Jarosyt

Jarosyt

Jarosyt - kryształ (2 mm)
Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny	KFe3+3(OH)6(SO4)2 (uwodniony siarczan potasu i żelaza)
Twardość w skali Mohsa	2,5–4
Przełam	nierówny/nieregularny, muszlowy
Łupliwość	dobra, wyraźna wg {0001}, niewyraźna wg dwuścianu podstawowego
Pokrój kryształu	tabliczkowy, wrzecionowaty
Układ krystalograficzny	trygonalny
Właściwości mechaniczne	kruchy
Gęstość	2,9–3,3 g/cm3
Właściwości optyczne
Barwa	żółty i brązowy w odcieniach, bursztynowy
Rysa	bladożółta
Połysk	półdiamentowy, szklisty, żywiczny
Współczynnik załamania	1,713–1,820 (jednoosiowy)
Dodatkowe dane
Klasyfikacja Strunza	7.BC.10
Multimedia w Wikimedia Commons

Jarosyt – minerał, zasadowy uwodniony siarczan potasu i żelaza o wzorze KFe³⁺₃(OH)₆(SO₄)₂. Ten minerał siarczanowy powstaje w złożach rud poprzez utlenianie siarczków żelaza. Jarosyt jest często wytwarzany jako produkt uboczny podczas oczyszczania i rafinacji cynku, a także występuje w kwaśnych odpływach wód kopalnianych.

Jarosyt został odkryty przez Augusta Breithaupta w Barranco del Jaroso w Sierra de la Almagrera w prowincji Almería w Hiszpanii - stąd nazwa.

Czasem jest mylony z limonitem i getytem, którym towarzyszy w utlenionej części złoża rudy. Jarosyt jest żelazowym analogiem ałunu glinowo-potasowego.

Właściwości

Minerał kruchy, przezroczysty, rozcierany w dotyku tłustawy. Rozpuszcza się w kwasie solnym. Jest silnie piroelektryczny. Zazwyczaj tworzy bardzo małe kryształy o pokroju tabliczkowym, wrzecionowatym, romboedryczne. Niekiedy tworzy pseudomorfozy. Występuje w skupieniach łuskowych, włóknistych, groniastych, pylastych, ziarnistych i ziemistych. Tworzy też naskorupienia i naloty. Częstymi zanieczyszczeniami w strukturze są sód, ołów i srebro.
Do grupy jarosytu należą:

• jarosyt (jarosyt potasowy)
• natrojarosyt (jarosyt sodowy) – rozpowszechniony w łupkach pirytowych w Czechach.
• hydroniojarosyt (jarosyt hydroniowy) – znaleziony na Grenlandii, na Cyprze (cyprusyt), w Utah (utahit) i Finlandii.
• ammoniojarosyt (jarosyt amonowy) – znaleziony w łupkach węglowych w Utah
• argentojarosyt (jarosyt srebrowy) – minerał wtórny znaleziony w Utah
• plumbojarosyt (jarosyt ołowiowy) – znaleziony w Turcji i w USA

Najczęściej występują w postaci izomorficznych roztworów stałych. Skrajne ich ogniwa występują rzadziej, a własności chemiczne i fizyczne są zbliżone.

Występowanie

Powstaje przez utlenianie rud bogatych w siarczki żelaza. Najczęściej współwystępuje z takimi minerałami jak: limonit, hematyt, ałunit, kwarc, gips i złoto, skorodyt, arseniosyderyt i farmakosyderyt.

Miejsca występowania: Niemcy – Rudawy, Hiszpania, Grecja, Rosja – Ural, USA – Dakota Południowa, Chile.

W Polsce występuje powszechnie m.in. w Górach Świętokrzyskich, na Śląsku (okolice Olkusza, Tarnowskich Gór), na Dolnym Śląsku – w wyrobiskach kopalń kruszców i węgla.

W 2004 roku łazik MER-B odkrył ten minerał na Marsie, co zostało uznane za silny dowód przemawiający za istnieniem kiedyś na Marsie ciekłej, kwaśnej wody.

Zobacz też

• Jarosyt na webmineral.com

Przypisy

Bibliografia

• A. Bolewski, A. Manecki – Mineralogia szczegółowa – Wyd. PAE W-wa 1993
• W. Schumann – Minerały świata – O. Wyd. „Alma - Press” 2003 r.