienie św. Szczepana) do Święta Trzech Króli (a czasem do święta Matki Boskiej Gromnicznej 2 lutego) przechodzi przez miejscowość. Publiczność stanowią mieszkańcy odwiedzanych i mijanych posesji. Praktykowane są również formy sceniczne lub łączone (pochód oraz finał na scenie). Biorący udział w przedstawieniu sami przygotowują przebrania i rekwizyty, uczą się roli. Grupy biorą udział w konkursach i przeglądach.

Schemat głównego wątku

  1. Przedstawienie Heroda (dokonane przez marszałka lub kogoś z jego świty).
  2. Autoprezentacja Heroda.
  3. Wiadomość o narodzinach Chrystusa (podana przez Trzech Królów albo kogoś ze świty Heroda).
  4. Przesłuchanie Żyda o miejscu narodzenia Mesjasza.
  5. Wydanie rozkazu zabicia wszystkich niemowląt płci męskiej.
  6. Nakłanianie Heroda do zmiany decyzji (anioł lub syn Heroda).
  7. Zapowiedź śmierci Heroda (anioł, w niektórych regionach Turek).
  8. Pojawienie się śmierci i diabła oraz próba wykupienia się Heroda od śmierci.
  9. Śmierć Heroda i spór między diabłem i śmiercią o jego duszę.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 Wojciech Dragan, Beata Maksymiuk-Pacek, Tradycyjne formy kolędowania na Rzeszowszczyźnie, [w:] Katarzyna Smyk, Jolanta Dragan (red.), Kolędowanie na Rzeszowszczyźnie, issuu.com, 27 grudnia 2019, s. 88–97 [dostęp 2024-08-29] (ang.).
  2. ↑ Andrzej Rojewski, Na uroczystość Trzech Króli... [online], plock.wyborcza.pl, 6 stycznia 2023 [dostęp 2024-05-05].
  3. 1 2 Herody, gwiazdy i wypiek opłatków, czyli „Gwiazdka w Skansenie” [online], Podlaskie24, 14 grudnia 2019 [dostęp 2024-05-05] (pol.).
  4. ↑ Herody – Zieloneckie Archiwum Cyfrowe [online], 12 września 2023 [dostęp 2024-05-05] (pol.).
  5. ↑ Jan Adamowski, Postać obcego w polskiej obrzędowości dorocznej. Od obcości do wspólnoty, „Etnolingwistyka”, 20, 2008, s. 192.
  6. ↑ Renata Hryń- Kuśmierek i inni, Księga tradycji. Zwyczaje w polskim domu., Publicat, 2007, s. 119, ISBN 978-83-245-1484-7 (pol.).
  7. ↑ Instytut Gość Media, Czy Herod się nawrócił? [online], Instytut Gość Media, 6 stycznia 2018 [dostęp 2024-05-05].
  8. ↑ Herody z Zielonek – CKPIR [online] [dostęp 2024-05-05] (pol.).
  9. 1 2 Zespół Obrzędowy Herody z Budek – Gminny Ośrodek Kultury w Trzydniku Dużym [online], goktrzydnik.pl [dostęp 2024-05-05].
  10. ↑ Maria Weronika Kmoch, Zima na Kurpiach Zielonych: Adwent, Boże Narodzenie, sylwester, nowy rok [online] [dostęp 2024-08-29].
  11. ↑ XIV Małopolski i XLII Miechowski Przegląd Grup Kolędniczych [online], www.ckis.miechow.eu [dostęp 2024-05-05].
  12. ↑ XXVII Jurajski Przegląd Grup Kolędniczych Herody 2024 | Regionalny ośrodek w Częstochowie [online], rok.czestochowa.pl [dostęp 2024-05-05].
  13. ↑ Zofia Cieśla-Reinfussowa, Herody. Studium z badań nad teatrem ludowym w Polsce, „Rocznik Muzeum Etnograficznego w Krakowie”, 12, 1995, s. 54.
  14. ↑ Wojciech Kaczmarek, Herody, [w:] Jan Walkusz i inni red., Encyklopedia katolicka, t. 6: Graal – Ignorancja, Lublin: TNKUL, 1993, ISBN 978-83-86668-00-7 [dostęp 2024-08-29].
  15. ↑ Władysław Skierkowski, Puszcza Kurpiowska w pieśni, Henryk Gadomski (red.), t. 3, Ostrołęka: Związek Kurpiów, 2003, s. 81–96 [dostęp 2024-08-29] (pol.).