Maria de Lurdes Mutola (ur. 27 października 1972 w Maputo) – mozambicka lekkoatletka specjalizująca się w biegach średniodystansowych (przede wszystkim na dystansie 800 m). Złota i brązowa medalistka olimpijska, trzykrotna mistrzyni świata, siedmiokrotna halowa mistrzyni świata, pięciokrotna mistrzyni Afryki, złota medalistka igrzysk afrykańskich oraz igrzysk Wspólnoty Narodów. Wielokrotna triumfatorka finału Grand Prix IAAF i igrzysk dobrej woli. Reprezentantka kraju na sześciu edycjach letnich igrzysk olimpijskich (Seul, Barcelona, Atlanta, Sydney, Ateny, Pekin).
Jest obok Rosjanki Natalji Nazarowej najbardziej utytułowaną halową mistrzynią świata, z dorobkiem siedmiu tytułów mistrzowskich (łącznie na halowych mistrzostwach zdobyła dziewięć medali). Jest pierwszą w historii osobą z Mozambiku, która otrzymała medal olimpijski. Potrafiła utrzymać wysoką formę przez niemal całą karierę sportową (przede wszystkim lata 1991-2008).
W zawodach międzynarodowych zadebiutowała w 1988 roku, wówczas jako piętnastoletnia lekkoatletka wystąpiła na mistrzostwach Afryki w Annabie i wywalczyła tytuł wicemistrzowski w konkurencji biegu na 800 m. Trzy tygodnie później była uczestniczką igrzysk olimpijskich w Seulu. W tej samej konkurencji biegowej zajęła 7. miejsce w eliminacjach, uzyskując w tej fazie zmagań rezultat czasowy 2:04,36.
W 1990 roku zdobyła dwa złote medale mistrzostw Afryki w konkurencjach biegu na 800 i 1500 m, rok później zaś została mistrzynią igrzysk afrykańskich w biegu na dystansie 800 m. Była także uczestniczką lekkoatletycznych mistrzostw globu w Tokio, na których udało jej się wywalczyć 4. miejsce w finale. Mutola przegrała tam walkę o brązowy medal o zaledwie 0,13 sekundy.
Startowała na rozgrywanych w Barcelonie igrzyskach olimpijskich, w ich ramach biorąc udział w konkurencjach biegowych na dystansie 800 i 1500 m. W obu startach awansowała do finału i uplasowała się odpowiednio na 5. i 9. miejscu (z czasami odpowiednio 1:57,49 i 4:02,60).
W 1993 roku uczestniczyła w halowych mistrzostwach świata, na których zdobyła złoty medal w konkurencji biegu na 800 m. Był to pierwszy z siedmiu tytułów halowej mistrzyni świata, który zdobyła Mozambijka. Na dystansie 800 m okazała się również mistrzynią świata, podczas zmagań w Stuttgarcie. Dwa lata później Mozambijka obroniła tytuł halowej mistrzyni globu w biegu na 800 m, jednak na tym samym dystansie nie udało jej się tego dokonać w ramach mistrzostw świata na otwartym stadionie w Göteborgu – została bowiem zdyskwalifikowana w półfinale.
Na rozgrywanych w Atlancie igrzyskach olimpijskich zdobyła brązowy medal w konkurencji biegu na 800 m. W finale tej konkurencji uzyskała czas 1:58,71, z którym uplasowała się na 3. miejscu. Tak wysoką pozycję wywalczyła nawet mimo zachorowania na grypę. W ramach tej samej imprezy sportowej była chorążym swej reprezentacji na ceremonii otwarcia.
W 1997 roku brała udział w halowym czempionacie globu, do zawodów w konkurencji biegu na 800 m przystąpiła, nosząc czarną wstążkę w ramach upamiętnienia swego ojca, który zginął w wypadku mającym miejsce na kilka tygodni przed zaczęciem imprezy. Mimo tej żałoby udało się zdobyć tytuł mistrzowski. Wywalczyła też brązowy medal rozgrywanych w Atenach mistrzostw świata, w biegu na 800 m. W tej samej konkurencji została złotą medalistką igrzysk Wspólnoty Narodów w Kuala Lumpur. W 1999 roku wzięła udział w halowych mistrzostwach globu, na których nie zdołała wywalczyć złotego medalu (po raz pierwszy od 1993 roku), w finale pokonała ją reprezentantka Czech Ludmila Formanová. Srebrny medal w tej samej konkurencji zdobyła też na mistrzostwach świata w Sewilli, wówczas uległa jedynie ponownie Formanovej.
W 2000 roku osiągnęła jeden z największych sukcesów w karierze – w swej koronnej konkurencji (800 m) zdobyła tytuł mistrzyni olimpijskiej, w finale zmagań uzyskała czas 1:56,15. Kiedy Mutola wróciła do swego kraju, została przywitana przez tłumy, które skandowały jej imię podczas parady przez Maputo. W tym samym mieście jedną z ulic nazwano imieniem sportsmenki.
W 2001 roku ponownie zdobyła tytuł mistrzyni świata zarówno w hali, jak i na stadionie. Dwa lata później powtórzyła ten wyczyn, w jednym roku zdobywając tytuły mistrzyni świata w hali i na stadionie. Wszystkie te tytuły wywalczyła w konkurencji biegu na 800 m. W sezonie 2003 wygrała również wszystkie sześć mityngów Golden League, za co otrzymała milion dolarów w złocie – część zarobionych tam pieniędzy przeznaczyła na rzecz fundacji, której zadaniem jest pomoc w rozwoju młodzieży w Mozambiku.
W swoim piątym olimpijskim starcie, który wydarzył się w Atenach, nie udało jej się zdobyć krążka. Na tych igrzyskach startowała tylko w konkurencji biegu na 800 m i awansowała do finału, zajmując w tej fazie zmagań 4. miejsce z czasem 1:56,51 (o zaledwie 0,08 sekundy przegrała walkę o brązowy medal ze Słowenką Jolandą Čeplak). Do igrzysk lekkoatletka przystąpiła po kontuzji ścięgna udowego.
Na mistrzostwach świata w Helsinkach w konkurencji biegu na 800 m również zajęła 4. miejsce w finale. W 2006 roku otrzymała siódmy i ostatni w karierze złoty medal halowych mistrzostw globu (w biegu na dystansie 800 m). Brała udział w mistrzostwach świata rozgrywanych w Osace i awansowała do finału biegu na 800 m, ale nie zdołała go ukończyć.
W 2008 roku na igrzyskach olimpijskich wywalczyła 5. miejsce w finale biegu na 800 m, z rezultatem czasowym 1:57,68.
Po zakończeniu kariery lekkoatletycznej zaczęła uprawiać piłkę nożną, w 2009 zaczęła rozgrywki w lidze RPA, dwa lata później zaś była reprezentantką Mozambiku w piłce nożnej. W 2011 roku zaczęła też trenować reprezentantkę RPA Caster Semenyę.
| Rok | Zawody | Miasto | Miejsce | Konkurencja | Wynik |
|---|---|---|---|---|---|
| 1988 | Mistrzostwa Afryki | bieg na 800 m | 2:06,55 | ||
| Igrzyska olimpijskie | 7. H | bieg na 800 m | 2:04,36 | ||
| 1990 | Mistrzostwa Afryki | bieg na 800 m | 2:13,54 | ||
| bieg na 1500 m | 4:25,27 | ||||
| 1991 | Mistrzostwa świata | 4. | bieg na 800 m | 1:57,63 | |
| Igrzyska afrykańskie | bieg na 800 m | 2:04,02 | |||
| 1992 | Igrzyska olimpijskie | 5. | bieg na 800 m | 1:57,49 | |
| 9. | bieg na 1500 m | 4:02,60 | |||
| Puchar Świata | bieg na 800 m | 2:00,47 | |||
| sztafeta 4 × 400 m | 3:31,90 | ||||
| 1993 | Halowe mistrzostwa świata | bieg na 800 m | 1:57,55 | ||
| Mistrzostwa Afryki | bieg na 800 m | 1:56,36 | |||
| Mistrzostwa świata | bieg na 800 m | 1:55,43 | |||
| Finał Grand Prix IAAF | bieg na 800 m | 1:57,35 | |||
| 1994 | Igrzyska dobrej woli | bieg na 800 m | 1:57,63 | ||
| Puchar Świata | bieg na 800 m | 1:58,27 | |||
| 1995 | Halowe mistrzostwa świata | bieg na 800 m | 1:57,62 | ||
| Mistrzostwa świata | DSQ SF | bieg na 800 m | N/A | ||
| Finał Grand Prix IAAF | bieg na 800 m | 1:55,72 | |||
| Igrzyska afrykańskie | bieg na 800 m | 1:57,67 | |||
| 1996 | Igrzyska olimpijskie | bieg na 800 m | 1:58,71 | ||
| 1997 | Halowe mistrzostwa świata | bieg na 800 m | 1:58,96 | ||
| Mistrzostwa świata | bieg na 800 m | 1:57,59 | |||
| Finał Grand Prix IAAF | bieg na 800 m | 1:56,93 | |||
| 1998 | Igrzyska dobrej woli | bieg na 800 m | 1:58,83 | ||
| Mistrzostwa Afryki | bieg na 800 m | 1:57,95 | |||
| Puchar Świata | bieg na 800 m | 1:59,88 | |||
| Igrzyska Wspólnoty Narodów | bieg na 800 m | 1:57,60 | |||
| 1999 | Halowe mistrzostwa świata | bieg na 800 m | 1:57,17 | ||
| Mistrzostwa świata | bieg na 800 m | 1:56,72 | |||
| Finał Grand Prix IAAF | bieg na 800 m | 1:59,10 | |||
| Igrzyska afrykańskie | bieg na 800 m | 1:59,73 | |||
| 2000 | Igrzyska olimpijskie | bieg na 800 m | 1:56,15 | ||
| 2001 | Halowe mistrzostwa świata | bieg na 800 m | 1:59,74 | ||
| Mistrzostwa świata | bieg na 800 m | 1:57,17 | |||
| Igrzyska dobrej woli | bieg na 800 m | 1:58,76 | |||
| Finał Grand Prix IAAF | bieg na 800 m | 1:59,78 | |||
| 2002 | Igrzyska Wspólnoty Narodów | bieg na 800 m | 1:57,35 | ||
| Mistrzostwa Afryki | bieg na 800 m | 2:03,11 | |||
| Puchar Świata | bieg na 800 m | 1:58,60 | |||
| sztafeta 4 × 400 m | 3:26,84 | ||||
| 2003 | Halowe mistrzostwa świata | bieg na 800 m | 1:58,94 | ||
| Mistrzostwa świata | bieg na 800 m | 1:59,89 | |||
| Światowy Finał IAAF | bieg na 800 m | 1:59,59 | |||
| 2004 | Halowe mistrzostwa świata | bieg na 800 m | 1:58,50 | ||
| Igrzyska olimpijskie | 4. | bieg na 800 m | 1:56,51 | ||
| 2005 | Mistrzostwa świata | 4. | bieg na 800 m | 1:59,71 | |
| 2006 | Halowe mistrzostwa świata | bieg na 800 m | 1:58,90 | ||
| Igrzyska Wspólnoty Narodów | bieg na 800 m | 1:58,77 | |||
| Mistrzostwa Afryki | bieg na 800 m | 2:01,08 | |||
| 2007 | Mistrzostwa świata | DNF | bieg na 800 m | N/A | |
| 2008 | Halowe mistrzostwa świata | bieg na 800 m | 2:02,97 | ||
| Mistrzostwa Afryki | bieg na 800 m | 2:00,47 | |||
| Igrzyska olimpijskie | 5. | bieg na 800 m | 1:57,66 | ||
| Źródło: | |||||
Źródło:
22 lutego 1998 roku wygrała bieg na 800 metrów podczas mityngu we francuskim Liévin z czasem 1:56,36 – o 0,04 sekundy lepszym od halowego rekordu świata Niemki Christine Wachtel. Wynik ten nie został jednak ratyfikowany przez IAAF z powodu naruszenia przepisów – zapisy telewizyjne pokazały, że Mutola biegła poza wyznaczonym torem na ostatnim wirażu.
Została lekkoatletką roku według magazynu Track & Field News (za 2003 rok). W 2004 roku zaś otrzymała najwyższe cywilne odznaczenie Mozambiku – Order Eduardo Mondlane'a I Klasy.