Nyks

Nyks
Νύξ
bogini nocy (ciemności nocnej)
Ilustracja
Nyks w swym rydwanie (powyżej) oddalająca się w zetknięciu z nadjeżdżającym Heliosem (poniżej), symbolizującym nadejście dnia (fragment sceny na attyckim lekycie grobowym z ok. 500 p.n.e.)
Występowanie

mitologia grecka

Atrybuty

skrzydła u ramion, ciemna szata, zawój wokół twarzy, rydwan, gwiazdy

Siedziba

Hesperia lub Tartar

Teren kultu

starożytna Grecja

Szczególne miejsce kultu

Megara

Rodzina
Rodzeństwo

Ereb

Dzieci

z Erebem:
Hemera, Nemezis, Eter, Charon;
z Tartarem:
Tanatos, Hypnos;
z Uranosem:
Lyssa;
bez udziału pierwiastka męskiego:
Apate, Filotes, Geras, Momos, Moros, Kery, Eris, Mojry

Nyks jako idealizowany akt kobiecy w wizji Williama Bougeuereau (La Nuit, 1883)

Nyks (stgr. Νύξ Nýx – noc, łac. Nox – noc) – w mitologii greckiej bogini i uosobienie nocy (ciemności nocnej).

W mitologii Greków

Należała do bogów pierwotnych (Protogenoi). Uchodziła za córkę Chaosu. Z Erebem, który był jej bratem, miała córki: Hemerę i Nemezis oraz synów: Eter i Charona, natomiast z Tartarem (niektóre źródła podają, iż para boskich braci nie miała ojca) – Tanatosa (Śmierć) i Hypnosa (Sen), a z Uranosem – Lyssę (Szał). Bez udziału pierwiastka męskiego zrodziła szereg bóstw, uosobień, abstrakcji, demonów: Apate (Zdrada, Oszustwo), Filotes (Czułość, Przyjaźń), Geras (Starość), Momos (Szyderstwo, Sarkazm), Morosa (Los, Zgon), kery, Eris (Niezgoda), Mojry. Niekiedy uważano ją za matkę Erynii i Hesperyd.

Wierzono, iż nocą rydwanem przemierzała niebo wśród gwiazd.

W gigantomachii uczestniczyła w walce po stronie bogów olimpijskich. Jej siedzibę umieszczano w Tartarze albo w Hesperii, na dalekim Zachodzie (poza krainą Atlasa).

Potomstwo

Według różnych wersji większość potomków zrodziła sama z siebie bądź z Erebem:

Demony i bogowie spraw śmierci, niedoli, różnych uczuć

Kult i ikonografia

Jej kult należał do rzadkości, czczono ją w Megarze[potrzebny przypis].
Nie stwierdzono szerzej istnienia jej świątyń lub posągów; znana jest ze scen w malarstwie wazowym oraz z płaskorzeźb na obiektach nagrobnych (sarkofagi, stele grobowe).

W sztuce przedstawiano ją zwykle jako kobietę uskrzydloną, w ciemnej szacie, z zawojem wokół twarzy, na rydwanie, w otoczeniu gwiazd. Jej wyobrażenie pojawia się m.in. we fryzie ołtarza pergamońskiego ukazującego sceny z gigantomachii.

Współcześnie imieniem bogini nazwano jedną z planetoid – (3908) Nyx, a także drugi księżyc Plutona – Nix.

Zobacz też

Literatura tematu