Kaliber 44

Początki i dema

Historia Kalibra 44 zaczęła się w 1991, gdy dwaj zafascynowani nieznanym szerzej w Polsce hip-hopem szkolni przyjaciele, Piotr Łuszcz i Rafał Łukaszczyk, zaczęli tworzyć pierwsze amatorskie nagrania jako Young Rappers. Za sprawą swoich zainteresowań chłopcy zakolegowali się z Marcinem Martenem i zdecydowali się działać wspólnie. On z kolei zainteresował zespołem swojego brata, Michała. Formacja, która narodziła się w ten sposób nosiła liczne nazwy, np. Trójkąt Prawdy, Triangle of the Truth, V3 czy Ułamek Tarcia.

Wspólne muzykowanie dało w 1993 początek projektowi nazwanemu Kaliber 44. Ich bity tworzone były na komputerze Commodore 64.

Młodzi raperzy nadali sobie pseudonimy: Łuszcz został „Mag Magikiem I” (ostatecznie skrócone do „Magik”), Łukaszczyk – „Jajonaszem”, Marcin Marten – „Lordem MM Dabem” (później „AbradAb”), a Michał Marten – „Ś.P. Bratem Joką” (później „Joka”). Muzycy w jednym z wywiadów wyjaśnili, że ich pseudonimy to spolszczenia pierwszych, anglojęzycznych ksyw wymyślanych w bardzo młodym wieku: „AbradAb” vel „Dab” wzięło się od „MM” (wymawiane jako Double M), „Joka” pochodziło od „Joker”, a „Magik” vel „Mag” zapoczątkowało „Magnum”.

Przez pewien okres członkiem grupy był również Rafał Wywioł zwany „Ganem”, który wymyślił nazwę „Kaliber 44” przyjętą w 1993. Wbrew powszechnej opinii, zbieżność z mickiewiczowskim „Czterdzieści i cztery” stanowiła przypadek.

Wraz z intensyfikacją działań Kalibra zmniejszało się zaangażowanie Jajonasza w działalność zespołu. Jako jeden z pierwszych raperów w Polsce zaczął on wykonywać freestyle i wkrótce też skupił się tej formie aktywności. Mimo to nadal angażował się w tworzenie muzyki grupy, pozostawał z nią w bliskich relacjach, bywał też określany mianem członka (np. w późniejszym gościnnym występie Kalibra na albumie Centrum WYP3), a jego zdjęcie znalazło się nawet na okładce debiutanckiego albumu formacji wraz z resztą zespołu.

Łukaszczyk w wywiadzie przytoczonym w książce Historia kultury hip-hop w Polsce wspomniał, że gdy zaczynał nagrywać z Magikiem, to oprócz niego, AbradAba, Joki i Gana nie znał nikogo innego, kto słuchałby hip-hopu.

Młodzi raperzy z początku ulegli fascynacji gangsta rapem, prędko jednak porzucili próby kopiowania tej estetyki i starali się znaleźć własną drogę muzyczną. Próbowali swoich sił między innymi z anglojęzycznymi tekstami i muzyką opartą na gitarowych riffach. Koniec końców eksperymenty doprowadziły do wykreowania przez nich własnego mikrogatunku, który nazywali „hardcore psychorap”. Był on swoistą fuzją horrorcore’u i muzyki psychodelicznej. Silną inspirację dla jego warstwy tekstowej stanowił polski romantyzm, a także literatura fantastyczna i używana przez raperów marihuana. Muzycy K44 w ogóle nie uważali psychorapu za hip-hop, lecz za osobny twór, co też skutkowało rezerwą z jaką podchodziła do nich bardziej ortodoksyjna część środowiska hip-hopowego. Teksty grupy skupiały się w tamtym okresie na podkreśleniu negatywnych stron świata, celem zwrócenia uwagi słuchacza na liczne problemy. Zespół celowo stronił od tematyki pozytywnej, zwłaszcza zabawy.

Ojciec Magika w rozmowie z portalem silesiahh.pl, zapytany o początki kariery muzycznej ich syna i jego zespołu, odpowiedział:

Pierwszy koncert zespołu odbył się dość spontanicznie. Podczas koncertu w Jastrzębiu-Zdroju członkowie zaprzyjaźnionej z Kalibrem grupy Frontside zaprosili ich na scenę, by ci zaczęli rapować do ich muzyki. Współpraca kontynuowana była podczas wspólnych prób obu kapel.

W 1995 powstało demo zespołu wydane własnym nakładem demo K44 pt. Demo 1995r. (pisownia oryginalna). Na obu kasetach znalazły się utwory, których wersje nigdy nie ukazały się legalnie: „Czadu (I jeszcze coś)”, „Więcej szmalu 1”, „Nie odejdę sam”, „Hardcore”, „O ja pierdolę” i „Dzikie dzieciaki”, reszta została ponownie nagrana na potrzeby debiutanckiego albumu.

Zespół w międzyczasie stopniowo zdobywał rozpoznawalność w polskim środowisku hip-hopowym jeszcze przed wydaniem pełnoprawnej płyty za sprawą sprawnego rozprowadzania i kopiowania kasety demo. Magikowi, Joce, AbradAbowi i Jajonaszowi udało się również wystąpić w 1995 u boku będącego ówcześnie gwiazdą Piotra „Liroya” Marca na jego pierwszym koncercie w Katowicach. Sam Liroy wspominał, że był zachwycony muzyką Kalibra i nawet zasugerował swojej wytwórni BMG Poland utworzenie małej filii zajmującej się utalentowanymi, niepasującymi do głównego nurtu artystami, lecz firmy miała nie przekonać jego argumentacja. Również w 1995 roku muzycy Kalibra 44 z Ganem w składzie wystąpili w filmie dokumentnym o polskim hip-hopie zatytułowanym Kielce – Czyli Polski Bronx.

Do egzemplarzy wydawnictwa kasety muzycy dołączali odręcznie napisany list, w którym opisywali historię zespołu i przedstawiali swoje założenia artystyczne czy wręcz kreślili swój manifest ideowy. Brzmiał on (w pisowni oryginalnej):

Grupą ostatecznie zainteresował się Sławomir Pietrzak, właściciel firmy S.P. Records znanej z wydawania płyt Kultu i Kazika Staszewskiego. Przekazane mu przez Bognę Świątkowską nagranie miało zrobić na nim piorunujące wrażenie. Pietrzak zdecydował się podpisać z Kalibrem kontrakt wydawniczy, mimo iż poza Joką raperzy byli jeszcze niepełnoletni. Sam Kazik również brał udział w wyborze Kalibra na zespół, który S.P. Records miało wydać. Staszewski w jednym z wywiadów wspomniał też, że napisał scenariusz do filmu na bazie Hamleta, w którym miała występować młodzież ze środowiska hip-hopowego i zawodowi aktorzy, jak Katarzyna Figura, Sławomir Orzechowski czy Krzysztof Majchrzak, a rolę Hamleta planował dla Magika, ale plany przekreśliło samobójstwo rapera. Staszewski kilka lat później zatrudniał K44 w roli supportu przed jego grupą KNŻ.

Niedoszłym wydawcą zespołu był Michał Urbaniak, dla którego zespół nagrał psychorapową wersję kolędy „Jezus malusieńki”.

Księga Tajemnicza. Prolog i sukces

Grupa zadebiutowała fonograficznie udziałem na kompilacji S.P. Records S.P. w utworze „Do boju Zakon Marii”. Składanka ta była jednym z pierwszych legalnie wydanych albumów hip-hopowych w Polsce, a wśród debiutujących na niej grup znalazło się 1 Killa Hertz przemianowane później na Warszafski Deszcz. Tego samego roku pojawiła się zapowiedź pierwszej płyty Kalibra, singiel Magia i miecz. Towarzyszył mu wykonany amatorską metodą teledysk złożony z fragmentów trzech znajdujących się na wydawnictwie utworów, który nagrał własnoręcznie Pietrzak. Pozostający w bliskich stosunkach z muzykami Kalibra Gano był kolegą Sebastiana Salberta zwanego „Rahimem”, który wraz z grupą przyjaciół działał w amatorskim zespole 3xKlan. Formacja ta inspirowała się muzyką K44 i również wykonywała psychorap. Gano zaproponował Rahimowi i jego koledze z 3xKlanu Arkadiuszowi „Bakowi” Juńczykowi, że przedstawi ich Kalibrowi. Okazało się, że muzycy dogadywali się tak dobrze, że zaczęli współpracować. Joka, Magik, AbradAb i Jajonasz nagrali razem z 3xKlanem i współpracującą z nimi wokalistką Anetą Karkus utwór „Psychodela”, który trafił na Księgę Tajemniczą, co było również fonograficznym debiutem młodszego z zespołów. Sam Rahim stworzył ponadto muzykę do „Moja obawa (Bądź a klęknę)” i wspomnianej już „Psychodeli”, a także blisko zaprzyjaźnił się z Magikiem. 3xKlanem natomiast zainteresował się wkrótce wydawca Kalibra, S.P. Records, którego nakładem ukazał się w 1997 roku jedyny album formacji, Dom pełen drzwi. W wywiadzie dla Ślizgu AbradAb stwierdził, że 3xKlan stanowili kontynuatorów psychorapu, a nawet „umrocznili” go. Pozytywnie wypowiedział się również o pomniejszych grupach, które sięgnęły po psychorap. Jednej z nich, wywodzącemu się z Będzina Banicie udało się nawet wydać swój jedyny album Droga do gwiazd (1997 rok) nakładem ważnej wytwórni R.R.X. Krzysztofa Kozaka.

Zespół przy nagrywaniu Księgi Tajemniczej zapoznał się też z Sebastianem Filiksem zwanym „DJ Feel-X”, jednym z pierwszych polskich DJ-ów. Przez krótki okres 1996 był on członkiem formacji Wzgórze Ya-Pa 3, z której został wyrzucony. Ostatecznie, jego wkład w brzmienie debiutu K44 był znaczny, gdyż odpowiedzialny był on za skrecze i umieszczenie w licznych utworach sampli z bajek i filmów, pozostał jednak muzykiem sesyjnym. Z czasem współpraca Feel-X-a z Kalibrem się zacieśniała.

Tego samego roku ukazał się także debiutancki album studyjny formacji pt. Księga Tajemnicza. Prolog, który początkowo miał nosić tytuł Księga Tajemna. Prolog). Okładkę płyty zaprojektował Tomasz „Graal” Daniłowicz, grafik kojarzony ze współpracą ze sceną metalową, zwłaszcza zespołem Behemoth, natomiast charakterystyczna czcionka była dziełem wówczas 16-letniego fana Kalibra i 3xKlanu, Wojciecha „Fokusa” Alszera. W kolejnym roku muzycy zostali nominowani do Fryderyka za fonograficzny debiut roku i do nagrody za album roku muzyki alternatywnej (nie istniała jeszcze kategoria hip-hopowa).

Muzykę na album stworzył przede wszystkim Magik (siedem utworów, trzy we współpracy z Jajonaszem), a po dwa bity wykonali AbradAbowi i Rahimowi. Niecodzienny był również podział pisania tekstów, gdyż cały zespół napisał tylko dwa: „Bierz mój miecz i masz” oraz „Więcej Szmalu 2”, kolejne trzy były autorstwa AbradAba (jeden z nich napisał z Magikiem), a zwrotki „Psychodeli” napisali zespół, Jajonasz i Matho Radamez z 3xKlanu. Joka napisał samodzielnie tylko „Moją obawę (Bądź a klęknę)”, a reszta słów stanowiła wyłączne dzieło Magika będącego w tamtym okresie nieformalnym liderem grupy. W nagraniach wziął udział profesjonalny muzyk sesyjny Stefan Sendecki, który obsługiwał syntezator, samplery i sekwencery. Ponadto w „Brat nie ma już miłości dla mnie” wystąpił gitarzysta Maciej Talaga.

AbradAb w 2006 w programie Rap Pakamera stwierdził, że mroczne brzmienie psychorapu było de facto zasługą wizji artystycznej Magika, określił go również mianem muzyka o wiele bardziej utalentowanego od reszty zespołu. Opowiedział również, że podczas nagrywania Księgi Tajemniczej oryginalne podkłady zostały nagrane raz jeszcze na komputerach Amiga, gdyż brzmienie Commodore 64 było zbyt prymitywne. Proces ponownej aranżacji materiału zajął muzykom kilka miesięcy i kosztował wiele trudu. Magik miał szczególnie mocno naciskać na dopracowanie brzmienia i uczynienia go profesjonalnym. Koniec końców, jeszcze przed nagrywaniem wokali K44 spędzili w studiu ponad tysiąc godzin.

Wydawnictwo cieszyło się dużą popularnością i uznaniem wśród krytyków, jak i fanów, rozchodząc się w nakładzie niecałych pół miliona egzemplarzy. Wynik ten zapewnił jej tytuł drugiej najlepiej sprzedającej się płyty w historii polskiego hip-hopu lat dziewięćdziesiątych XX wieku (pierwsze miejsce osiągnął Alboom Liroya). W ramach promocji albumu został zrealizowany jeszcze jeden teledysk do utworu „Plus i minus” stanowiącego solową kompozycję Magika. Jest on zaliczany do największych przebojów zespołu.

Członkowie Kalibra 44 niedługo po wydaniu debiutanckiej płyty spotkali się z Maciejem Maleńczukiem, który zaproponował im wspólne nagranie z jego ówczesnym zespołem Homo Twist. Jak wspominali po latach, propozycja ta była dla nich zaskoczeniem. Do współpracy ostatecznie nie doszło, ponieważ zespół nie utożsamiał swojej twórczości z estetyką rockową w stopniu, który uzasadniałby takie przedsięwzięcie. Sytuacja ta wskazuje, że już na wczesnym etapie działalności grupa wzbudzała zainteresowanie artystów spoza środowiska hip-hopowego.

W 63 Minuty dookoła świata i zmiany personalne

7 kwietnia 1997 odbyła się w warszawskiej dyskotece Colosseum impreza Rap Day, podczas której Kaliber 44 zagrał jako jeden z supportów przed grupą Run-D.M.C.. Muzycy w tym roku zaczęli też na koncertach prezentować nowe utwory będące już stricte hip-hopem, co z początku spotkało się z negatywną reakcją części publiki. Zespół odchodził też na występach od kompozycji które uważał za „mniej wartościowe”, m.in. swoich najbardziej znanych utworów: „Plus i minus” i „Moja obawa (Bądź a klęknę)”.

W listopadzie 1997 na drugiej kompilacji S.P. Records Hip-Hopla został opublikowany utwór pt. „Może tak, może nie” będący zapowiedzią nowego wydawnictwa grupy. W pochodzącym ze składanki utworze „Samobójcy” formacji Funk Jello nie wystąpił gościnnie Magik, mimo iż S.P. Records umieściło go w tytule video z odsłuchu na platformie YouTube. Swoją piosenkę umieścił również 3xKlan.

Joka, AbradAb, Magik i Jajonasz w tym samym roku zostali zaproszeni do wykonania wspólnie ze Wzgórzem Ya-Pa 3 i Radosławem „Radoskórem” Kobusem posse cutu „Język polski”, który trafił na album Centrum. WYP3 i Kaliber 44 zakolegowali się za sprawą działalności w tym samym wydawnictwie. Zagrali nawet wspólną trasę koncertową. „Język polski” był po części reakcją na fakt, iż K44 nie został zaproszony do udziału w projekcie Wspólna scena, który zaowocował składanką, na której wystąpili m.in. 3xKlan, WYP3, Thinkadelic, Trzyha, Radoskór, Slums Attack, czy Born Juices, przez co muzycy poczuli się urażeni.

DJ Feel-X podczas nagrywania drugiego albumu studyjnego Kalibra 44 stał się pełnoprawnym członkiem zespołu (dzięki czemu K44 po raz pierwszy mogli grać koncerty z udziałem DJ-a) i zaangażował się w tworzenie muzyki. Większość bitów na nową płytę stworzył właśnie on z AbradAbem, gdyż Magik mocno ograniczył swój wkład w działalność grupy. Znalazło to odzwierciedlenie w fakcie, że o ile na poprzednim wydawnictwie każdy z raperów zaprezentował własny utwór, o tyle na nowym albumie Joka i AbradAb wykonali po dwa solowe utwory, a Magik ani jednego.

DJ Feel-X w międzyczasie został poproszony przez Kazika Staszewskiego o wzięcie udziału w nagrywaniu jego utrzymanego w hip-hopowej stylistyce albumu 12 groszy na który wykonał skrecze.

Muzyka na powstającej płycie wzbogacona została o partie gitary basowej, na której zagrał sam Pietrzak. Ostatecznie nie pojawili się na niej żadni goście, chociaż muzycy zaprosili do udziału Rahima. Ten jednak odmówił, gdyż propozycję złożono tylko jemu, a nie całemu 3xKlanowi (który to niedługo później rozpadł się). Nie mniej do utworu „Może tak, może nie (Kobi Rmx)” wniósł swój wkład Kobas „Kobi-Łan-Kanobi” Laksa odpowiedzialny za jego remiks.

Muzycy w 1998 wydali album pt. W 63 minuty dookoła świata, którym odeszli od psychorapu, czego przyczyną były m.in. problemy z wykonaniem piosenek z debiutu na żywo i zmęczenie dotychczasową konwencją. Na nowej płycie dominował lżejszy klimat zabawy słowem o humorystycznym zabarwieniu. Pod względem muzycznym kompozycje były zdominowane przez wizję DJ-a Feel-X-a, który nadał wydawnictwu cech albumu producenckiego. Na jeszcze większą skalę niż na Księdze Tajemniczej zastosował on sample z bajek i audycji. Wplótł także liczne skity i kompozycje z gatunku hip-hopu instrumentalnego, jak chociażby zahaczający o brzmienia trip-hopowe, otwierający W 63 minuty instrumental „Suczka” trwający prawie trzy i pół minuty.

By album faktycznie trwał 63 minuty, realizator zaproponował dodanie 22 sekund ciszy w formie outro. Muzycy nie skojarzyli tego z faktem, iż numer kierunkowy do Warszawy to 0-22. Jako że w twórczości Kalibra często pojawiały się ukryte nawiązania, to stołeczna scena hip-hopowa była przekonana, że stanowiło to obelgę skierowaną przeciwko niej. Jako odpowiedź na domniemaną zaczepkę Warszafski Deszcz zakończył swoją płytę Nastukafszy... 44 sekundami ciszy.

Wydawnictwo było promowane singlem „Film”, do którego został zrealizowany teledysk (już bez udziału Magika i z wycięciem jego zwrotki). Tytułowy utwór był także notowany na listach przebojów Polskiego Radia Szczecin i Programu Trzeciego PR, i trafił na drugie miejsce listy bestsellerów. Drugi album grupy również cieszył się powodzeniem, miesiąc po wydaniu dotarł do pierwszego miejsca na liście bestsellerów i uzyskał status platynowej płyty za wysoką sprzedaż. Został nominowany do Fryderyka za najlepszy album rap/hip-hop.

Wiosną w wielu dużych miastach rozlepiono mnóstwo promocyjnych plakatów. W muzycznej prasie recenzje wskazywały że, W 63 minuty... to najlepszy album grupy; „Machina” napisała, że wydawnictwo rozpoczyna muzyczną rewolucję na rynku, a „Brum” w kwietniu uznał je „płytą miesiąca”:

Kaliber 44 w 1998 wystąpił gościnnie na płytach Sebastiana „DJ-a 600V” Imbierowicza (Produkcja hip-hop, utwór „Ja się wcale nie chwalę”) i Thinkadelic (Lek, utwór „Ja jadę”). W listopadzie tego samego roku pojawił się także na okładce pierwszego numeru „Hip Hop Magazynu”.

Magik również w 1998 zdecydował się odejść z zespołu, co tłumaczył różnicami artystycznymi i osobistym konfliktem z AbradAbem. Był to czas znaczącego pogorszenia się kondycji psychicznej Łuszcza, który zaczął doszukiwać się w jego zwrotkach ukrytych, zaszyfrowanych kpin pod jego adresem, chociaż nigdy ich tam nie było. Wkrótce przestał się odzywać do Joki i AbradAba (z Feel-X-em pozostał w dobrych stosunkach) i starał się nawet zerwać umowę z S.P. Records, by nie musieć grać koncertów z Kalibrem. Do studia przychodził na tak długo, jak było to konieczne, lecz tylko wtedy, gdy nie było w nim reszty raperów. Swoją decyzję o odejściu przekazał osobiście DJ-owi, po czym poprosił go, by dograć do utworu „DJ Feel-X” dwa wersy: Czy dziś dobrze bronią władam? Wypadam i życzę dobrej drogi.

Sam Magik, w wywiadzie dla branżowego pisma „Klan”, wypowiedział się o swoim odejściu następująco:

Stwierdził też, że nie ma zamiaru utrzymywać kontaktów ze swoim dawnym zespołem, i że żałuje udziału na drugiej płycie K44. Na pytanie o pomysły na przyszłość odpowiedział, że nie ma konkretnych planów i nie myśli o poważnych projektach, woli skupić się na szkole, a muzyką zajmować się hobbistycznie, skupiając się na freestyle’owaniu.

W tym samym numerze wywiadu udzielili również pozostali członkowie Kalibra. Odmówili odpowiedzi na pytanie o powód rozstania z Magikiem, wyrazili również przekonanie, że nie istnieje jedna polska scena hip-hopowa. Pochlebnie wyrazili się o działalności Warszafskiego Deszczu (ówcześnie zwanego Trzyhą), Thinkadelic, Wzgórza Ya-Pa 3, Snuz i DJ-a 600V, natomiast Slums Attack, Born Juices i Nagły Atak Spawacza określili mianem „wielkiego shitu”. Zapowiedziano również solowy projekt AbradAba na wrzesień (jego pierwsze solowe nagranie ostatecznie ukazało się dopiero w 2002) i doniesiono, iż zespół pracuje nad filmem, do którego ma współtworzyć muzykę i scenariusz, jak i odgrywać główne role. Jego tematyka oscylować miała wokół osób związanych z muzyką hip-hopową, lecz nie subkulturą. Planowany miał być „na lato”. Nie jest jasne, czy jest to ten sam film, o którym mówił Kazik Staszewski, ostatecznie jednak projekt nie doczekał się realizacji.

Magik przystał na propozycję nieznanego szerzej na scenie hip-hopowej Fokusa, by założyć nowy zespół. Do współpracy zaprosił Rahima. Formacja przyjęła nazwę Paktofonika i rozpoczęła pracę nad debiutanckim albumem zatytułowanym Kinematografia. Stałym współpracownikiem nowej grupy stał się kolejny z członków 3xKlanu, Sebastian „DJ Bambus” Michalski, a muzykę do jednego z ich pierwszych utworów („Ja to ja”) stworzył Jajonasz. Magik pod szyldem nowej grupy nagrał solowy utwór „Nowiny” stanowiący jego gorzkie „rozliczenie” z AbradAbem i Joką, lecz nie wspomniał w nim o Feel-X-ie, któremu nawet pokazał kompozycję przed premierą (było to ich ostatnie spotkanie). AbradAb po latach wspomniał w jednym z wywiadów, że Magik nigdy nie powiedział żadnemu z członków zespołu, w czym – jego zdaniem – tkwił problem, zamiast tego zaczął się izolować. Ponadto rozpowiadał otoczeniu (m.n. Jajonaszowi i członkom Paktofoniki) fałszywe, acz wiarygodne historie przykrości, jakie miały go spotykać w Kalibrze. Rahim i Fokus zakwestionowali prawdziwość tych twierdzeń dopiero, gdy Magik zaczął w ich stronę formułować identyczne zarzuty, jak w stronę AbradAba i Joki. Na podstawie historii Paktofoniki oparto scenariusz filmu Jesteś Bogiem (2012), w którym pojawiły się postacie Joki i AbradAba (odgrywanych przez Macieja Wiznera i Bartłomieja Błaszczyńskiego). Sam AbradAb wypowiedział się krytycznie o obrazie, wypominając twórcom błędy logiczne, przeinaczanie faktów i umniejszenie roli Kalibra. Film skrytykował też Kazik Staszewski, który wspomniał, że przeinaczona została sytuacja materialna Magika (który za sprawą działalności w K44 miał zapewniony znaczny dochód) i że przemilczane zostało używanie przez rapera twardych narkotyków (które miały jego zdaniem być brane przez niego „na potęgę”). Wspomniał też, że spotkał go około czterech dni przed śmiercią, gdy ten odwiedził z żoną Pietrzaka.

Członkowie K44 wystąpili w filmie Poniedziałek (1998). Aneta Chwalba i Michał Bebło z katowickiego oddziału TVP w 1999 zrealizował także krótkometrażowy film dokumentalny Kaliber 44 o zespole.

Baku Baku Skład, 3:44 i zawieszenie działalności

Rok 2000 obfitował w wiele istotnych dla zespołu wydarzeń. Wtedy też rozszerzony został do formy koncertowego kolektywu Baku Baku Skład, którego członkami, oprócz Joki, AbradAba i DJ-a Feel-X-a, byli raperzy Maciej „Wujek Samo Zło/WSZ” Gnatowski i Tomasz „Człowiek Nowej Ery/CNE” Kleyff, Bartosz „DJ Bart” Jabłoński oraz wokalista Piotr „Gutek” Gutkowski znany z występów w zespole Indios Bravos, prywatnie szkolny kolega Abradaba.

K44 zaczęli spontanicznie występować z WSZ i CNE, gdy podczas występu w Białymstoku Joka miał złamaną nogę i się denerwował. Raperów zaproszono na scenę, by podbudować atmosferę. Muzycy szybko znaleźli wspólny język i zdecydowali się kontynuować współpracę. Współpraca CNE i WSZ (wywodzących się z Warszawy) z Kalibrem miała miejsce, pomimo niechęci, jaką stołeczna scena hip-hopowa darzyła zespół, który po premierze Księgi Tajemniczej wypracował sobie w jej oczach opinię „wyjców”. Członkowie Kalibra już wcześniej krytykowali podział na lokalne sceny, byli zdania, że hip-hop powinien być uniwersalny.

W tym samym roku ukazał się zwiastun trzeciego albumu Kalibra, singiel „Konfrontacje/Rutyny” zawierający utwory wykonywane wyłącznie przez AbradAba. Zilustrowany teledyskiem utwór „Konfrontacje” okazał się znacznym sukcesem, docierając na listy przebojów Polskiego Radia oraz ustanawiając rekord obecności i na liście przebojów Radiostacji (ponad 200 tygodni).

2 września 2000 ukazał się album pt. 3:44, który stanowił kolejną woltę stylistyczną, skłaniając się ku brzmieniom bardziej komercyjnym, nawiązujących do dokonań raperów amerykańskich. Równocześnie w warstwie tekstowej, oprócz unikanych wcześniej wątków rozrywkowych pojawiła się tematyka zahaczająca o filozoficzną.

Płyta została w znacznym stopniu zdominowana przez AbradAba, który wykonał cztery solowe utwory, podczas gdy sam Joka tylko jeden („Litery”). Wynikało to z faktu, iż AbradAb już podczas nagrywania 3:44 szykował się do rozpoczęcia solowej działalności artystycznej, a część utworów z płyty (między innymi „Konfrontacje”) były tworzone z myślą o jego własnym wydawnictwie i zostały tylko „wchłonięte” przez opracowywaną płytę K44. W warstwie muzycznej pojawiły się eksperymenty z rzadko spotykanymi w hip-hopie instrumentami: w kompozycjach „Dwa” i „Cztery” DJ Feel-X grał na drumli, a w „Wenie” i „Baku baku ciężkie jest jak cut” wystąpił kontrabasista Piotr Sawidzki. Eksperymenty brzmieniowe podkreślono w otwierającym płytę utworze „Takie jakie jest” wykorzystaniem cytatu z Józefa Piłsudskiego: „I teraz jak na początku – jesteśmy tylko awangardą Polski”. Na płycie pojawił się również Baku Baku Skład Projekt: w trzech utworach wystąpili WSZ i CNE (dwa z nich nosiły tytułu „Baku baku to jest skład” i „Baku baku ciężkie jest jak cut” a dodatkowe skrecze dograł do nich DJ Bart).

Wydawnictwo zdobyło dla zespołu pierwszego Fryderyka za najlepszy album hip-hopowy roku i Machinera za płytę masową roku. Album niecały miesiąc od wydania rozszedł się w liczbie ponad 40 tys. egzemplarzy.

Celem promocji 3:44 wykonano drugi teledysk, do niebędącego singlem, utworu „Normalnie o tej porze” opartego na samplu z „Poloneza g-moll” Chopina. W latach późniejszych uzyskał on znaczną popularność w serwisie YouTube. Robert Skulski i Remigiusz Przełożny, reżyserzy nagrania, sami zgłosili się do zespołu z ofertą nieodpłatnego wykonania teledysku. Efektem współpracy był nagrany w Krakowie pierwszy profesjonalny teledysk Kalibra. Wcześniejsze widea wydawca w ramach oszczędności miał powierzać wykonawcom niekompetentnym oraz swoim znajomym. Obraz został nominowany do nagrody w kategorii Inna energia na festiwalu teledysków YachFilm.

15 grudnia 2000 wydany został album producencki Igora „IGS-a” Sobczyka pt. Ekspedycje, na którym Kaliber 44 wystąpił gościnnie w utworze „Szał baj najt”. 11 dni później Magik skoczył z okna swojego mieszkania na dziewiątym piętrze bloku. W ciężkim stanie został przewieziony do szpitala, gdzie nie udało się go uratować. W chwili śmierci miał 22 lata. Położyło to kres istnieniu Paktofoniki, na której gruzach wyrosły w późniejszym czasie zespoły Pijani Powietrzem i Pokahontaz.

Baku Baku Skład koncertował do 2003. Wtedy też nagrano jedyny utwór sygnowany tą nazwą, „Spójrz w nasze oczy czerwone” na album producencki DJ-a 600V pt. 600°C. Sam Kaliber występował m.in. w Stanach Zjednocznonych, Niemczech, Wielkiej Brytanii i Austrii. Ich muzyka zyskała popularność nie tylko wśród hip-hopowców, ale i słuchaczy starszych, punków oraz metali.

Zespół ostatecznie przestał funkcjonować, gdy Joka wyjechał do USA celem podjęcia pracy zarobkowej. Późniejsze, sporadyczne koncerty nie były uznawane za reaktywację. Jeden z nich odbył się na juwenaliach w Solcu w maju 2007. Po nim na policję zgłosiła się kobieta, która oskarżyła Jokę o gwałt i pobicie. Raper został aresztowany na trzy miesiące, groziła mu kara pięciu lat pozbawienia wolności. Nie przyznał się jednak do stawianych mu zarzutów i przedstawił odmienną wersję zdarzeń. 9 lipca wyszedł na wolność, gdyż służby nie zgromadziły materiałów wskazujących na jego winę.

AbradAb i DJ Feel-X, w przeciwieństwie do Joki, pozostali w branży muzycznej i rozpoczęli solowe kariery. AbradAb już w 2001 zadebiutował samodzielnie w utworze „Bezpośrednio”, który znalazł się na albumie IGS-a Alchemia. Rok później wydał swój pierwszy singiel zapowiadający jego debiutancki album solowy. Utworem, który się na nim znalazł, zostało „Miasto jest nasze” z udziałem Gutka; kompozycja jest oparta na elektronicznym, futurystycznym bicie, który AbrdAb sam wyprodukował. Nagranie stało się przebojem, mimo to raper zwlekał z upublicznianiem nowego materiału. Jego drugi singiel, „...”, ukazał się dopiero w 2003.

DJ Feel-X również w 2003 wydał swój jedyny solowy mixtape pt. Dancehall Clash Test. Jego działalność wypełniały w tamtym czasie przede wszystkim współprace gościnne z licznymi wykonawcami, często grał także koncerty z AbradAbem.

AbradAb w 2004 wydał debiutancki album solowy pt. Czerwony album. Skrecze wykonali na niego DJ Feel-X i DJ Bart, w czterech utworach wystąpił Gutek, a dwa bity wykonał Jajonasz, ponadto w utworze „Tu mam swój skład (Baku Baku)” powrócił Baku Baku Skład w osobach WSZ i CNE. Celem promocji wydawnictwa wydano tego samego roku trzeci singiel, „Rapowe ziarno 2 (Szyderap)” (również z udziałem Gutka), który wraz z towarzyszącym mu teledyskiem stał się jego największym przebojem w karierze. Za jego sprawą w ogromnym stopniu zwiększyło się zainteresowanie koncertami AbradAba, nagranie wyjątkowo często prezentowały też stacje radiowe.

Marten kontynuował karierę solową z sukcesami, lecz żaden z jego albumów nie dorównał wynikami sprzedaży Czerwonemu albumowi. Na jego drugiej płycie, Emisji spalin w utworze „Rap to nie zabawa już” wystąpili gościnnie pozostali członkowie K44, Joka i DJ Feel-X. W latach późniejszych wydał jeszcze cztery kolejne albumy: Ostatni poziom kontroli (2008), wyprodukowany przez Adama „O.S.T.R.-a” Ostrowskiego Abradabing (2010; jedyny album, który na notowaniach OLiS prześcignął Czerwony album, dochodząc do miejsca ósmego), ExtraVertik (2012) i 048 (2018).

Baku Baku Składowi zdarzyło się powrócić jeszcze w 2005, gdy na płycie Jeszcze raz WSZ i CNE wykonali utwór „Baku Baku potęga” z AbradAbem, Joką i Gutkiem. Na płycie pojawili się ponadto DJ Feel-X, DJ Bart i Jajonasz.

Joka po powrocie do Polski współtworzył z HST i Jajonaszem krótkotrwały zespół Czarne Złoto, którego jedynym zachowanym nagraniem jest gościnny udział w utworze „Kiedy zaczynasz” na Emisji spalin AbradAba. Zdarzało mu się również sporadycznie udzielać na nagraniach innych artystów. Sam Jajonasz, pod pseudonimem producenckim Lukatricks, reaktywował w 2010 roku Czarne Złoto jako swój projekt solowy. Na jego jedynej płycie wystąpili między innymi Joka, AbradAb i DJ Feel-X.

Reaktywacja i Ułamek Tarcia

DJ Feel-X w 2013 zapowiedział możliwy powrót Kalibra 44, publikując nowe zdjęcie zespołu. Niedługo później w internecie opublikowano nagranie przedstawiające trójkę muzyków w studiu i wyruszających z Gutkiem w podróż samochodem ozdobionym estetyką nawiązującą do W 63 minuty dookoła świata. Feel-X potwierdził, że zespół powraca i szykuje się do pracy nad albumem 4:44. Zapowiedział porzucenie starych, trzymanych na tę okazję bitów i wysłanie Abrdabowi pięćdziesięciu nowych.

Do reaktywacji zespołu faktycznie doszło w 2013. Pierwszy występ zespołu odbył się na Open’er Festivalu, na którym trio wystąpiło z udziałem instrumentalistów, tzw. „żywym zespołem” tworzonym przez muzyków grupy 100nka. Równolegle działalność wznowił Baku Baku Skład.

Wydana w 2015 pod patronatem Narodowego Centrum Kultury Antologia polskiego rapu wśród najważniejszych polskich utworów hip-hopowych wyróżniła „Plus i minus”, „Język polski” i „Film” Kalibra oraz „Baku Baku potęga” z gościnnym udziałem jego członków. Tego samego roku serwis T-Mobile Music opublikował listę „120 najważniejszych albumów polskiego hip-hopu” na której znalazły się wszystkie dotychczasowe pozycje K44: Księga Tajemnicza. Prolog (10. miejsce), W 63 minuty dookoła świata (15. miejsce) i 3:44 (84. miejsce).

2 stycznia 2016 pojawiła się pierwsza zapowiedź nowej płyty w postaci singla „Nieodwracalne zmiany” i towarzyszącego mu teledysku. 12 lutego tego samego roku wydali album, który jednak nie nosił tytułu 4:44, a Ułamek tarcia. Gościnnie wystąpili na nim Rahim, Gutek i Tomasz „Grubson” Iwanca. Tego samego dnia upublicznili drugi singiel, „(Why Is It) Fresh”.

Na Ułamku tarcia nie wystąpił DJ Feel-X, którego Joka i AbradAb wyrzucili ze składu, bo miał on zaniedbywać obowiązki i być sceptyczny wobec obranego kierunku muzycznego. Wszystkie bity stworzył więc sam AbradAb. Skrecze wykonał natomiast jego wieloletni współpracownik, Jarosław „DJ Jaroz” Pakuszyński, który pomagał również w aranżowaniu muzyki. Swój udział w powstaniu wydawnictwa miał również Mateusz Pawluś, udzielający się na nim jako klawiszowiec.

Płyta w szybkim tempie podbiła listy bestsellerów i pokryła się platyną, sprzedając się w nakładzie ponad 30 tys. egzemplarzy. Została również nominowana do Fryderyka za najlepszy album hip-hopowy w roku 2017.

AbradAb w jednym z późniejszych wywiadów wspomniał, że sam był sceptycznie nastawiony do powrotu K44, a na reaktywację namawiali go DJ Feel-X i Joka. Przyznał, że był zdania, iż „prędzej się pozabijają, niż dadzą radę współpracować” i „faktycznie trochę się pozabijali”, czego skutkiem było ograniczenie składu. Zdradził również, że na pewnym etapie planowana była jeszcze jedna płyta stanowiąca powrót do konwencji psychorapu, jednak plan ten został zarzucony.

25 listopada 2016 w klubie „Progresja” odbył się jubileuszowy koncert 20-lecia Księgi Tajemniczej, na którym wystąpili na nim gościnnie : Gano, Rahim i Filip „Fejz” Łuszcz, syn Magika.

W 2018 wydany został singiel z udziałem Kalibra 44, nagrany z Pokahontaz „404”, który znalazł się na płycie duetu pt. REset. W utworze „wystąpił” również artysta, który stanowił ogniwo łączące obie grupy, Magik. Wykonywany przez niego fragment z utworu Paktofoniki „Tak jak telewizor” został wpleciony w kompozycję jako refren. Wspólny singiel okazał się wielkim sukcesem pokrywając się platyną. Media szeroko komentowały również teledysk stworzony przez Aleksandra „Koprucha” Kozłowskiego i jego grupę filmową Przedmarańcza łączący grafikę komputerową z panoramą Katowic.

AbradAb w 2020 wszedł w skład współtworzonego z Rahimem i Łukaszem „Kleszczem” Stępieniem tria ARKanoid z którym wydał płytę, a rok później założył zespół Kashell z instrumentalistami grupy Coma i nagrał z nim album pt. Ka$hell.

XXX-Lecie Zespołu

K44 we wrześniu 2023 zapowiedzieli koncert w katowickiej hali Spodek, mający uczcić 30-lecie działalności zespołu. Zapowiedziano pojawienie się na nim Baku Baku Składu (z WSZ, CNE, DJ-em Bartem i Gutkiem) i licznych gości, w tym O.S.T.R.-a, Macieja „DJ-a Soiny” Soińskiego, Rahima, DJ-a Jaroza, Grubsona, Wojciecha „Słonia” Zawadzkiego i Fokusa, a także byłych członków grupy: Jajonasza i DJ-a Feel-X-a. Na plakacie promującym wydarzenie obok AbradAba i Joki na nagłówku widniał również Michał „DJ Eprom” Baj, który otrzymał wówczas miano członka Kalibra 44.

Koncert 30-lecia Kalibra 44 odbył się 16 grudnia 2023. Oprócz zapowiedzianych gości wystąpili na nim również Kopruch, Gano, Kleszcz i Jarecki. Koncert został zagrany z tzw. żywym zespołem, co znaczy, że utwory były grane przez prawdziwe instrumenty na żywo. Występ został podzielony na cztery bloki zawierające utwory z każdego albumu zespołu. Koncert odbywający się w katowickim Spodku okazał się sukcesem pod względem sprzedanych biletów. Zespół parę dni po wydarzeniu zapowiedział trasę koncertową z okazji 30-lecia grupy.

Z okazji przedsięwzięcia nagrane zostały dwa teledyski promujące wydarzenia. Pierwszym z nich został „Czarny Śląsk” z 20 listopada 2023, w którym gościnnie udział wzięli: Grubson, Rahim i Fokus. Drugi singiel, „ TEN STYL, TEN RAP”, miał premierę 12 lipca 2024, a w jego nagraniu wziął udział zespół Molesta Ewenement.

Śmierć Joki, trasa pożegnalna

2 maja 2025 zmarł Michał „Joka” Marten. 7 lutego 2026 w katowickim Spodku odbył się koncert pod szyldem Tribute to Joka. Hołd dla Joki, na którym gościnnie wystąpili m.in.: O.S.T.R., Grubson, Igo, Miuosh, Paktofonika, czy L.U.C.. Koncert zapoczątkował Pożegnalną Trasę dla Joki. Ostatni koncert zaplanowany został na 20 czerwca w Progresji w Warszawie, który miał zwieńczyć historię Kalibra 44 i Joki. Po tym terminie zespół zostaje rozwiązany, a AbradAb ma skupić się na solowych projektach.

AbradAb w kwietniu 2026 w wywiadzie dla Czwórki Polskiego Radia odniósł się do doniesień słuchaczy o możliwym wydaniu albumu Kalibra 44 z archiwalnymi nagraniami Joki. Mimo że wcześniej nie wykluczał realizacji takiego projektu, to po czasie stwierdził, że jego powstanie jest mało prawdopodobne, wskazując na kwestie etyczne związane z publikacją nieukończonych lub nieopublikowanych za życia materiałów zmarłego artysty bez jego wyraźnej zgody.

Kaliber 44

Baku Baku Skład

Udział w działalności

Albumy

Dema

Single

Inne

Filmy

Programy TV

Muzyka