Aspergillus

Kropidlak
	; Budowa kropidlaków: 1 – pęcherzyk, 2 – konidia, 3 – fialidy, 4 – konidiofor, 5 – strzępka
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	grzyby
Typ	workowce
Klasa	Eurotiomycetes
Rząd	kropidlakowce
Rodzina	kropidlakowate
Rodzaj	kropidlak
	Nazwa systematyczna
	Aspergillus P. Micheli ex Haller; Hist. stirp. Helv. 3: 113 (1768)
	Typ nomenklatoryczny
	Aspergillus glaucus (L.) Link 1809
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Aspergillus P. Micheli ex Haller (kropidlak) – rodzaj grzybów z rzędu kropidlakowców (Eurotiales).

Charakterystyka

Gatunki z rodzaju Aspergillus to grzyby mikroskopijne powszechnie występujące na całym świecie. Spotykane są w wodzie, glebie, roślinności, owocach, żywności, w domach i w powietrzu. Kolonia zbudowana jest ze strzępek, które u różnych gatunków są hialinowe lub różnie zabarwione, nigdy jednak nie są zielone. Konidiofory powstają prostopadle do strzępki, czasami tworzą koremium. Są długie, proste, zakończone pęcherzykiem o kulistym, maczugowatym lub elipsoidalnym kształcie, zazwyczaj hialinowe i gładkie, czasami chropowate i zabarwione. Konidiofor wraz z pęcherzykiem i zarodnikami ma kształt kropidła. Komórki konidiotwórcze są butelkowate, przy wierzchołku zwężające się w krótką szyjkę. Powstają równocześnie na krótkich, cylindrycznych metulach. Mogą tworzyć się na całej powierzchni główki, lub tylko na jej części szczytowej. Powstające na nich konidia oddzielają się od góry w dół, tworząc łańcuszki. Podczas ich oddzielania się pęka zewnętrzna ściana komórki konidiotwórczej, a jej pozostałość tworzy kołnierzyk. Konidia są jednokomórkowe, hialinowe lub jasnoszare, kuliste, elipsoidalne, gruszkowate, o powierzchni suchej, mączystej lub pylącej. W masie mają u różnych gatunków różną barwę, nigdy jednak nie są zielone.

Opisane powyżej formy Aspergillus to formy bezpłciowe (anamorfy). Formy płciowe (teleomorfy) dawniej uznawane były za odrębne gatunki z rodzajów Emericella, Eurotium, Neosartorya, Petromyces, obecnie są to synonimy

Systematyka

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Aspergillaceae, Eurotiales, Eurotiomycetidae, Eurotiomycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi.

Rodzaj Aspergillus utworzyli Pier Antonio Micheli i Albrecht von Haller w 1768 r. Gatunkiem typowym jest Aspergillus glaucus (L.) Link 1809. Synonimy: Acmosporium Corda, Alliospora Pim, Aspergillopsis Speg., Aspergillus P. Micheli, Basidiella Cooke, Briarea Corda, Cladaspergillus Ritgen, Cladosarum E. Yuill & J.L. Yuill, Cristaspora Fort & Guarro, Dichotomomyces Saito, Dichotomomyces Saito ex D.B. Scott, Euaspergillus F. Ludw., Fennellia B.J. Wiley & E.G. Simmons, Gutturomyces Rivolta, Otomyces Wreden, Phialosimplex Sigler, Deanna A. Sutton, Gibas, Polypaecilum G. Sm., Raperia Subram. & Rajendran, Redaellia Cif., Arch. Rhodocephalus Corda, Rhopalocystis Grove, Royella R.S. Dwivedi, Sartorya Vuill., Sceptromyces Corda, Sterigmatocystis C.E. Cramer, Stilbothamnium Henn.

Gatunki występujące w Polsce: Opisano ponad 200 gatunków. W Polsce odnotowano występowanie następujących:

Aspergillus amstelodami (L. Mangin) Thom & Church 1926
Aspergillus awamori Nakaz. 1907
Aspergillus biplanus Raper & Fennell 1965
Aspergillus clavatus Desm. 1834
Aspergillus candidus Link
Aspergillus carneus Blochwitz 1933
Aspergillus chevalieri (L. Mangin) Thom & Church 1926
Aspergillus clavatus Desm. 1834
Aspergillus echinulatus Thom & Church 1926
Aspergillus elegans Gasperini 1887
Aspergillus ficuum (Reichardt) Thom & Currie 1916
Aspergillus flavus Link – kropidlak żółty
Aspergillus fumigatus Fresenius – kropidlak popielaty
Aspergillus funiculosus G. Sm. 1956
Aspergillus giganteus Wehmer 1901
Aspergillus glaucus (L.) Link – kropidlak zielony
Aspergillus kanagawaensis Nehira 1951
Aspergillus koningii Oudem. 1902
Aspergillus multicolor Sappa 1954
Aspergillus nidulans (Eidam) G. Winter 1884
Aspergillus neoniveus Samson, S.W. Peterson, Frisvad & Varga 201
Aspergillus niger Tiegh – kropidlak czarny
Aspergillus ochraceus G. Wilh – kropidlak pomarańczowy
Aspergillus parasiticus Speare
Aspergillus pulvinus Kwon-Chung & Fennell 1965
Aspergillus repens (Corda) Sacc. 1882
Aspergillus restrictus G. Sm. 1931
Aspergillus ruber (Jos. König, Spieck. & W. Bremer) Thom & Church – kropidlak czerwony
Aspergillus spelunceus Raper & Fennell 1965
Aspergillus stellatus Curzi 1934
Aspergillus sydowii (Bainier & Sartory) Thom & Church 1926
Aspergillus tamarii Kita 1913
Aspergillus terreus Thorn
Aspergillus terricola Marchal & É.J. Marchal 1893
Aspergillus ustus (Bainier) Thom & Church 1926
Aspergillus versicolor (Vuillemin) Tiraboshi – kropidlak różnobarwny
Aspergillus wentii Wehmer 1896

Nazwy naukowe według Index Fungorum. Wykaz gatunków według W. Mułenko i in. Pominięto gatunki według Index Fungorum wątpliwe.

Znaczenie

Są to głównie saprotrofy, nieliczne gatunki są pasożytami.

Niektóre gatunki powodują gnicie różnych części roślin, głównie owoców, miękkich warzyw. Np. A. niger wywołuje czarną pleśń kulek bawełny.
Niektóre gatunki kropidlaka (np. A. fumigatus) powodują choroby (aspergilozy) u ludzi np. grzybice skóry, grzybice płuc lub astmę oskrzelową, a także produkują aflatoksyny (np. A. flavus).
Niektóre gatunki Aspergillus są wykorzystywane w przemyśle. W Azji Aspergillus oryzae (jap. kōji) jest wykorzystywany w procesach fermentacji podczas produkcji alkoholu z ryżu (np. sake), a także pasty miso i sosu sojowego. Innym gatunkiem używanym w Azji podczas produkcji napojów alkoholowych jest A. awamori (tzw. czarny kōji). W biotechnologii A. niger służy do produkcji kwasu cytrynowego i różnych enzymów.
A. nidulans jest wykorzystywany w biologii jako organizm modelowy. Poznano cały genom tego organizmu – ma on wielkość około 30 milionów par zasad i zawiera około 9500 genów kodujących białka. Zsekwencjonowano również genomy innych gatunków kropidlaka, m.in. patogennego A. fumigatus i stosowanego w biotechnologii A. oryzae.

Przypisy

1 2 3 4 5 Index Fungorum [online] [dostęp 2020-10-14] (ang.).
1 2 3 4 5 JoannaJ. Marcinkowska JoannaJ., Oznaczanie rodzajów grzybów sensu lato ważnych w fitopatologii, Warszawa: PWRiL, 2012, 239 - 241isbn = 978-83-09-01048-7 .
↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2020-10-14] .
↑ WiesławW. Mułenko WiesławW., TomaszT. Majewski TomaszT., MałgorzataM. Ruszkiewicz-Michalska MałgorzataM., Wstępna lista grzybów mikroskopijnych Polski, Kraków: W. Szafer. Institute of Botany, PAN, 2008, 338 - 343isbn = 978-83-89648-75-4 .
↑ J.E.J.E. Galagan J.E.J.E., S.E.S.E. Calvo S.E.S.E., C.C. Cuomo C.C., L.J.L.J. Ma L.J.L.J., J.R.J.R. Wortman J.R.J.R., Sequencing of Aspergillus nidulans and comparative analysis with A. fumigatus and A. oryzae., „Nature”, 438 (7071), 2005, s. 1105–15, DOI: 10.1038/nature04341, PMID: 16372000 .
↑ W.cC.W. Nierman W.cC.W., A.A. Pain A.A., M.J.M.J. Anderson M.J.M.J., J.R.J.R. Wortman J.R.J.R., H.S.H.S. Kim H.S.H.S., Genomic sequence of the pathogenic and allergenic filamentous fungus Aspergillus fumigatus., „Nature”, 438 (7071), 2005, s. 1151–6, DOI: 10.1038/nature04332, PMID: 16372009 .
↑ M.M. Machida M.M., K.K. Asai K.K., M.M. Sano M.M., T.T. Tanaka T.T., T.T. Kumagai T.T., Genome sequencing and analysis of Aspergillus oryzae, „Nature”, 438 (7071), 2005, s. 1157–61, DOI: 10.1038/nature04300, PMID: 16372010 .

[if-1] 1 2 3 4 5 Index Fungorum [online] [dostęp 2020-10-14] (ang.).

[mar-2] 1 2 3 4 5 JoannaJ. Marcinkowska JoannaJ., Oznaczanie rodzajów grzybów sensu lato ważnych w fitopatologii, Warszawa: PWRiL, 2012, 239 - 241isbn = 978-83-09-01048-7 .

[sf-3] Species Fungorum [online] [dostęp 2020-10-14] .

[mikro-4] WiesławW. Mułenko WiesławW., TomaszT. Majewski TomaszT., MałgorzataM. Ruszkiewicz-Michalska MałgorzataM., Wstępna lista grzybów mikroskopijnych Polski, Kraków: W. Szafer. Institute of Botany, PAN, 2008, 338 - 343isbn = 978-83-89648-75-4 .

[galagan-5] J.E.J.E. Galagan J.E.J.E., S.E.S.E. Calvo S.E.S.E., C.C. Cuomo C.C., L.J.L.J. Ma L.J.L.J., J.R.J.R. Wortman J.R.J.R., Sequencing of Aspergillus nidulans and comparative analysis with A. fumigatus and A. oryzae., „Nature”, 438 (7071), 2005, s. 1105–15, DOI: 10.1038/nature04341, PMID: 16372000 .

[nierman-6] W.cC.W. Nierman W.cC.W., A.A. Pain A.A., M.J.M.J. Anderson M.J.M.J., J.R.J.R. Wortman J.R.J.R., H.S.H.S. Kim H.S.H.S., Genomic sequence of the pathogenic and allergenic filamentous fungus Aspergillus fumigatus., „Nature”, 438 (7071), 2005, s. 1151–6, DOI: 10.1038/nature04332, PMID: 16372009 .

[machida-7] M.M. Machida M.M., K.K. Asai K.K., M.M. Sano M.M., T.T. Tanaka T.T., T.T. Kumagai T.T., Genome sequencing and analysis of Aspergillus oryzae, „Nature”, 438 (7071), 2005, s. 1157–61, DOI: 10.1038/nature04300, PMID: 16372010 .