Kalsko

Kalsko
wieś
Ilustracja
Kościół pw. św. Bartłomieja
Państwo

 Polska

Województwo

 lubuskie

Powiat

międzyrzecki

Gmina

Międzyrzecz

Liczba ludności (2022)

410

Strefa numeracyjna

95

Kod pocztowy

66-300

Tablice rejestracyjne

FMI

SIMC

0184000

Położenie na mapie gminy Międzyrzecz
Mapa konturowa gminy Międzyrzecz, u góry nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Kalsko”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej znajduje się punkt z opisem „Kalsko”
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa konturowa województwa lubuskiego, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Kalsko”
Położenie na mapie powiatu międzyrzeckiego
Mapa konturowa powiatu międzyrzeckiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Kalsko”
Ziemia52°30′34″N 15°37′21″E/52,509444 15,622500
Strona internetowa

Kalsko – wieś w Polsce, położona w województwie lubuskim, w powiecie międzyrzeckim, w gminie Międzyrzecz.

W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa gorzowskiego.

Wieś jest położona 8 km na północny wschód od Międzyrzecza, przy lokalnej drodze do Rokitna i Przytocznej. Siedziba sołectwa.

Integralne części wsi

Integralne części wsi Kalsko
SIMCNazwaRodzaj
0184017Brzozowy Ługprzysiółek
0184135Kwiecieprzysiółek

Nazwa

Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od XIV wieku. Wymieniona w 1390 w łacińskim dokumencie jako Kalczk, 1446 Kalsko, 1493 Calszko, 1508 Calsko, 1580 Kalsko.

Według językoznawców nazwa pochodzi od nieistniejącego obecnie jeziora o nazwie „Kalsko”, a językowo utworzona została od staropolskiego apelatywu „kał” oznaczającego pierwotnie „błoto, muł, osad lub brudną wodę” z dodatkiem miejscowego sufiksu „-sko”.

Po rozbiorach Polski Prusacy używali zgermanizowanej nazwy w języku niemieckim, którą utworzono od nazwy polskiej. W XIX wieku notowano także polską nazwę. W 1882 odnotowano dwie nazwy polską Kalsko i niemiecką Kaltzig. W 1944 Kaltzig.

Historia

Kalsko na historycznej mapie Wielkopolski sporządzonej w 1888 roku według danych zaczerpniętych z Kodeksu dyplomatycznego.

Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską. Była wsią kościelną należącą do zakonu cystersów z opactwa w Bledzewie. Od 1320 tereny, na których powstała wieś leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1508 miejscowość leżała w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego w parafii Rokitno.

Wzmiankowana w średniowieczu jako własność rycerskiego rodu Niałków z Chyciny. W roku 1390 Wincenty Niałek sprzedał wieś wraz z pięcioma jeziorami klasztorowi Cystersów w Zemsku. Od tego momentu aż do rozbiorów Polski miejscowość należała do Opactwa Cystersów w Zemsku-Bledzewie. W 1460 król polski Kazimierz Jagiellończyk ustalił wymiar ciężarów oraz robocizn należnych zamkowi w Międzyrzeczu z okolicznych wsi klasztornych przynależnych opactwu bledzewskiemu w tym również ze wsi Kalsko.

Miejscowość wymieniona została w licznych hitorycznych dokumentach podatkowych, własnościowych i prawnych. W 1508 wieś leżała w powiecie poznańskim Korony Królestwa Polskiego. Historyczne dokumenty podatkowe odnotowały w tym roku z miejscowości pobór z 15 półłanków oraz z karczmy. W 1563 pobór odbywał się już z 9 łanów, 1,5 łana sołtysa oraz 1/4 łana feudalnego. We wsi był także jeden kowal oraz komornik. W latach 1564/65 wieś zobowiązana była do dostarczania żywności dla zamku w Międzyrzeczu: z 16 półśladków mieszkańcy płacili razem 36 groszy wieprzowego, a każdy kmieć dawał po 1 ćw. żyta, 1 1/4 ćw. owsa, 1 kurę, 15 jaj. Mieszkańcy zobowiązani byli również do pracy. Każdy musiał przez 1 dzień wozić mierzwę, żąć przez 2 dni, skosić wyznaczoną łąkę w Murzynowie i zwieźć z niej siano oraz zwieźć do zamku 4 wozy drewna rocznie. Z opłat oraz pracy zwolniony był tylko wiejski sołtys. Ogólny roczny dochód królewski z tych świadczeń wynosił 22 floreny 13 groszy i 6 denarów. W 1580 we wsi odnotowano 11,5 łana, 15 zagrodników, 8 komorników, kowala oraz pastucha posiadającego 89 owiec. W 1589 zaś we wsi mieszkało 16 ratajów (coloni), 2 sołtysów, 15 zagrodników, 2 lenników, 1 zagrodnik kościelny. Miejscowi chłopi stosowali wówczas trójpolówkę.

Wieś duchowna, własność opata bledzewskiego, położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim. W 1688 roku pożar zniszczył całą wieś z kościołem, który odbudowano w końcu XVII wieku. Do roku 1796 Kalsko należało do klasztoru bledzewskiego, kiedy to dobra klasztorne przejął rząd pruski.

W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815-1848) miejscowość należała do wsi większych w ówczesnym pruskim powiecie Międzyrzecz w rejencji poznańskiej. Kalsko należało do okręgu rokitnickiego tego powiatu i stanowiło odrębny majątek, którego właścicielem był wówczas rząd pruski w Berlinie. Według spisu urzędowego z 1837 roku wieś liczyła 352 mieszkańców, którzy zamieszkiwali 45 dymów (domostw). W skład majątku Kalsko wchodził wówczas także Kalsko młyn (1 dom, 8 osób) oraz folwark Rozodoł (3 domy, 36 osób).

Zabytki

Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są:

Przypisy

  1. ↑ NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2022-10-04].
  2. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 413 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  3. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 48700.
  4. 1 2 Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz. U. z 2013 r. poz. 200 (ISAP)).
  5. 1 2 GUS. Rejestr TERYT.
  6. 1 2 3 4 5 Chmielewski 1988 ↓, s. 105.
  7. ↑ Rymut 2003 ↓, s. 272.
  8. ↑ kał w Słowniku pojęciowym języka staropolskiego
  9. ↑ Adolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, t. I, Wielkopolska, Warszawa 1883, s. 31.
  10. 1 2 3 4 Leon Plater: Opisanie historyczno-statystyczne Wielkiego Ksie̜ztwa Poznańskiego. Lipsk: Ksie̜garnia Zagraniczna (Librairie Étrangère) Jana Nepomucena Bobrowicza, 1846, s. 258–259.
  11. ↑ Rejestr zabytków nieruchomych woj. lubuskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 23. [dostęp 2013-01-27].
  12. ↑ Numer rejestru zabytków 610/64 z 15.02.1964

Bibliografia

Linki zewnętrzne