Paciorecznik

Paciorecznik
	; Canna indica
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	imbirowce
Rodzina	paciorecznikowate
Rodzaj	paciorecznik
	Nazwa systematyczna
	Canna L.; Sp. Pl. 1. 1 Mai 1753
	Typ nomenklatoryczny
	Canna indica L.
Synonimy
	Achirida Horan.; Cannacorus Mill.; Distemon Bouché; Eurystylus Bouché; Katubala Adans.; Xyphostylis Raf.;
	Achirida Horan.; Cannacorus Mill.; Distemon Bouché; Eurystylus Bouché; Katubala Adans.; Xyphostylis Raf.;
	Multimedia w Wikimedia Commons

Paciorecznik, kanna (Canna L.) – rodzaj roślin z monotypowej rodziny paciorecznikowatych (Cannaceae Juss.). Należy do niego według różnych ujęć systematycznych 10, 20 lub nawet 50 gatunków pochodzących z Ameryki Południowej (na północ od Argentyny) i Ameryki Północnej (część południowa i południowo-wschodnia, po Karolinę Południową). Rozpowszechnione zostały na całym świecie uprawiane jako ozdobne, zwykle jako odmiany uprawne mieszańcowego pochodzenia, o genezie tak złożonej, że obecnie już zwykle opisuje się je jako przynależne do rodzaju, a nie jakiegokolwiek gatunku lub gatunków rodzicielskich. Paciorecznik indyjski udomowiony został w północnych Andach 2,5 tys. lat temu, a współcześnie uprawiany jest głównie w Azji południowej i Australii, ma jadalne kłącza bogate w skrobię. Stanowi pożywienie dla ludzi i używany jest jako pasza dla zwierząt.

Morfologia

Pokrój: Byliny o zróżnicowanej wysokości od kilkudziesięciu cm do zwykle 3 m, rzadko nawet 5 m. Nie posiadają typowej łodygi, jej rolę spełniają zwinięte u podstawy w rulon liście. Ze środka tej fałszywej łodygi wyrastają pędy kwiatowe. Pod ziemią mają bulwiaste kłącza, różnej wielkości i kształtu. Pędy są nagie.
Liście: Duże, pojedyncze, całobrzegie, skrętoległe, rzadko dwurzędowe.
Kwiaty: Zebrane w szczytowy kwiatostan przewyższający liście. Kwiaty są obupłciowe i asymetryczne. Trzy listki zewnętrznego okółka okwiatu są trwałe, mają kolor zielony do czerwonego, nakładają się na siebie dachówkowato. Z trzech listków wewnętrznego okółka, jeden jest mniejszy, a wszystkie zrośnięte są u nasady w rurkę. Pojedynczy pręcik jest płatowato spłaszczony i ma pojedynczy pylnik umieszczony na krawędzi. Pozostałych 5 pręcików jest zredukowanych całkowicie lub rozwijają się jako płatkowate prątniczki, przy czym jeden zwykle jest okazały. Zalążnia jest dolna, trójkomorowa i zwieńczona jest płatkowato wykształconą szyjką słupka o brodawkowatej powierzchni znamienia. Kwiaty wydzielają nektar wabiący owady.
Owoce: Gruzełkowate, pokryte wyrostkami, trójdzielne i wielonasienne torebki. Nasiona kuliste rozwijają się w tkance złożonej z włosków.

Systematyka

Pozycja systematyczna rodziny według systemu APG V z 2026

Rodzaj paciorecznik należy do monotypowej rodziny paciorecznikowatych (Cannaceae), będącej siostrzaną dla marantowatych (Marantaceae), w obrębie rzędu imbirowców (Zingiberales) z kladu jednoliścienne (monocots).

←

bananowate Musaceae

	Lowiaceae

	strelicjowate Strelitziaceae

helikoniowate Heliconiaceae

	paciorecznikowate Cannaceae

	marantowate Marantaceae

	kostowcowate Costaceae

	imbirowate Zingiberaceae

Pozycja systematyczna w systemie Reveala (1993–1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (Liliopsida Brongn.), podklasa imbirowe (Zingiberidae Cronquist), nadrząd Zingiberanae Takht. ex Reveal, rząd imbirowce (Zingiberales Griseb.), rodzina paciorecznikowate (Cannaceae Link), podrodzina Cannoideae Link, plemię Canneae Meisn., rodzaj paciorecznik (Canna L.).

Lista gatunków

Canna bangii Kraenzl.
Canna flaccida Salisb.
Canna glauca L.
Canna indica L. – paciorecznik indyjski
Canna iridiflora Ruiz & Pav.
Canna jaegeriana Urb.
Canna liliiflora Warsz. ex Planch.
Canna lineata Ciciar.
Canna paniculata Ruiz & Pav.
Canna pedunculata Sims
Canna tandilensis Ciciar.
Canna tuerckheimii Kraenzl.

Zastosowanie

Niektóre gatunki są uprawiane jako rośliny ozdobne. W Polsce są uprawiane zazwyczaj w gruncie, ale jako rośliny cieplejszego klimatu nie są przystosowane do tutejszych warunków i zimą ich kłącze przemarza w ziemi. Uprawia się je więc zazwyczaj jako rośliny jednoroczne z sadzonek wyhodowanych przez specjalistów. Mogą być uprawiane jako rośliny wieloletnie, ale wówczas po zakończeniu kwitnienia przycina się je przy samej ziemi, kłącze zaś jesienią wykopuje się i przechowuje przez zimę w pomieszczeniu o temperaturze 5–8 °C. Wiosną (w marcu) dzieli się je na kawałki (każdy z nich powinien mieć przynajmniej 1 pąk) i pozostawia na powietrzu, aby rany przyschły. Wskazane jest obsypanie ran miałem węglowym. Przeschnięte kłącze sadzi się do doniczek trzymanych w ogrzewanym pomieszczeniu i umiarkowanie podlewa. Do gruntu wysadza się z doniczek dopiero w drugiej połowie maja. Wymagają żyznej, próchnicznej gleby i słonecznego lub nieco tylko zacienionego stanowiska. Rozmnażają się przez podział kłączy lub z nasion.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-02] (ang.).
1 2 3 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-02] (ang.).
1 2 Index Nominum Genericorum. [dostęp 2010-01-10].
1 2 Canna L., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens Kew [dostęp 2026-10-09] .
↑ WiesławW. Gawryś WiesławW., Słownik roślin zielnych, Kraków: Officina Botanica, 2008, ISBN 978-83-925110-5-2 .
↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-02-25].
1 2 3 GeoffreyG. Burnie GeoffreyG., GordonG. Cheers GordonG., SueS. Forrester SueS., DeniseD. Greig DeniseD., Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .
1 2 3 4 5 6 7 Wielka encyklopedia przyrody. Rośliny kwiatowe 2. Warszawa: Muza S.A., 1998, s. 445-446. ISBN 83-7079-779-2.
1 2 3 4 5 Maarten J. M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World: An Illustrated Encyclopedia of Vascular Plants. Richmond, Chicago: Kew Publishing, The University of Chicago Press, 2017, s. 188. ISBN 978-1-84246-634-6.
↑ James W. Byng (i inni). Large‐scale nuclear and plastid phylogenomic analyses inform an updated Angiosperm Phylogeny Group classification: APG V. „Journal of Systematics and Evolution”. 64 (5), s. 845–874, 2026-09-17. DOI: 10.1111/jse.70096.
↑ James W. Byng, Rogier van Vugt, Ehoarn Bidault, Mark W. Chase, Maarten J.M. Christenhusz: Angiosperm Phylogeny Poster APG V. APG V (2026), supplementary information. [dostęp 2026-10-06].
↑ Reveal James L. System of Classification. PBIO 250 Lecture Notes: Plant Taxonomy. Department of Plant Biology, University of Maryland, 1999 Systematyka rodzaju Canna według Reveala
1 2 Bolesław Chlebowski, Kazimierz Mynett: Kwiaciarstwo. Warszawa: PWRiL, 1983. ISBN 83-09-00544-X.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-02] (ang.).

[apweb-2] 1 2 3 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-02] (ang.).

[ing-3] 1 2 Index Nominum Genericorum. [dostęp 2010-01-10].

[powo-4] 1 2 Canna L., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens Kew [dostęp 2026-10-09] .

[gawrys-5] WiesławW. Gawryś WiesławW., Słownik roślin zielnych, Kraków: Officina Botanica, 2008, ISBN 978-83-925110-5-2 .

[grin-6] Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-02-25].

[konemann-7] 1 2 3 GeoffreyG. Burnie GeoffreyG., GordonG. Cheers GordonG., SueS. Forrester SueS., DeniseD. Greig DeniseD., Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .

[encyk-8] 1 2 3 4 5 6 7 Wielka encyklopedia przyrody. Rośliny kwiatowe 2. Warszawa: Muza S.A., 1998, s. 445-446. ISBN 83-7079-779-2.

[maarten-9] 1 2 3 4 5 Maarten J. M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World: An Illustrated Encyclopedia of Vascular Plants. Richmond, Chicago: Kew Publishing, The University of Chicago Press, 2017, s. 188. ISBN 978-1-84246-634-6.

[APGV-10] James W. Byng (i inni). Large‐scale nuclear and plastid phylogenomic analyses inform an updated Angiosperm Phylogeny Group classification: APG V. „Journal of Systematics and Evolution”. 64 (5), s. 845–874, 2026-09-17. DOI: 10.1111/jse.70096.

[APPV-11] James W. Byng, Rogier van Vugt, Ehoarn Bidault, Mark W. Chase, Maarten J.M. Christenhusz: Angiosperm Phylogeny Poster APG V. APG V (2026), supplementary information. [dostęp 2026-10-06].

[raveal-12] Reveal James L. System of Classification. PBIO 250 Lecture Notes: Plant Taxonomy. Department of Plant Biology, University of Maryland, 1999 Systematyka rodzaju Canna według Reveala

[chlebowski-13] 1 2 Bolesław Chlebowski, Kazimierz Mynett: Kwiaciarstwo. Warszawa: PWRiL, 1983. ISBN 83-09-00544-X.