Orliczko

Orliczko
wieś
ilustracja
Państwo

 Polska

Województwo

 wielkopolskie

Powiat

szamotulski

Gmina

Pniewy

Wysokość

88 m n.p.m.

Liczba ludności (2013)

153

Strefa numeracyjna

61

Kod pocztowy

62-045

Tablice rejestracyjne

PSZ

SIMC

0592785

Położenie na mapie gminy Pniewy
Mapa konturowa gminy Pniewy, u góry znajduje się punkt z opisem „Orliczko”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Orliczko”
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Orliczko”
Położenie na mapie powiatu szamotulskiego
Mapa konturowa powiatu szamotulskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Orliczko”
Ziemia52°36′46″N 16°20′04″E/52,612778 16,334444

Orliczko (pol. hist. Orle Małe) – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie szamotulskim, w gminie Pniewy.

Położenie

Miejscowość usytuowana jest nad jeziorem Orliczko, na skraju Sierakowskiego Parku Krajobrazowego, przy trasie drogi wojewódzkiej nr 116.

Historia

Miejscowość pierwotnie była związana z Wielkopolską i miała inną nazwę. Nazwa historyczna to Orle Małe. Istnieje co najmniej od drugiej połowy XIV wieku i ma średniowieczną metrykę. Po raz pierwszy odnotowana została w łacińskim dokumencie z 1388 jako "Orle", 1392 "Orla, in Parvo Orle", 1393 "de Parva Orla", 1398 "de Minori Orle", 1401 "Małe Orle", 1423, według zachowanej kopii z lat 1488-1492, "in Minori Horle", 1448 "0rlye", 1553, według zachowanej kopii z XVII wieku, "Orliczko", 1563 "Orlie Minus".

Wieś była początkowo własnością szlachecką należącą do lokalnej szlachty wielkopolskiej z rodu Orzelskich, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko, a później także do Zajączkowskich, Rozwarowskich, Otuskich, Lwowskich, Gorajskich, Ratajskich. W 1462 leżała w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Koronie Królestwa Polskiego. Do 1411 należała w parafii Biezdrowo, a potem Psarskie.

Pierwsze zapisy związane ze wsią pochodzą z XIV wieku i związane są z właścicielem we wsi Szczepanem Skórą z Orliczka, który był stolnikiem kaliskim, a później poznańskim, i który od nazwy wsi przyjął nazwisko Orzelski. W 1386 został on pozwany przez Sędziwoja Psarskiego o najazd na jego dziedzinę wraz z 11 osobami i zabranie jego słudze konia wartości 4 grzywien. W 1386 Szczepan pozwany został przez Hanusa Lindę o płótno oraz inne rzeczy wartości 13 grzywien i jeden wiardunek. W 1392 prowadził on także spór sądowy z Bodzętą z Orliczka, Staszkiem Rudzkim (z Rudek k. Ostroroga) oraz Przybkiem i Janem z Przyboro wa o 100 grzywien i 30 grzywien szkody. W 1392 Skóra otrzymał wwiązanie w Orliczko. W 1394 dzieci Szczepana Orzelskiego toczyły proces z Gniewomirem z Lutomia o 40 grzywien oraz porękę.

W latach 1392-1413 odnotowany został Bodzęta z Orliczka, Orzelski, mąż Śmichny. W 1398 toczył on spór sądowy z Arkemboldem z Orla Wielkiego o 40 grzywien. W 1401 prowadził spór z Abrahamem o trzymanie przemocą Orliczka. W 1403 odnotowano kolejny jego spór sądowy z kmieciami z Kaźmierza. W 1404 był natomiast w sporze z kmieciem Stanisławem z Suchegolasu o woły oraz inne rzeczy. W 1405 wraz z żoną Śmichna toczył proces z Abrahamem z Orliczka noszącym niegdyś imię Dziersław. Sąd przyznał dobra Śmichnie, a Bodzęta miał zapłacić za nie 60 grzywien. Wówczas Dziersław, zwany też Abrahamem miał dać temuż Bodzęcie połowę Orla, a także uwolnić od roszczeń osób trzecich swojego poręczyciela Mikołaja z Głuchowa. W 1406 Bodzęta Orzelski oraz Mścigniew poręczyli za Mikołaja Baworowskiego na sumę 13,5 grzywny szer. groszy. W 1406 Bietka z Tuczęp dowodziła, że tenże Bodzęta poręczył bratanicy i zięciowi Bietki na 20 grzywien posagu, z czego nie zapłacił 5 grzywien. W 1413 Bodzęta Orzelski był w sporze z Maciejem kmieciem z Orliczka.

W latach 1393-1409 w archiwach sądowych zachowały się także informacje o Śmichnie z Orliczka, żonie Bodzęty Orzelskiego. W 1393 ona oraz jej mąż byli w sporze ze stolnikiem kaliskim Szczepanem Skórą z Orliczka o 4 sztuki bydła, konia oraz pług, które zagarnął Szczepan. W 1393 Śmichna, żona Bodzęty (łac. "domina Bodzaczina") toczyła spór ze Szczepanem z Orliczka o połowę wsi, a sąd przyznał jej prawo wykupu tych dóbr za 47,5 grzywny. W 1400 toczyła ona spór z Przecławem z Lutomia o swoje pieniądze posagowe. W 1409 odnotowano również jej spór z Dobiesławem i Adamem z Orliczka, a ona dowodziła przy pomocy świadków, że wraz z ojcem dzierżyła spokojnie przez 30 lat połowę wsi Orliczko.

W 1428 woźny sądu ziemskiego zapowiedział wsie Psarskie koło Pniew, Zajączkowo, Koźle i Orliczko jako należące do Piotra, Zygmunta, Wincentego i jego syna Dobrogosta Zajączkowskich. W 1433 Dziersław Rozwarowski z Zajączkowa pozwał Wincentego Zajączkowskiego ze Spławia o 3,5 grzywny szkody z powodu nieuwolnienia od roszczeń osób trzecich połowy Zajączkowa i Orliczka.

W latach 1448-1467 odnotowany został dziedzic Orliczka Bieniak z Zajączkowa, Rozwarowa i Koźla. W 1448 w podziale ze swymi braćmi Piotrem i Pawłem z Rozwarowa otrzymał m.in. Zajączkowo, Koźle, Orliczko i Glinno. W 1462 zrezygnował na rzecz Dziersława syna Piotra Rozwarowskiego oraz swoich bratanków Jana, Grzegorza i Benedykta synów Pawła z Jankowie i Rozwarowa, ze wsi Zajączkowo, Koźle i Orliczko pod warunkiem, że wypłacą oni 500 grzywien półgroszy swoim siostrom stryjecznym Małgorzacie, Annie, Katarzynie, Elżbiecie i Dorocie, córkom Bieniaka. W 1467 Bieniak zobowiązał się sprzedać z zastrzeżeniem prawa wykupu plebanowi i witrykom kościoła parafialnego we wsi Psarskie na cele naprawy kościoła dwie grzywny czynszu rocznego zapisanego na Orliczku za 24 grzywien szer. półgroszy, a w zamian miały być odprawiane dwie msze tygodniowo: jedna ku czci NMP, a druga Trójcy Św.

W latach 1500-1510 jako właściciel we wsi odnotowany został Stanisław Otuski. W 1500 wraz z żoną Katarzyną sprzedali z zastrzeżeniem prawa wykupu mansjonarzom szamotulskim 5 grzywien czynszu rocznego na swojej połowie Glinna i Oriczka za 50 kóp szer. groszy. W 1510 do uposażenia kolegiaty w Szamotułach należało m.in. 5 grzywien zapisanych na Glinnie i połowie Orliczka należące do tegoż Stanisława, ale płacone było tylko 2,5 grzywny. W 1514 Wyszek Łącki, Tomasz Otuski, Regina i Elżbieta rodzeństwo przyrodnie z jednej matki, siostry w asystencji stryja Macieja Otuskiego i wuja Jana Kokalewskiego, sprzedały Mikołajowi Gnuszyńskiemu Orliczko za 230 grzywien.

W latach 1583-1588 jako właściciel wsi odnotowany został kasztelan kamieński Marcin z Ostroroga Lwowski. W 1583 sprzedał on z zastrzeżeniem prawa wykupu Joachimowi Gorajskiemu całe wsie Nosalewo i Orliczko za 2400 złotych polskich. W 1588 wydzierżawił na rok kasztelanowi rogozińskiemu Janowi Opalińskiemu starszemu m.in. wieś Orliczko.

Miejscowość odnotowały również historyczne rejestry podatkowe. W 1508 podatki zapłacono od 6 półłanków. W 1563 od 9 półłanków oraz karczmy dorocznej. W 1577 w Orliczku nie odnotowano właściciela. W 1580 dziedzicem wsi był Jan Ratajski, który zapłacił podatki od 8 półłanków, 8 półłanków opuszczonych oraz od 1/4 łana karczmarskiego.

Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego.

Przypisy

  1. ↑ Według: http://www.wysokosc.mapa.info.pl/
  2. ↑ S.C., Najwięcej jest 37-latków, "Gazeta Szamotulska", Nr 5 (884), 3 lutego 2014 r.
  3. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 886 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  4. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 93570.
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Gąsiorowski 1992 ↓, s. 450-451.

Bibliografia

Linki zewnętrzne