Rhynchonellata

	Rhynchonellata
	Williams, Carlson, Brunton, Holmer & Popov, 1997
	Okres istnienia: kambr–dziś PreꞒ Ꞓ O S D C P T J K Pg N Q
	; Współczesny przedstawiciel gromady – terebratulid Terebratalia transversa (zachodnie wybrzeże Ameryki Północnej): widoczna żebrowana skorupka grzbietowa oraz mała część skorupki brzusznej z otworem nóżkowym
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	ramienionogi
Podtyp	Rhynchonelliformea
Gromada	Rhynchonellata
	Multimedia w Wikimedia Commons

Rhynchonellata – gromada ramienionogów, znana od kambru do dziś.

Charakterystyka ogólna

Rhynchonellata należą do podtypu Rhynchonelliformea (odpowiadającego w przybliżeniu dawniej wyróżnianej grupie ramienionogów zawiasowych). Odznaczają się nóżką powstającą w ontogenezie ze specjalnej struktury (ang. rudiment) oraz muszlą o mikrostrukturze włóknistej (ang. fibrous).

Zmienność morfologiczna w obrębie tej gromady jest duża. Muszle są najczęściej dwuwypukłe (o wypukłych obu skorupkach), posiadają rozmaicie zbudowane zęby, mogą być stroficzne (tylna część muszli jest prosta i odpowiada osi obrotu skorupek względem siebie) lub astroficzne, posiadać perforacje (łac., ang. punctae) lub nie, być ornamentowane lub gładkie. Bardziej zaawansowane ewolucyjnie grupy Rhynchonellata posiadają krura, u niektórych przedłużające się w rozmaicie zorientowane spiralium lub pętlę.

Podział systematyczny i występowanie

Jest to największa gromada ramienionogów, należy do niej około 3000 rodzajów (z ogólnej liczby ponad 4200 rodzajów wszystkich brachiopodów współczesnych i kopalnych), które grupuje się w 75 nadrodzin i 10 rzędów (z czego trzy znane współcześnie i siedem wymarłych). Rzędy należące do tej gromady to: Protorthida, Orthida, Pentamerida, Rhynchonellida, Atrypida, Athyridida, Spiriferida, Spiriferinida, Terebratulida i Thecideida. Pierwsze dwa rzędy są najbardziej pierwotne; pozostałe łączy się czasami w nieformalną grupę Neoarticulata, ale według innego ujęcia do tej grupy nie należałyby pentameridy, a być może również nie należałyby spiriferidy, spiriferinidy i tecideidy. Przedstawicielem Rhynchonellata incertae sedis jest Cadomella.

Najstarsi przedstawiciele gromady Rhynchonellata żyli we wczesnym kambrze; są to protortidy oraz ortidy. Z kambru znane są ponadto pentameridy (przypuszczalne od kambru wczesnego, pewne od kambru środkowego). W ordowiku (radiacja ordowicka(inne języki)) pojawiają się rzędy Rhynchonellida, Atrypida, Athyridida i Spiriferida. Terebratulidy znane są od syluru, spiriferinidy od dewonu, a tecideidy od triasu.

Spośród rodzajów ramienionogów współczesnych, których znanych jest około stu, ponad 85% należy do Rhynchonellata.

Przypisy

1 2 AlwynA. Williams AlwynA., Sandra J.S.J. Carlson Sandra J.S.J., C. Howard C.C.H.C. Brunton C. Howard C.C.H.C., Lars E.L.E. Holmer Lars E.L.E., LeonidL. Popov LeonidL., A supra-ordinal classification of the Brachiopoda, „Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B. Biological Sciences”, 351 (1344), 1997, s. 1171–1193, DOI: 10.1098/rstb.1996.0101 [dostęp 2025-01-07] .
1 2 3 AlwynA. Williams AlwynA., SandraS. Carlson SandraS., Rhynchonellata, [w:] Roger L.R.L. Kaesler (red.), Treatise on Invertebrate Paleontology, Part H (Brachiopoda, Revised), Volume 3, Lawrence, Kansas–Boulder, Colorado 2000, s. 708–709 .
↑ FranciszekF. Bieda FranciszekF., Paleozoologia. Tom I: Część ogólna, zwierzęta bezkręgowe, Warszawa: Wydawnictwa Geologiczne, 1966, s. 177–206 .
1 2 3 Gordon B.G.B. Curry Gordon B.G.B., C. Howard C.C.H.C. Brunton C. Howard C.C.H.C., Stratigraphic distribution of brachiopods, [w:] P.P. Selden (red.), reatise on Invertebrate Paleontology, Part H (Brachiopoda, Revised), Volume 6, Lawrence, Kansas–Boulder, Colorado: Geological Society of America & University of Kansas Press, 2007, s. 2901–3081 .
↑ Sandra J.S.J. Carlson Sandra J.S.J., The Evolution of Brachiopoda, „Annual Review of Earth and Planetary Sciences”, 44 (1), 2016, s. 409–438, DOI: 10.1146/annurev-earth-060115-012348, ISSN 0084-6597 [dostęp 2026-09-16] (ang.).
↑ Adam T.A.T. Halamski Adam T.A.T., AndrzejA. Baliński AndrzejA., A contribution to the study of the genus Cadomella OEhlert and OEhlert, 1887 (Brachiopoda, Jurassic), „Acta Geologica Polonica”, 76 (3), 2026, e89, DOI: 10.24425/agp.2026.158203, ISSN 2300-1887 [dostęp 2026-09-16] .
↑ AlwynA. Williams AlwynA., David A.T.D.A.T. Harper David A.T.D.A.T., Protorthida, [w:] Roger L.R.L. Kaesler (red.), Treatise on Invertebrate Paleontology, Part H (Brachiopoda, Revised), Volume 3, Lawrence, Kansas–Boulder, Colorado 2000, s. 709–714 .
↑ AlwynA. Williams AlwynA., David A.T.D.A.T. Harper David A.T.D.A.T., Orthida, [w:] Roger L.R.L. Kaesler (red.), Treatise on Invertebrate Paleontology, Part H (Brachiopoda, Revised), Volume 3, Lawrence, Kansas–Boulder, Colorado 2000, s. 714–844 .
↑ Sandra J.S.J. Carlson Sandra J.S.J., A.J.A.J. Boucot A.J.A.J., RongR. Jia-yu RongR., Robert B.R.B. Blodgett Robert B.R.B., Pentamerida, [w:] Roger L.R.L. Kaesler (red.), Treatise on Invertebrate Paleontology, Part H (Brachiopoda, Revised), Volume 4, Lawrence, Kansas–Boulder, Colorado 2002, s. 921–1026 .
↑ FachengF. Ye FachengF., G.R.G.R. Shi G.R.G.R., Maria AleksandraM.A. Bitner Maria AleksandraM.A., Global biogeography of living brachiopods: Bioregionalization patterns and possible controls, „PLOS One”, 16 (11), 2021, e0259004, DOI: 10.1371/journal.pone.0259004, ISSN 1932-6203, PMID: 34748573, PMCID: PMC8575269 [dostęp 2023-07-17] (ang.).

[:0-1] 1 2 AlwynA. Williams AlwynA., Sandra J.S.J. Carlson Sandra J.S.J., C. Howard C.C.H.C. Brunton C. Howard C.C.H.C., Lars E.L.E. Holmer Lars E.L.E., LeonidL. Popov LeonidL., A supra-ordinal classification of the Brachiopoda, „Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B. Biological Sciences”, 351 (1344), 1997, s. 1171–1193, DOI: 10.1098/rstb.1996.0101 [dostęp 2025-01-07] .

[:2-2] 1 2 3 AlwynA. Williams AlwynA., SandraS. Carlson SandraS., Rhynchonellata, [w:] Roger L.R.L. Kaesler (red.), Treatise on Invertebrate Paleontology, Part H (Brachiopoda, Revised), Volume 3, Lawrence, Kansas–Boulder, Colorado 2000, s. 708–709 .

[3] FranciszekF. Bieda FranciszekF., Paleozoologia. Tom I: Część ogólna, zwierzęta bezkręgowe, Warszawa: Wydawnictwa Geologiczne, 1966, s. 177–206 .

[:1-4] 1 2 3 Gordon B.G.B. Curry Gordon B.G.B., C. Howard C.C.H.C. Brunton C. Howard C.C.H.C., Stratigraphic distribution of brachiopods, [w:] P.P. Selden (red.), reatise on Invertebrate Paleontology, Part H (Brachiopoda, Revised), Volume 6, Lawrence, Kansas–Boulder, Colorado: Geological Society of America & University of Kansas Press, 2007, s. 2901–3081 .

[5] Sandra J.S.J. Carlson Sandra J.S.J., The Evolution of Brachiopoda, „Annual Review of Earth and Planetary Sciences”, 44 (1), 2016, s. 409–438, DOI: 10.1146/annurev-earth-060115-012348, ISSN 0084-6597 [dostęp 2026-09-16] (ang.).

[6] Adam T.A.T. Halamski Adam T.A.T., AndrzejA. Baliński AndrzejA., A contribution to the study of the genus Cadomella OEhlert and OEhlert, 1887 (Brachiopoda, Jurassic), „Acta Geologica Polonica”, 76 (3), 2026, e89, DOI: 10.24425/agp.2026.158203, ISSN 2300-1887 [dostęp 2026-09-16] .

[:22-7] AlwynA. Williams AlwynA., David A.T.D.A.T. Harper David A.T.D.A.T., Protorthida, [w:] Roger L.R.L. Kaesler (red.), Treatise on Invertebrate Paleontology, Part H (Brachiopoda, Revised), Volume 3, Lawrence, Kansas–Boulder, Colorado 2000, s. 709–714 .

[:23-8] AlwynA. Williams AlwynA., David A.T.D.A.T. Harper David A.T.D.A.T., Orthida, [w:] Roger L.R.L. Kaesler (red.), Treatise on Invertebrate Paleontology, Part H (Brachiopoda, Revised), Volume 3, Lawrence, Kansas–Boulder, Colorado 2000, s. 714–844 .

[:24-9] Sandra J.S.J. Carlson Sandra J.S.J., A.J.A.J. Boucot A.J.A.J., RongR. Jia-yu RongR., Robert B.R.B. Blodgett Robert B.R.B., Pentamerida, [w:] Roger L.R.L. Kaesler (red.), Treatise on Invertebrate Paleontology, Part H (Brachiopoda, Revised), Volume 4, Lawrence, Kansas–Boulder, Colorado 2002, s. 921–1026 .

[10] FachengF. Ye FachengF., G.R.G.R. Shi G.R.G.R., Maria AleksandraM.A. Bitner Maria AleksandraM.A., Global biogeography of living brachiopods: Bioregionalization patterns and possible controls, „PLOS One”, 16 (11), 2021, e0259004, DOI: 10.1371/journal.pone.0259004, ISSN 1932-6203, PMID: 34748573, PMCID: PMC8575269 [dostęp 2023-07-17] (ang.).