Posydonia

Posydonia
	; Posidonia oceanica
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Klad	rośliny naczyniowe
Klad	rośliny nasienne
Klasa	okrytonasienne
Klad	jednoliścienne
Rząd	żabieńcowce
Rodzina	posydoniowate
Rodzaj	posydonia
	Nazwa systematyczna
	Posidonia K. D. Koenig; Ann. Bot. (König & Sims) 2: 95. 1 Jun 1805
Synonimy
	Aegle Dulac; Alga Boehm.; Caulinia DC.; Kernera Willd.; Posidonion St.-Lag.; Taenidium Targ.Tozz.;
	Aegle Dulac; Alga Boehm.; Caulinia DC.; Kernera Willd.; Posidonion St.-Lag.; Taenidium Targ.Tozz.;
	Zasięg
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Posydonia (Posidonia K.D. Koenig) – jedyny rodzaj roślin w obrębie monotypowej rodziny posydoniowatych (Posidoniaceae Vines) z rzędu żabieńcowców (Alismatales). Do rodzaju należy 9 gatunków. Jeden z nich – P. oceanica występuje w Morzu Śródziemnym, a pozostałe na wybrzeżu Hongkongu oraz wzdłuż południowych i zachodnich wybrzeży Australii. Rośliny te zaliczane są do tzw. traw morskich. Poszczególne osobniki rozrastając się klonalnie osiągają wielkie rozmiary (do tego rodzaju należy największa roślina na Ziemi z gatunku P. australis, rozciągająca się na długości 180 km).

Liście posydonii stosowano do krycia dachów i produkcji opakowań, a kłęby włókien wyrzucane na plaże w lecznictwie.

Naukowa nazwa rodzaju nadana została w nawiązaniu do greckiego boga mórz – Posejdona (gr. Ποσειδῶν Poseidōn).

Morfologia i biologia

Pokrój: Rośliny wieloletnie, zanurzone, z płożącym w dnie morskim, grubym, walcowatym lub spłaszczonym kłączem oraz z krótkimi, wzniesionymi pędami. Wzniesione pędy otulone są u nasady tuniką z trwałych włókien pozostałych po rozpadzie starych liści. Z każdego węzła kłącza wyrasta jeden lub dwa długie, rozgałęziające się korzenie, zwykle bez włośników.
Liście: Tylko odziomkowe, naprzemianległe. Pochwy liściowe zwinięte, uszkowate u nasady, języczkowate wierzchołkowo. Blaszka równowąska, taśmowata z mocnymi włóknami łyka, płaska lub zawijająca się na brzegach.
Kwiaty: Drobne, obupłciowe zebrane w kłosopodobne grona wyrastające pojedynczo lub po kilka w wachlarzykowatym wówczas kwiatostanie złożonym na wydłużonym, spłaszczonym pędzie kwiatostanowym. Kwiatostany wsparte są przez 2–4, łuskowate podsadki. Okwiat nieobecny lub zredukowany do trzech krótkotrwałych, łuseczkowatych listków. Pręciki trzy o siedzących główkach, ze spłaszczonym łącznikiem między pylnikami, pękającymi podłużną szczeliną. Słupek pojedynczy, jednozalążkowy, z siedzącym, nieregularnym znamieniem.
Owoce: Mięsiste mieszki (ale też uznawane są za pestkowce, jagody lub niełupki), z gąbczastą owocnią z jednym nasionem pozbawionym bielma. Zarodek prosty.

Biologia i ekologia

Byliny bardzo długowieczne – poszczególne osobniki (genety) porastają dno morskie na długości zwykle do 15 km (największy płat zajmowany przez jedną roślinę P. australis rozciąga się na długości 180 km), a ich wiek szacowany jest na kilkadziesiąt do 200 tys. lat. Pyłek tych roślin jest nitkowaty i umożliwia zapylenie pod powierzchnią wody. Owoce za sprawą gąbczastej owocni unoszą się na powierzchni wody.

Rośliny te rosną na dnie mórz i oceanów oraz w estuariach. Ponieważ nie znoszą wynurzania – zasiedlają sublitoral poniżej zasięgu odpływu, sięgając do głębokości 40 m. Tworzą jednogatunkowe agregacje mające postać mniejszych lub większych płatów, często bardzo rozległych, przy czym w morzach wokół Australii bywają one tworzone przez kilka gatunków posydonii, czasem też z udziałem Amphibolis. Rośliny te kształtują siedliska odgrywające ogromną rolę dla wielu organizmów morskich, przy czym istotne są nie tylko podmorskie łąki, ale nawet ryzosfera wyróżnia się dużym zróżnicowaniem bakterii i grzybów. Roślinami tymi żywi się wiele organizmów (w tym ryby i szkarłupnie), przy czym szczególnie istotna jest w ich wypadku produkcja ogromnej ilości materii organicznej stanowiącej pożywienie dla drobnych organizmów filtrujących wodę morską. Łąki stanowią też schronienie dla wielu gatunków zwierząt.

Łąki posydonii w Morzu Śródziemnym zajmują ok. 2% powierzchni dna wzdłuż wybrzeży, a na wybrzeżach Australii mają dwukrotnie większy udział. Siedliska te są silnie zagrożone przez globalne ocieplenie – wzrost temperatur zwiększa śmiertelność roślin i skutkuje zanikaniem podmorskich łąk.

Systematyka

Rodzaj i rodzina siostrzana względem grupy obejmującej rupiowate Ruppiaceae i bałwanicowate Cymodoceaceae, przy czym cała ta grupa miała ostatniego wspólnego przodka ok. 27 milionów lat temu. W niektórych ujęciach postulowane jest włączenie tego rodzaju wraz z innymi blisko spokrewnionymi w szeroko ujmowaną rodzinę rdestnicowatych Potamogetonaceae.

Pozycja w rzędzie żabieńcowców według systemu APG V z 2026 roku

żabieńcowce

kosatkowate Tofieldiaceae

obrazkowate Araceae

żabieńcowate Alismataceae

	łączniowate Butomaceae

	żabiściekowate Hydrocharitaceae

onowodkowate Aponogetonaceae

bagnicowate Scheuchzeriaceae

świbkowate Juncaginaceae

Maundiaceae

	posydoniowate Posidoniaceae

	rupiowate Ruppiaceae

bałwanicowate Cymodoceaceae

	zosterowate Zosteraceae

	rdestnicowate Potamogetonaceae

Wykaz gatunków

Posidonia angustifolia Cambridge & J.Kuo
Posidonia australis Hook.f.
Posidonia coriacea Cambridge & J.Kuo
Posidonia denhartogii J.Kuo & Cambridge
Posidonia kirkmanii J.Kuo & Cambridge
Posidonia oceanica (L.) Delile
Posidonia ostenfeldii Hartog
Posidonia robertsoniae J.Kuo & Cambridge
Posidonia sinuosa Cambridge & J.Kuo

Zastosowanie

W basenie Morza Śródziemnego wykorzystywano liście Posidonia oceanica jako surowiec pakunkowy i tapicerski, a wzdłuż wybrzeży afrykańskich także do krycia dachów. Włókna z tunik okrywających nasady pędów i kłączy, zbijane w kłęby wielkości owoców grejpfruta przez ruch wody morskiej i wyrzucane przez fale na brzeg, zbierane były i wykorzystywane w lecznictwie.

Największe znaczenie gospodarcze posydonii ma charakter pośredni – rośliny te tworzą siedliska ogromnie istotne dla utrzymania w morzach zasobów poławianych ryb i krewetek. Stabilizują osady na morskim dnie i ograniczają erozję morską tłumiąc energię fal.

W przeszłości badano potencjał użytkowy także ogromnych ilości włókien wytwarzanych przez te rośliny pod kątem wykorzystania ich do produkcji tkanin i papieru.

Przypisy

1 2 3 4 5 6 7 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2020-11-02] (ang.).
1 2 Posidonia K.D.Koenig. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2020-11-02].
1 2 3 4 5 6 Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.): Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 699. ISBN 83-214-1305-6.
1 2 3 Plants of the World Online (POWO). The Royal Botanic Gardens, Kew, 2026. [dostęp 2026-10-06]. (ang.).
1 2 Tânia Aires, Núria Marbà, Regina L. Cunha, Gary A. Kendrick, Diana I. Walker, Ester A. Serrão, Carlos M. Duarte, Sophie Arnaud-Haond. Evolutionary history of the seagrass genus Posidonia. „Mar Ecol Prog Ser”. 421, s. 117-130, 2011. DOI: 10.3354/meps08879.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Rośliny kwiatowe. 2. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 351, seria: Wielka Encyklopedia Przyrody. ISBN 83-7079-779-2.
1 2 Jane M. Edgeloe, Anita A. Severn-Ellis, Philipp E. Bayer, Shaghayegh Mehravi, Martin F. Breed, Siegfried L. Krauss, Jacqueline Batley, Gary A. Kendrick, Elizabeth A. Sinclair. Extensive polyploid clonality was a successful strategy for seagrass to expand into a newly submerged environment. „Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences”. 289, 1976. DOI: 10.1098/rspb.2022.0538.
↑ Maarten J. M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World: An Illustrated Encyclopedia of Vascular Plants. Richmond, Chicago: Kew Publishing, The University of Chicago Press, 2017, s. 130. ISBN 978-1842466346.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Youhao Guo, Robert R. Haynes i C. Barre Hellquist: Flora of China. Vol. 23: Posidoniaceae. [dostęp 2011-02-07].
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 J. Kuo, A.J. McComb: Posidoniaceae. W: K. Kubitzki (red.): Flowering Plants. The Families and Genera of Vascular Plants. Vol. IV. Monocotyledons: Alismatanae and Commelinanae (except Gramineae). Berlin, Heidelberg: Springer-Verlag, 1998, s. 404-406. ISBN 978-3-642-08378-5.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 747, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
↑ Zbigniew Podbielkowski, Henryk Tomaszewicz: Zarys hydrobotaniki. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1982, s. 414. ISBN 83-01-00566-1.
↑ Sylvie Gobert, Marion T. Cambridge, Branco Velimirov, Gérard Pergent, Gilles Lepoint, Jean-Marie Bouquegneau, Patrick Dauby, Christine Pergent-Martini, Diana I. Walker. Biology of Posidonia. „Seagrasses: biology, ecology and conservation”, s. 387-408, 2007. Springer.
↑ Núria Marbà, Carlos M. Duarte. Mediterranean warming triggers seagrass (Posidonia oceanica) shoot mortality. „Global Change Biology”. 16, 8, s. 2366-2375, 2010. DOI: 10.1111/j.1365-2486.2009.02130.x.
↑ James W. Byng (i inni). Large‐scale nuclear and plastid phylogenomic analyses inform an updated Angiosperm Phylogeny Group classification: APG V. „Journal of Systematics and Evolution”. 64 (5), s. 845–874, 2026-09-17. DOI: 10.1111/jse.70096.
↑ James W. Byng, Rogier van Vugt, Ehoarn Bidault, Mark W. Chase, Maarten J.M. Christenhusz: Angiosperm Phylogeny Poster APG V. APG V (2026), supplementary information. [dostęp 2026-10-06].

[apweb-1] 1 2 3 4 5 6 7 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2020-11-02] (ang.).

[pow-2] 1 2 Posidonia K.D.Koenig. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2020-11-02].

[slownik-3] 1 2 3 4 5 6 Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.): Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 699. ISBN 83-214-1305-6.

[kew-4] 1 2 3 Plants of the World Online (POWO). The Royal Botanic Gardens, Kew, 2026. [dostęp 2026-10-06]. (ang.).

[aires-5] 1 2 Tânia Aires, Núria Marbà, Regina L. Cunha, Gary A. Kendrick, Diana I. Walker, Ester A. Serrão, Carlos M. Duarte, Sophie Arnaud-Haond. Evolutionary history of the seagrass genus Posidonia. „Mar Ecol Prog Ser”. 421, s. 117-130, 2011. DOI: 10.3354/meps08879.

[encyk-6] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Rośliny kwiatowe. 2. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 351, seria: Wielka Encyklopedia Przyrody. ISBN 83-7079-779-2.

[jane-7] 1 2 Jane M. Edgeloe, Anita A. Severn-Ellis, Philipp E. Bayer, Shaghayegh Mehravi, Martin F. Breed, Siegfried L. Krauss, Jacqueline Batley, Gary A. Kendrick, Elizabeth A. Sinclair. Extensive polyploid clonality was a successful strategy for seagrass to expand into a newly submerged environment. „Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences”. 289, 1976. DOI: 10.1098/rspb.2022.0538.

[maarten-8] Maarten J. M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World: An Illustrated Encyclopedia of Vascular Plants. Richmond, Chicago: Kew Publishing, The University of Chicago Press, 2017, s. 130. ISBN 978-1842466346.

[china-9] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Youhao Guo, Robert R. Haynes i C. Barre Hellquist: Flora of China. Vol. 23: Posidoniaceae. [dostęp 2011-02-07].

[kubitzki-10] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 J. Kuo, A.J. McComb: Posidoniaceae. W: K. Kubitzki (red.): Flowering Plants. The Families and Genera of Vascular Plants. Vol. IV. Monocotyledons: Alismatanae and Commelinanae (except Gramineae). Berlin, Heidelberg: Springer-Verlag, 1998, s. 404-406. ISBN 978-3-642-08378-5.

[mabb-11] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 747, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[pobielkowski-12] Zbigniew Podbielkowski, Henryk Tomaszewicz: Zarys hydrobotaniki. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1982, s. 414. ISBN 83-01-00566-1.

[13] Sylvie Gobert, Marion T. Cambridge, Branco Velimirov, Gérard Pergent, Gilles Lepoint, Jean-Marie Bouquegneau, Patrick Dauby, Christine Pergent-Martini, Diana I. Walker. Biology of Posidonia. „Seagrasses: biology, ecology and conservation”, s. 387-408, 2007. Springer.

[14] Núria Marbà, Carlos M. Duarte. Mediterranean warming triggers seagrass (Posidonia oceanica) shoot mortality. „Global Change Biology”. 16, 8, s. 2366-2375, 2010. DOI: 10.1111/j.1365-2486.2009.02130.x.

[APGV-15] James W. Byng (i inni). Large‐scale nuclear and plastid phylogenomic analyses inform an updated Angiosperm Phylogeny Group classification: APG V. „Journal of Systematics and Evolution”. 64 (5), s. 845–874, 2026-09-17. DOI: 10.1111/jse.70096.

[APPV-16] James W. Byng, Rogier van Vugt, Ehoarn Bidault, Mark W. Chase, Maarten J.M. Christenhusz: Angiosperm Phylogeny Poster APG V. APG V (2026), supplementary information. [dostęp 2026-10-06].