Iwan Sierada

Jan Sierada

Data i miejsce urodzenia	13 maja 1879 Zadźwieja k. Nowogródka, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci	po 19 listopada 1943 ZSRR
Przewodniczący Rady Białoruskiej Republiki Ludowej
Okres	od 25 marca 1918 do 1919
Poprzednik	stanowisko utworzone
Następca	Jazep Losik
Multimedia w Wikimedia Commons

Iwan Mikitawicz Sierada (biał. Іван Мікітавіч Серада, Ян (Янка) Серада, ros. Иван (Ян) Никитович Середа, Jan (Janka) Sereda, ur. 1 maja^?/13 maja 1879 w Zadźwiei koło Nowogródka, zm. po 19 listopada 1943 w ZSRR) – pierwszy przewodniczący Rady Białoruskiej Republiki Ludowej w latach 1918–1919 (formalnie głowa „państwa”), członek Białoruskiej Socjalistycznej Hramady, pedagog i publicysta.

Życiorys

Urodził się 1 maja^?/13 maja 1879 r. w rodzinie prawosławnego duchownego w miejscowości Zadźwieja w powiecie nowogródzkim guberni mińskiej. W 1903 r. ukończył Instytut Weterynaryjny w Warszawie(inne języki). W czasie wojny rosyjsko-japońskiej (1904–1905) służył w armii carskiej na froncie mandżurskim. Po powrocie z wojny podjął pracę weterynarza oraz nauczyciela w szkole rolniczej pod Mariną Horką, jednocześnie pisał artykuły o tematyce agrarnej do białoruskojęzycznej gazety „Sacha” („Саха” – socha). Tematyką rolną interesował się zresztą całe życie.

W tym samym okresie Sierada zaangażował się w życie publiczne. Wstąpił do Białoruskiej Socjalistycznej Hramady – jednej z pierwszych białoruskich organizacji politycznych. Wraz z wybuchem I wojny światowej ponownie trafił na front jako wojskowy lekarz weterynarii.

W okresie rewolucji 1917 r. jeszcze aktywniej włączył się w białoruski ruch narodowy. Janka Sierada przewodniczył Prezydium Kongresu Wszechbiałoruskiego, który stanowił jedno z najważniejszych forów politycznych tamtego okresu. Po rozpędzeniu Kongresu przez bolszewików Sierada został na krótko aresztowany, jednak wkrótce odzyskał wolność.

Został członkiem Komitetu Wykonawczego Rady Kongresu. W lutym 1918 r. jako członek białoruskiej delegacji – obok Symona Rak-Michajłouskiego i Alaksandra Cwikiewicza – wziął udział w rokowaniach pokojowych w Brześciu Litewskim.

Po ogłoszeniu niepodległości Białoruskiej Republiki Ludowej 25 marca 1918 r. stanął na czele jej struktur państwowych jako przewodniczący Rady BRL (do maja 1918). To właśnie za jego kadencji przyjęto III Hramotę Konstytucyjną(inne języki) proklamującą niepodległość Białorusi.

22 lipca 1918 r. Rada Białoruskiej Republiki Ludowej powierzyła Janowi Sieradzie misję sformowania trzeciego rządu. W rządzie tym Sierada objął stanowisko przewodniczącego Sekretariatu Ludowego, pełniąc jednocześnie funkcję ministra spraw zagranicznych aż do 11 listopada 1918 r. Został usunięty ze stanowiska pod zarzutem prowadzenia działań uznanych za szkodliwe dla Rady Republiki.

Po zakończeniu aktywnej działalności politycznej Janka Sierada, przeniósłszy się do Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, zamieszkał od 1921 r. w Mińsku. Pracował w Instytucie Kultury Białoruskiej, wykładał w technikum pedagogicznym, a także był zatrudniony w Akademii Rolniczej w Horkach. W 1923 roku, dzięki jego wsparciu, w Mińsku utworzono technikum weterynaryjno-zootechniczne.

W latach 20. XX wieku pisał artykuły z zakresu weterynarii i rolnictwa – powracając tym samym do dziedzin, od których niegdyś zaczynał swoją drogę zawodową.

W 1930 r. Janka Sierada został aresztowany w związku ze sprawą fikcyjnego „Związku Wyzwolenia Białorusi” (mistyfikacja OGPU). Zgodnie z dekretem z 10 kwietnia 1931 r. został skazany na pięć lat zesłania do Jarosławia. Po zakończeniu kary został zwolniony 9 lipca 1935 r. W 1941 r. został ponownie skazany na 10 lat więzienia i osadzony w łagrze. 19 listopada 1943 r. został przedterminowo zwolniony z Krasłagu(inne języki). Jego dalsze losy pozostają do dziś nieznane. Być może w rzeczywistości został zamordowany w łagrze lub wcielony do karnego batalionu.

Jan Sierada został zrehabilitowany w latach 80. XX w.: 10 czerwca 1988 r. Wydział Karny Sądu Najwyższego ZSRR uniewinnił go z pierwszego wyroku, a 16 stycznia 1989 r. – z drugiego.

Przypisy