Nyks

Nyks
Νύξ
bogini nocy (ciemności nocnej)
Ilustracja
Nyks w swym rydwanie (powyżej) oddalająca się w zetknięciu z nadjeżdżającym Heliosem (poniżej), symbolizującym nadejście dnia (fragment sceny na attyckim lekycie grobowym z ok. 500 p.n.e.)
Występowanie

mitologia grecka

Atrybuty

skrzydła u ramion, ciemna szata, zawój wokół twarzy, rydwan, gwiazdy

Siedziba

Hesperia lub Tartar

Teren kultu

starożytna Grecja

Szczególne miejsce kultu

Megara

Rodzina
Rodzeństwo

Ereb

Dzieci

z Erebem:
Hemera, Nemezis, Eter, Charon;
z Tartarem:
Tanatos, Hypnos;
z Uranosem:
Lyssa;
bez udziału pierwiastka męskiego:
Apate, Filotes, Geras, Momos, Moros, Kery, Eris, Mojry

Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło w Wikisłowniku
EPUB, PDF, MOBI w Wikiźródłach
Nyks jako idealizowany akt kobiecy w wizji Williama Bougeuereau (La Nuit, 1883)

Nyks (stgr. Νύξ Nýx – noc, łac. Nox – noc) – w mitologii greckiej bogini i uosobienie nocy (ciemności nocnej).

W mitologii Greków

Należała do bogów pierwotnych (Protogenoi). Uchodziła za córkę Chaosu. Z Erebem, który był jej bratem, miała córki: Hemerę i Nemezis oraz synów: Eter i Charona, natomiast z Tartarem (niektóre źródła podają, iż para boskich braci nie miała ojca) – Tanatosa (Śmierć) i Hypnosa (Sen), a z Uranosem – Lyssę (Szał). Bez udziału pierwiastka męskiego zrodziła szereg bóstw, uosobień, abstrakcji, demonów: Apate (Zdrada, Oszustwo), Filotes (Czułość, Przyjaźń), Geras (Starość), Momos (Szyderstwo, Sarkazm), Morosa (Los, Zgon), kery, Eris (Niezgoda), Mojry. Niekiedy uważano ją za matkę Erynii i Hesperyd.

Wierzono, iż nocą rydwanem przemierzała niebo wśród gwiazd.

W gigantomachii uczestniczyła w walce po stronie bogów olimpijskich. Jej siedzibę umieszczano w Tartarze albo w Hesperii, na dalekim Zachodzie (poza krainą Atlasa).

Potomstwo

Według różnych wersji większość potomków zrodziła sama z siebie bądź z Erebem:

Demony i bogowie spraw śmierci, niedoli, różnych uczuć

Kult i ikonografia

Jej kult należał do rzadkości, czczono ją w Megarze[potrzebny przypis].
Nie stwierdzono szerzej istnienia jej świątyń lub posągów; znana jest ze scen w malarstwie wazowym oraz z płaskorzeźb na obiektach nagrobnych (sarkofagi, stele grobowe).

W sztuce przedstawiano ją zwykle jako kobietę uskrzydloną, w ciemnej szacie, z zawojem wokół twarzy, na rydwanie, w otoczeniu gwiazd. Jej wyobrażenie pojawia się m.in. we fryzie ołtarza pergamońskiego ukazującego sceny z gigantomachii.

Współcześnie imieniem bogini nazwano jedną z planetoid – (3908) Nyx, a także drugi księżyc Plutona – Nix.

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 Vojtech Zamarovský: Bohovia a hrdinovia antických bájí. Bratislava: Perfekt a.s., 1998, s. 307. ISBN 80-8046-098-1. (słow.).).
  2. 1 2 Mała encyklopedia kultury antycznej A–Z. Zdzisław Piszczek (red.). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1990, s. 530. ISBN 83-01-03529-3.
  3. 1 2 Pierre Grimal: Słownik mitologii greckiej i rzymskiej. Wrocław: Ossolineum, 2008, s. 254. ISBN 83-04-04673-3.
  4. 1 2 3 Michał Pietrzykowski: Mitologia starożytnej Grecji. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1979, s. 18. ISBN 83-221-0111-2.
  5. 1 2 Zygmunt Kubiak: Mitologia Greków i Rzymian. Warszawa: Świat Książki, 2003, s. 39. ISBN 83-7391-077-8.
  6. ↑ Vojtech Zamarovský: Bohovia a hrdinovia antických bájí, dz. cyt., s. 307, 120, 195, 198.
  7. ↑ Pierre Grimal: Słownik mitologii greckiej i rzymskiej, dz. cyt., s. 87, 254.
  8. ↑ Pierre Grimal: Słownik mitologii greckiej i rzymskiej, dz. cyt., s. 103, 254.
  9. 1 2 3 Lucyna Stankiewicz: Ilustrowany słownik mitologii greckiej i rzymskiej. Wrocław: Ossolineum, 2008, s. 264, ISBN 978-83-04-04768-6.

Literatura tematu

Linki zewnętrzne