Muzy

	Informacje w projektach siostrzanych
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Teksty źródłowe w Wikiźródłach
	Cytaty w Wikicytatach
	Definicje słownikowe w Wikisłowniku

Muzy (lm gr. Μοῦσαι Moûsai, łac. Musae, lp. gr. Μούσα Moúsa, łac. Musa) – w mitologii greckiej boginie sztuki i nauki. Ośrodkami kultu muz były Delfy, Parnas i Helikon w Beocji.

W zależności od autora różniły się składem, imionami i rodowodem.

Muzy olimpijskie

Hezjod, Apollodoros i inni autorzy wymieniają dziewięć tzw. muz olimpijskich (gr. Μοῦσαι Ὀλυμπιάδες Moûsai Olympiádes), będących córkami Zeusa i Mnemosyne. Każda muza opiekowała się konkretną dziedziną poezji, sztuki czy nauki i wyróżniona była określonym atrybutem:

Kalliope (gr. Καλλιόπη Kalliópē, łac. Calliope) – poezja epicka oraz filozofia i retoryka, przedstawiano ją z tabliczką i rylcem
Klio (gr. Κλειώ Kleiṓ, łac. Clio) – historia, przedstawiano ją ze zwojem papirusu
Erato (gr. Ἐρατώ Eratṓ, łac. Erato) – poezja miłosna, przedstawiano ją z kitarą
Euterpe (gr. Eὐτέρπη Eutérpē, łac. Euterpe) – poezja liryczna, gra na flecie, przedstawiano ją z aulosem
Melpomene (gr. Μελπομένη Melpoménē, łac. Melpomene) – tragedia i śpiew, przedstawiano ją z maską tragiczną
Polihymnia (gr. Πολύμνια Polýmnia, łac. Polihymnia) – pieśń, poezja chóralna, pantomima, przedstawiano ją zawsze głęboko zamyśloną, bez atrybutu
Talia (gr. Θάλεια Tháleia, łac. Thalia) – komedia, przedstawiano ją z maską komiczną
Terpsychora (gr. Τερψιχόρη Terpsichórē, łac. Terpsichore) – taniec, przedstawiano ją z lirą i plektronem
Urania (gr. Οὐρανία Ouranía, łac. Urania) – astronomia i geometria, przedstawiano ją z cyrklem i kulą nieba (gwiezdnym globusem)

Wszystkie muzy miały zdolność wieszczenia i występowały w orszaku Apollina, nazywanego dlatego przewodnikiem muz (gr. Μουσηγέτης Mousēgétēs).

Inne muzy

Początkowo była jedna muza – opiekunka aojdów, muza pamięci, później trzy:

Aojde (gr. Ἀοιδή Aoidḗ, łac. Aoede) – śpiew i poezja
Melete (gr. Μελέτη Melétē, łac. Melete) – ćwiczenie, nauka, praca
Mneme (gr. Μνήμη Mnḗmē, łac. Mneme) – pamięć, wspomnienia

Zwane były muzami helikońskimi (gr. Ἑλικωνιάδες Μοῦσαι Helikōniádes Moûsai), ponieważ czczono je na Helikonie, bądź muzami tytanidami (gr. Μοῦσαι Τιτανίδες Moûsai Titanídes), jako że wedle Pauzaniasza były córkami Uranosa.

W O naturze bogów Cyceron z kolei wymienia cztery muzy – córki Uranosa:

Telksinoe (gr. Θελξινόη Thelxinóē, łac. Thelxinoë – ‘czarująca umysł’)
Arche (gr. Ἀρχή Archḗ, łac. Arche – ‘początek’)
Aojde
Melete

Zgodnie z przekazem Plutarcha w Delfach znano trzy muzy apollonidy (gr. Μοῦσαι Ἀπολλωνίδες Moûsai Apollōnídes), które są również nazwami trzech antycznych muzycznych strun liry:

Nete (gr. Νήτη Nḗtē, łac. Nete) – najniższa nuta
Mese (gr. Μήση Mḗsē, łac. Mese) – środkowa nuta
Hypate (gr. Ὑπάτη Hypátē, łac. Hypate) – najwyższa nuta

U Eumelosa pojawiają się inne córki Apollina:

Kefiso (gr. Κηφισώ Kēphisṓ, łac. Cephisso)
Apollonis (gr. Ἀπoλλωνίς Apollōnís, łac. Apollonis)
Borystenis (gr. Βορυσθενίς Borysthenís, łac. Borysthenis)

Odwołania w nowożytności

Film lub twórczość filmową określa się mianem „dziesiątej muzy”, telewizję – „jedenastej muzy”, internet i gry zaś- „dwunastej muzy”.

Zobacz też

Przypisy

↑ Aaron J. Atsma: Mousai. [w:] The Theoi Project: Greek mythology. Exploring mythology in classical literature and art [on-line]. 2000–2011. [dostęp 2010-11-19]. (ang.).
1 2 3 Mała encyklopedia kultury antycznej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1990, s. 500. ISBN 83-01-03529-3.
1 2 Aaron J. Atsma: Mousai Titanides. [w:] The Theoi Project: Greek mythology. Exploring mythology in classical literature and art [on-line]. 2000–2011. [dostęp 2013-08-19]. (ang.).
1 2 Aaron J. Atsma: Mousai Apollonides. [w:] The Theoi Project: Greek mythology. Exploring mythology in classical literature and art [on-line]. 2000–2011. [dostęp 2013-08-19]. (ang.).
↑ Dziesiąta muza. sjp.pwn.pl, 1997–2010. [dostęp 2010-04-13].
↑ Jedenasta muza. sjp.pwn.pl, 1997–2010. [dostęp 2010-04-13].
↑ PiotrP. Grajewski PiotrP., Gry komputerowe: ryzykowna dwunasta muza?: identyfikacja psychologicznych aspektów problemowego grania, Wydanie 1, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2023, ISBN 978-83-235-6144-6 .

Bibliografia

Aaron J. Atsma: Mousai. [w:] The Theoi Project: Greek mythology. Exploring mythology in classical literature and art [on-line]. 2000–2011. [dostęp 2010-11-19]. (ang.).
Aaron J. Atsma: Mousai Apollonides. [w:] The Theoi Project: Greek mythology. Exploring mythology in classical literature and art [on-line]. 2000–2011. [dostęp 2013-08-19]. (ang.).
Aaron J. Atsma: Mousai Titanides. [w:] The Theoi Project: Greek mythology. Exploring mythology in classical literature and art [on-line]. 2000–2011. [dostęp 2013-08-19]. (ang.).
Muses. [w:] Greek myth index [on-line]. 2007. [dostęp 2010-11-19]. (ang.).
Hezjod: Narodziny bogów (Theogonia); Prace i dni; Tarcza. Warszawa: Prószyński i S-ka, 1999. ISBN 83-7255-040-9.
Carlos Parada: Muses. [w:] Greek Mythology Link [on-line]. [dostęp 2010-11-19]. (ang.).
William Smith: Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, 1867: Musae. [w:] The Ancient Library. The complete classics bookshelf on the web. [on-line]. 2005. [dostęp 2010-11-19]. (ang.).

[A._Atsma_3-1] Aaron J. Atsma: Mousai. [w:] The Theoi Project: Greek mythology. Exploring mythology in classical literature and art [on-line]. 2000–2011. [dostęp 2010-11-19]. (ang.).

[Mała_encyklopedia-2] 1 2 3 Mała encyklopedia kultury antycznej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1990, s. 500. ISBN 83-01-03529-3.

[A._Atsma_1-3] 1 2 Aaron J. Atsma: Mousai Titanides. [w:] The Theoi Project: Greek mythology. Exploring mythology in classical literature and art [on-line]. 2000–2011. [dostęp 2013-08-19]. (ang.).

[A._Atsma_2-4] 1 2 Aaron J. Atsma: Mousai Apollonides. [w:] The Theoi Project: Greek mythology. Exploring mythology in classical literature and art [on-line]. 2000–2011. [dostęp 2013-08-19]. (ang.).

[Słownik_języka_polskiego_1-5] Dziesiąta muza. sjp.pwn.pl, 1997–2010. [dostęp 2010-04-13].

[Słownik_języka_polskiego_2-6] Jedenasta muza. sjp.pwn.pl, 1997–2010. [dostęp 2010-04-13].

[7] PiotrP. Grajewski PiotrP., Gry komputerowe: ryzykowna dwunasta muza?: identyfikacja psychologicznych aspektów problemowego grania, Wydanie 1, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2023, ISBN 978-83-235-6144-6 .