Kielisznik zaroślowy | |
| Systematyka | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Podkrólestwo | |
| Nadgromada | |
| Gromada | |
| Podgromada | |
| Nadklasa | |
| Klasa | |
| Nadrząd | |
| Rząd | |
| Rodzina |
powojowate |
| Nazwa systematyczna | |
| Convolvulaceae Juss. Gen. Pl.: 132, 1789 | |
Powojowate (Convolvulaceae Juss.) – rodzina roślin z rzędu psiankowców obejmująca ponad 1880 gatunków w 59 rodzajach. Powojowate spotykane są na wszystkich kontynentach z wyjątkiem obszarów okołobiegunowych. Największe zróżnicowanie osiągają na obszarach tropikalnych i subtropikalnych. W strefie umiarkowanej i na suchszych obszarach strefy międzyzwrotnikowej są to na ogół nisko rosnące byliny i krzewy, w tropikach to głównie zielne pnącza i drewniejące liany, w tym sięgające ponad 35 m wysokości. Charakterystyczne dla rodziny są zwykle efektowne kwiaty o koronie promienistej, zrosłopłatkowej z ciemniejszym paskiem pośrodku płatków.
Ważne znaczenie ekonomiczne ma wilec ziemniaczany o jadalnych bulwach (zwanych batatami lub słodkimi ziemniakami) oraz wilec wodny o jadalnych liściach (szpinak wodny). Liczne gatunki są stosowane leczniczo oraz uprawiane jako ozdobne. Niektóre gatunki powoju, kielisznika i kanianek są chwastami powodującymi straty w uprawach.
Powojowate wyewoluowały po rozpadzie Gondwany na obszarze współcześnie stanowiącym Madagaskar, subkontynent indyjski i południowo-wschodnią Azję. Współcześnie rodzina ma zasięg kosmopolityczny, ale 90% należących do niej gatunków występuje w strefie międzyzwrotnikowej. Przykładem rodzaju kosmopolitycznego jest kanianka Cuscuta. W strefach umiarkowanych występują rodzaje powój Convolvulus, z centrum zróżnicowania w basenie Morza Śródziemnego, i kielisznik Calystegia najbardziej zróżnicowany w zachodniej części Ameryki Północnej. Bazalny rodzaj Humbertia jest endemitem Madagaskaru. Argyreia występuje w południowo-wschodniej Azji i na Madagaskarze. Tylko w Afryce rosną przedstawiciele rodzajów: Astripomoea, Hildebrandtia, Nephrophyllum. W Afryce i na kontynentach amerykańskich występują: Calycobolus, Neuropeltis, Erycibe i Maripa. Szeroko rozprzestrzenione w tropikach rodzaje: Ipomoea, Merremia, Evolvulus i Jacquemontia mają centra zróżnicowania gatunkowego na kontynentach amerykańskich.
Do flory Polski należy 5 gatunków rodzimych z tej rodziny reprezentujących rodzaje: powój, kielisznik i kanianka.







Rodzina siostrzana w stosunku do psiankowatych (Solanaceae).
| psiankowce |
| ||||||||||||||||||||||||
| powojowate |
| ||||||||||||||||||||||||||||||
Gromada okrytonasienne Cronquist, podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa jasnotowe Lamiidae Takht. ex Reveal, nadrząd Solananae R. Dahlgren ex Reveal, rząd psiankowce Dumort., podrząd Convolvulineae Engl., rodzina powojowate Convolvulaceae Juss.
Gromada: okrytonasienne Magnoliophyta, klasa: Magnoliopsida, podklasa: jasnotowe Lamiidae, nadrząd: Solananae, rząd: powojowce Convolvulales, rodzina: powojowate Convolvulaceae.

Niektóre gatunki uprawiane są jako rośliny ozdobne, stosowane do osłaniania ogrodzeń lub balkonów. Największe znaczenie mają rośliny ozdobne z rodzajów: wilec Ipomoea, powój Convolvulus i Poranopsis. Wyschnięte owoce z rodzajów Argyreia i meremia Merremia służą jako ozdoby zwane „drewnianymi różami” (ang. wood roses).
Wilec ziemniaczany Ipomoea batatas uprawiany jest na szeroką skalę jako roślina jadalna i przemysłowa (dostarcza jadalnych bulw zwanych batatami lub słodkimi ziemniakami). Jadalnych bulw dostarcza wiele innych gatunków z rodzaju wilec, aczkolwiek mają one znaczenie bardziej lokalne. Pędy wilca wodnego Ipomoea aquatica spożywane są jako warzywo. Jadalne są owoce z rodzaju Hildebrandtia.
Jako rośliny lecznicze wykorzystywane są m.in. przedstawiciele rodzaju powój Convolvulus i kanianka Cuscuta. Działanie halucynogenne mają gatunki z rodzaju Argyreia, Rivea i Ipomoea. Cenionego surowca drzewnego z powodu twardości i aromatu dostarcza Humbertia madagascariensis.
Niektóre gatunki powoju, kielisznika i kanianek są chwastami powodującymi straty w uprawach.