Oleszka

Oleszka
wieś
Ilustracja
Kaplica Nawiedzenia NMP z 1925 roku
Państwo

 Polska

Województwo

 opolskie

Powiat

krapkowicki

Gmina

Zdzieszowice

Liczba ludności (2021)

193

Strefa numeracyjna

77

Kod pocztowy

47-330

Tablice rejestracyjne

OKR

SIMC

0505591

Położenie na mapie gminy Zdzieszowice
Mapa konturowa gminy Zdzieszowice, u góry po prawej znajduje się punkt z opisem „Oleszka”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Oleszka”
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa konturowa województwa opolskiego, blisko centrum po prawej na dole znajduje się punkt z opisem „Oleszka”
Położenie na mapie powiatu krapkowickiego
Mapa konturowa powiatu krapkowickiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Oleszka”
Ziemia50°28′03″N 18°07′29″E/50,467500 18,124722
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Oleszka (niem. Oleschka) – wieś w Polsce, położona w województwie opolskim, w powiecie krapkowickim, w gminie Zdzieszowice. Najpiękniejsza Wieś Województwa Opolskiego 2023 w kategorii debiut.

W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do ówczesnego województwa opolskiego.

Miejscowość położona jest u stóp Góry Świętej Anny, do której prowadzą liczne ścieżki oraz szlaki turystyczne.

Integralne części wsi

Integralne części wsi Oleszka
SIMCNazwaRodzaj
0505616 Skały przysiółek

Od 1950 r. wieś administracyjnie należy do województwa opolskiego.

Historia

Głaz upamiętniający poległego dnia 21.05.1921 r. kadeta lwowskiego hrabiego Karola Chodkiewicza

W 1910 roku 275 mieszkańców mówiło w języku polskim, a 2 posługiwało się językiem niemieckim. W wyborach komunalnych w listopadzie 1919 roku wszystkie 40 głosów oddano na kandydatów z list polskich, którzy zdobyli maksymalną liczbę 9 mandatów. Podczas plebiscytu w 1921 roku we wsi uprawnionych do głosowania było 188 mieszkańców (w tym 32 emigrantów). Za Polską głosowały 102 osoby, za Niemcami 81 mieszkańców.

Oleszka była miejscem walk w czasie III powstania śląskiego w 1921 roku. 8 maja wieś została zdobyta przez baon Jana Faski z Podgrupy „Bogdan”. W kolejnych tygodniach miejscowość stanowiła ważny punkt obrony wojsk polskich, osłaniający od północy Górę Świętej Anny. Oleszka obsadzona była przez odwodowy pododdział pułku pszczyńskiego Franciszka Rataja. 21 maja, podczas ofensywy niemieckiej w kierunku Góry św. Anny, Oleszka została zaatakowana przez wchodzący w skład Selbstschutz Oberschlesien 2. Batalion Freikorps Oberland pod dowództwem kpt. Friedricha-Wilhelma von Chappuis(inne języki). Kiedy siły niemieckie (1. Batalion Oberlandu) dotarły do wyznaczonego celu na grzbiecie masywu naprzeciwko Góry św. Anny szykując się do szturmu, kpt. von Chappuis został zatrzymany w Oleszce walcząc o jej opanowanie. Do zajęcia wsi wykorzystano dwa działa przejęte od Polaków po ich wycofaniu się z Zakrzowa. Zaczęto ostrzeliwać Oleszkę z zakrytego stanowiska (z odległości około 1200 metrów). W tym samym czasie von Chappuis przygotował atak koncentryczny: wszystkie kompanie, którymi dysponował, uderzyły z obu flanek na południu i na północy oraz centralnie od zachodu, a jednocześnie niewielki oddział, który obszedł miejscowość, otworzył ogień od wschodu, co zagroziło okrążeniem polskiego pułku. Zmusiło to broniących Oleszkę powstańców, również posiadających baterię dział polowych, do wycofania się do Żyrowy. Około południa miejscowość wpadła w ręce Niemców.

Do ostrej walki dochodzi jedynie z oddziałami nacierającymi na Oleszkę. Powstańcy bronią się zaciekle, muszą jednak ustąpić przeważającym liczebnie i pod względem uzbrojenia wrogowi. Mamy dotkliwe straty. W ręce nieprzyjaciela wpadło kilkunastu ciężko rannych powstańców, co równoznaczne było z wyrokiem śmierci. Zginęło wówczas trzech młodziutkich kadetów lwowskich: Zygmunt Zakrzewski, pochodzący z Jędrzejowa, 17-letni Zygmunt Toczyłowski i (...) Karol Chodkiewicz.

Jan Keller, Godzina druga. Walki pod Górą św. Anny w czasie trzeciego powstania na Górnym Śląsku w 1921 r. (wspomnienia uczestników)

W czasie walk zginął hrabia Karol Chodkiewicz, co upamiętnia tablica na ścianie tamtejszej kaplicy, a także symboliczny głaz umiejscowiony na pobliskim polu.

W efekcie niemieckiego terroru antypowstańczego zginęło trzech mieszkańców Oleszki: Józef Kowolik, Przewdzinek i Franciszek Bomba, który zginął śmiercią męczeńską, zamordowany ze szczególnym okrucieństwem podczas masakry dokonanej przez Selbstschutz Oberschlesien w Strzebniowie, gdzie zgładzono 7 powstańców oraz 18 osób spośród miejscowej ludności cywilnej.

W szopie w Zakrzowie (Sakrau) zastałem 23… dwadzieścia trupy rodzaju męskiego w wieku 18. do 40. lat. (...)
Zwłoki Francisz. Bomby z Oleszka: na lewem ramieniu cięta rana długości 30 cm. od szyji aż do połowy ramienia staw barkowy i kość ramien. zdruzgotana. Podobna rana pod pachą. Rana zadana została widocznie bagnetem lub szablą przyczem przykuto całe ramię. Po lewej stronie szyji głęboka rana od bagnetu lub szabli przeszywająca tętnicę i tchawicę. Poniżej lewej brodawki rana od kuli karab.(...)
Opisane wyżej zwłoki zostały obfotografowane.

Ignacy Nowak, Fragment raportu z oględzin zwłok zamordowanych powstańców i osób cywilnych w Strzebniowie (rękopis), Zakrzów, 17 maja 1921

Podczas akcji germanizacyjnej nazw miejscowych i fizjograficznych na Górnym Śląsku historyczna nazwa niemiecka Oleschka została w lipcu 1936 r. zastąpiona przez administrację nazistowską nazwą Nieder Erlen.

Pochodzący z Oleszki Jan Skóra (ur. 11.02.1902 r.) w dn. 12.06.1942 został uwięziony w niemieckim obozie koncentracyjnym KL Auschwitz, w którym otrzymał numer: 39373. Tam w dn. 11.08.1942 został zamordowany.

W 2023 roku miejscowość uzyskała tytuł Najpiękniejszej Wsi Województwa Opolskiego w kategorii debiut[potrzebny przypis].

Przypisy

  1. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 846 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  2. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 92371.
  3. 1 2 Landkreis Gross Strehlitz. geschichte-on-demand.de. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-11-17)].
  4. 1 2 Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz. U. z 2013 r. poz. 200 (ISAP)).
  5. 1 2 Rejestr TERYT. Jednostki podziału terytorialnego (TERC). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2023-07-18].
  6. 1 2 3 4 Encyklopedia powstań śląskich, Opole: Instytut Śląski w Opolu, 1982, s. 354.
  7. 1 2 Ryszard Kaczmarek: Powstania śląskie 1919–1920–1921. Nieznana wojna polsko-niemiecka. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2019, s. 435, 436.
  8. ↑ Jan Keller, Natarcie szło od Starego Koźla w: Godzina druga. Walki pod Górą św. Anny w czasie trzeciego powstania na Górnym Śląsku w 1921 r. (wspomnienia uczestników), Warszawa: Książka i Wiedza, 1959, s. 54.
  9. ↑ Stanisław Srokowski, Wspomnienia z trzeciego powstania górnośląskiego 1921 r., Poznań: Związek Obrony Kresów Zachodnich, 1926, s. 13.
  10. ↑ Jerzy Szołtysek, Wielka Monografia Historyczna Ziemi Zdzieszowickiej, Zdzieszowice-Żyrowa: Wydawnictwo i Drukarnia SADY, 2007, s. 204.
  11. ↑ Centralne Archiwum Wojskowe. Powstania Górnośląskie, sygn. I.130.1-91 (grupa zespołów). [dostęp 2026-03-02].
  12. ↑ Miejsce Pamięci i Muzeum Auschwitz-Birkenau Były Niemiecki Nazistowski Obóz Koncentracyjny i Zagłady. Ofiary. Skóra Jan [online], ofiary.auschwitz.org [dostęp 2026-10-10].