Heulandyt

Heulandyt
	; Heulandyt-(Ca) z kamieniołomu Burger’s, Paterson, hrabstwo Passaic, New Jersey, Stany Zjednoczone; (13,1 × 9,5 × 4,7 cm)
	Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny	uwodniony glinokrzemian wapnia; Ca[Al2Si7O18] x 6 H2O
Twardość w skali Mohsa	3,5–4
Przełam	nierówny, półmuszlowy, schodkowy
Łupliwość	doskonała, jednokierunkowa wg {010}
Pokrój kryształu	tabliczkowy, słupkowy, krótkosłupkowy, cienkotabliczkowy, grubotabliczkowy
Układ krystalograficzny	jednoskośny
Właściwości mechaniczne	kruchy
Gęstość	2,1–2,2 g/cm³
	Właściwości optyczne
Barwa	biała, szara, żółta, czerwona, pomarańczowa, brązowa, zielona, czarna, różowa niekiedy bezbarwny, brunatna
Rysa	biała
Połysk	szklisty, perłowy
	Multimedia w Wikimedia Commons

Heulandyt – minerał z gromady krzemianów, zaliczany do grupy zeolitów. Należy do grupy minerałów rzadkich.

Nazwa pochodzi od nazwiska niemieckiego kolekcjonera i handlarza minerałów, mieszkającego w Anglii J.H. Heulanda (1778–1856).

Właściwości

Krystalizuje w układzie jednoskośnym. Tworzy kryształy o pokroju tabliczkowym i słupkowym; narosłe. Tworzy zbliźniaczenia. Występuje w skupieniach zbitych, ziarnistych, masywnych, blaszkowych, łuseczkowych i promienistych. Jest kruchy, przezroczysty do przeświecającego. Jego odmianą jest klinoptylolit. Posiada szklisty połysk i białą rysę. Łatwo rozpuszcza się w kwasie solnym.

Występowanie

Minerał powstaje w wyniku działalności roztworów hydrotermalnych. Występuje najczęściej w pęcherzach pogazowych i szczelinach skał wulkanicznych (w bazaltach, andezytach, diabazach, melafirach) i metamorficznych, także w druzach pegmatytowych; rzadziej w żyłach kruszconośnych. Spotykany jako produkt rekrystalizacji szkliw i tufów wulkanicznych. Współwystępuje z datolitem, zeolitami (skolecyt, chabazyt, stilbit), apofyllitem, epidotem, pektolitem, kwarcem, kalcytem.

Miejsce występowania

Na świecie Islandia, Indie, USA (New Jersey), Austria, Norwegia, Włochy, Szwajcaria, Niemcy, Wielka Brytania, Rumunia, Brazylia.

W Polsce spotykany jest na Dolnym Śląsku w Karkonoszach (Kowary, Szklarska Poręba), w Górach Izerskich na Izerskich Garbach, Rudawach Janowickich, Kotlinie Kłodzkiej, okolicach Wałbrzycha i Strzegomia oraz w Rudnie i Regulicach w Małopolsce. Znaleziony także w Tatrach.

Zastosowanie

ma znaczenie naukowe;
wzbudza zainteresowanie kolekcjonerów;

Zobacz też

zeolit, krzemiany

Przypisy

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 EligiuszE. Szełęg EligiuszE., Minerały i skały Polski, Multico Oficyna Wydawnicza, 2023, s. 292, ISBN 978-83-7073-816-7 .
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 WalterW. Schumann WalterW., Minerały świata, Alma-Press, 1 stycznia 2003, s. 58, ISBN 978-83-7020-313-9 .
1 2 3 4 5 6 7 RupertR. Hochleitner RupertR., Minerały, kamienie szlachetne, skały, Multico Oficyna Wydawnicza, 15 kwietnia 2022, s. 244, ISBN 978-83-7073-816-7 .
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 JerzyJ. Żaba JerzyJ., Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów, Wydawnictwa Videograf SA, 2024, s. 177, ISBN 978-83-8293-231-7 .

Bibliografia

Leksykon Przyrodniczy – Minerały i kamienie szlachetne, „Horyzont” 2002 r.
W. Schumann: Minerały świata, O. Wyd. „Alma – Press” 2003 r.
J. Bauer: Przewodnik Skały i minerały, Wyd. Multico 1997 r.

Linki zewnętrzne

(ang.) Artykuły na portalu WebMineral: Heulandyt-(Ca), Heulandyt-(Sr), Heulandyt-(K), Heulandyt-(Na), Heulandyt-(Ba).

[książka1-1] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 EligiuszE. Szełęg EligiuszE., Minerały i skały Polski, Multico Oficyna Wydawnicza, 2023, s. 292, ISBN 978-83-7073-816-7 .

[książka7-2] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 WalterW. Schumann WalterW., Minerały świata, Alma-Press, 1 stycznia 2003, s. 58, ISBN 978-83-7020-313-9 .

[książka2-3] 1 2 3 4 5 6 7 RupertR. Hochleitner RupertR., Minerały, kamienie szlachetne, skały, Multico Oficyna Wydawnicza, 15 kwietnia 2022, s. 244, ISBN 978-83-7073-816-7 .

[książka4-4] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 JerzyJ. Żaba JerzyJ., Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów, Wydawnictwa Videograf SA, 2024, s. 177, ISBN 978-83-8293-231-7 .