Protorthida

Protorthida
Schuchert & Cooper, 1931
Okres istnienia: kambr–dewon
538.8/358.86
538.8/358.86
Ilustracja
Przedstawiciel rzędu – Skenidioides cretus: widoczna żebrowana skorupka grzbietowa oraz gładka area skorupki brzusznej
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

ramienionogi

Podtyp

Rhynchonelliformea

Gromada

Rhynchonellata

Rząd

Protorthida

Protorthida – wymarły rząd ramienionogów, znany od kambru do dewonu.

Charakterystyka ogólna

Protorthida należą do podtypu Rhynchonelliformea (odpowiadającego w przybliżeniu dawniej wyróżnianej grupie ramienionogów zawiasowych), a w jego obrębie do gromady Rhynchonellata, której przedstawiciele mają muszlę o mikrostrukturze włóknistej. Cechami charakterystycznymi rzędu są dwie płytki przy tylnym brzegu muszli: spondylium w skorupce brzusznej oraz płytka o nieustalonej naturze w skorupce grzbietowej. Area skorupki brzusznej najczęściej osiąga znaczne rozmiary. Większość przedstawicieli ma muszle żebrowane, ale niektóre zaliczane tu ramienionogi mają muszle gładkie.

Dolnofrański ramienionóg Skenidioides cretus z Góry Józefki. W górnym rzędzie skorupki brzuszna (po lewej – gładka trójkątna powierzchnia to area, wycięcie w niej to deltyrium, a płytka pod wycięciem to spodylium) i grzbietowa (po prawej – widoczna area z wycięciem, zwanym nototyrium) od strony wewnętrznej, w dolnym rzędzie cała muszla. Skala w milimetrach.

Podział systematyczny i występowanie

Protorthida dzielą się na dwie nadrodziny:

Ogółem do tego rzędu zalicza się 14 rodzajów. Środkowodewoński gatunek Skenidioides polonicus (Gürich, 1896) występuje w kilku odsłonięciach regionu łysogórskiego, między innymi w formacji skalskiej w Skałach i w Miłoszowie. Jeden z najmłodszych znanych protortidów to Skenidioides cretus Halamski in Baliński et al., 2016, znaleziony w dolnofrańskich skałach Góry Józefki w Górach Świętokrzyskich.

Przypisy

  1. 1 2 3 Alwyn Williams, David A.T. Harper, Protorthida, [w:] Roger L. Kaesler (red.), Treatise on Invertebrate Paleontology, Part H (Brachiopoda, Revised), Volume 3, Lawrence, Kansas–Boulder, Colorado 2000, s. 709–714.
  2. ↑ A.T. Halamski, Middle Devonian Brachiopods from the northern Part of the Holy Cross Mountains, Poland in relation to selected coeval faunas. Part I: Introduction, Lingulida, Craniida, Strophomenida, Productida, Protorthida, Orthida, „Palaeontographica, Abteilung A”, 287 (1/3), 2009, s. 41–98.
  3. ↑ G. Biernat, Middle Devonian Orthoidea of the Holy Cross Mountains and their ontogeny, „Palaeontologia Polonica”, 10, 1959, s. 1–78.
  4. ↑ A. Baliński, A.T. Halamski, Pre-Taghanic (Lower to lower Middle Givetian) brachiopods from Miłoszów in the Holy Cross Mountains (Poland), „Annales Societatis Gologorum Poloniae”, 93 (1), 2023, s. 3 – 102.
  5. ↑ Andrzej Baliński, Grzegorz Racki, Adam T. Halamski, Brachiopods and stratigraphy of the Upper Devonian (Frasnian) succession of the Radlin Syncline (Holy Cross Mountains, Poland), „Acta Geologica Polonica”, 66 (2), 2016, s. 125–174.