Cadomella

Cadomella
Œhlert & Œhlert, 1887
Okres istnienia: 186–183 mln lat temu
186/183
↓
186/183
Ilustracja
Muszla Cadomella moorei [= C. quenstedti; Wilflingen (Wirtembergia), pliensbach, zbiory Raua na Uniw. Tybingeńskim] w widoku od strony skorupki brzusznej. Skala w milimetrach.
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

ramienionogi

Gromada

Rhynchonellata

Rodzaj

Cadomella

Cadomella – rodzaj jurajskich ramienionogów incertae sedis.

Wiadomości ogólne

Gatunek typowy rodzaju, pochodzący z dolnej jury (toarku) został pierwotnie opisany jako strofomenid, przedstawiciel rodzaju Leptaena(inne języki). Było to o tyle zagadkowe, że strofomenidy wymarły w karbonie, a cała gromada Strophomenata – na przełomie permu i triasu (lub we wczesnym triasie). Dzięki badaniom mikrostruktury muszli stwierdzono, że rodzaj Cadomella należy do gromady Rhynchonellata, jednak nietypowa morfologia i budowa wewnętrzna nie pozwoliły na zaliczenie go do żadnego ze znanych rzędów.

Nazwa rodzaju pochodzi od łacińskiej nazwy miasta Caen, Cadomus, natomiast nazwa jedynego gatunku upamiętnia Charlesa Moore'a(inne języki), który odkrył tego ramienionoga w badanym przez siebie profilu liasu.

Muszla Cadomella moorei [= C. quenstedti; Wilflingen (Wirtembergia), pliensbach, zbiory Raua na Uniw. Tybingeńskim] w widoku od strony skorupki grzbietowej. Skala w milimetrach.

Opis

Morfologia wewnętrzna muszli Cadomella moorei: V – skorupka brzuszna; D – skorupka grzbietowa; D' – skorupka brzuszna z boku.

Morfologia zewnętrzna

Muszla szerokości do 1 cm, poprzecznie wydłużona, wklęsło-wypukła do płasko-wypukłej. Maksymalna szerokość przy brzegu tylnym. Area skorupki brzusznej z deltyrium czasem otwartym, a czasem kompletnie zamkniętym przez płytki deltidialne. Area skorupki grzbietowej z nototyrium, w którym znajduje się wyrostek zawiasowy. Ornamentacja muszli w postaci drobnych żeberek, zwykle 10–12 na milimetr.

Morfologia wewnętrzna

Wnętrze skorupki grzbietowej: wyrostek zawiasowy dwudzielny; wewnętrzne brzegi dołków zębowych przedłużają się w postaci grubych wałeczków (podstaw krur), które w części dystalnej zakrzywiają się ku środkowi muszli i podnoszą (są to krura); czasami obecne septum środkowe. Wnętrze skorupki brzusznej: zęby mocne, pole mięśniowe zajmuje ½–⅔ długości muszli.

Mikrostruktura

Mikrostruktura muszli włóknista, nieperforowana (ang. impunctate).

Występowanie i zróżnicowanie

Cadomella moorei, muszle z toarku okolic Ilminster: od lewej muszla w widoku grzbietowym i brzusznym, wnętrze skorupki grzbietowej i brzusznej (figury z pracy Davidsona & Morrisa z 1847)

Rewizja publikowanych danych o występowaniu rodzaju Cadomella wykazała, że jego przedstawiciele znani są jedynie z nielicznych odsłonięć w skali światowej. Jest to sześć odsłonięć w Jurze Szwabskiej, gdzie ramienionogi te występują w górnym pliensbachu (zona Pleuroceras spinatum) oraz po jednym odsłonięciu w Anglii (Somerset, okolice Ilminster), Francji (Normandia, okolice Caen) i Maroka (góry Rif), gdzie występują w dolnym toarku (zona Dactylioceras tenuicostatum).

Do rodzaju zalicza się jeden gatunek, Cadomella moorei (Davidson in Davidson & Morris, 1847). Formy z pliensbachu były wyróżniane pod nazwą Cadomella quenstedti Rau, 1905, jednak analiza biometryczna wykazała, że można je traktować jako należące do C. moorei.

Historia badań i problemy nomenklatoryczne

Pauline i Daniel Œhlertowie
Ernest Munier-Chalmas

Zagadnienie autorstwa nazwy rodzajowej Cadomella jest nietrywialną kwestią z dziedziny nomenklatury zoologicznej. W zależności od źródeł przypisywano je Ernestowi Munierowi-Chalmasowi(inne języki), Danielowi Œhlertowi(inne języki) lub obu tym uczonym.

W roku 1887 ukazały się dwie prace, w których pojawia się nazwa rodzajowa Cadomella. Było to sprawozdanie z posiedzenia Francuskiego Towarzystwa Geologicznego(inne języki) autorstwa Muniera-Chalmasa oraz rozdział w książce (podręczniku konchiologii) Paula Fischera podpisany D. P. Œhlert. Analiza bibliograficzna wykazała, iż rozdział w książce Fischera został wydrukowany 15 czerwca, natomiast sprawozdanie z posiedzenia nie wcześniej niż 30 czerwca, choć samo posiedzenie odbyło się 23 lutego. W związku z tym ważne wprowadzenie nazwy rodzajowej Cadomella miało miejsce w rozdziale w rozdziale w książce Fischera, ponieważ priorytet nazw systematycznych wiąże się z ich opublikowaniem, a nie przedstawieniem ustnym.

Należy ponadto zwrócić uwagę, iż we wspomnianym rozdziale Munier-Chalmas jest wymieniony jako autor nazwy rodzajowej, jednak współczesne przepisy nomenklatury zoologicznej pozwalają na uznanie takiego autorstwa (autor A w pracy autora B) tylko po spełnieniu serii warunków, co w tym wypadku nie miało miejsca. Byłoby to możliwe w nomenklaturze botanicznej (wtedy zapis autorstwa gatunku byłby « Munier-Chalmas ex Œhlert »).

Ostatnią nieoczywistą kwestią jest to, iż « D.P. Œhlert » to w rzeczywistości dwie osoby, paleontolog Daniel Victor Œhlert i jego małżonka Pauline Œhlert. Jej wkład w pracę naukową męża został uznany przez dopisanie jej inicjału przy tytule pracy, w związku z tym autorzy rewizji systematycznej opublikowanej w 2026 roku zaproponowali, by zgodnie ze współczesnymi standardami autorstwo nazwy rodzajowej zapisywać jako Cadomella Œhlert & Œhlert, 1887.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 T. Davidson, J. Morris, Descriptions of some species of Brachiopoda, „The Annals and Magazine of Natural History, 1st series”, 20, 1847, s. 250–257.
  2. ↑ L.R.M. Cocks, Rong, Order Strophomenida, [w:] Roger L. Kaesler (red.), Treatise on Invertebrate Paleontology, Part H: Brachiopoda, revised, Volume 2, Boulder, Colorado–Lawrence, Kansas 2000, s. 216–349.
  3. ↑ C.H.C. Brunton, S.S. Lazarev, R.E. Grant, Productida, [w:] Roger L. Kaesler (red.), Treatise on Invertebrate Paleontology, Part H (Brachiopoda, Revised), Volume 2, Lawrence, Kansas–Boulder, Colorado 2000, s. 350–362.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Adam T. Halamski, Andrzej Baliński, A contribution to the study of the genus Cadomella OEhlert and OEhlert, 1887 (Brachiopoda, Jurassic), „Acta Geologica Polonica”, 76 (3), 2026, e89, DOI: 10.24425/agp.2026.158203, ISSN 2300-1887 [dostęp 2026-10-07].
  5. 1 2 D. Œhlert, P. Œhlert, Appendice: Brachiopodes, [w:] P. Fischer, Manuel de conchyliologie et de paléontologie conchyliologique ou Histoire naturelles des Mollusques vivants et fossiles, Paris: F. Savy, 1887, s. 1189–1354.
  6. ↑ Ingmar Werneburg, Karl Rau (1870–1966) - Ein Forstmann und Geologe aus Tübingen und sein Belthle-Mikroskop, Scidinge Hall Verlag Tübingen, 2023, DOI: 10.5281/ZENODO.12746330 [dostęp 2026-10-08].
  7. 1 2 C.H.C. Brunton, D.L. MacKinnon, The systematic position of the Jurassic brachiopod Cadomella, „Palaeontology”, 15 (3/4), 1972, s. 405–411.
  8. 1 2 K. Rau, Die Brachiopoden des mittleren Lias Schwabens mit Ausschluss der Spiriferinen. Inaugural-Dissertation zur Erlangung der Doktorwürde der hohen naturwissenschaftlichen Fakultät der Eberhard-Karls-Universität Tübingen, Jena: Gustav Fischer, 1905, s. 94.
  9. ↑ Jürgen Höflinger, Die Brachiopoden des deutschen Lias: Bestimmungstipps für Sammler, wyd. 4. Auflage, Norderstedt: BoD-Books on Demand, 2020, ISBN 978-3-7504-6117-8.
  10. ↑ H. Raouiati, Les brachiopodes du Lias-Dogger inférieur des Beni Snassen orientaux (Maroc nord-oriental), Niepublikowana rozprawa doktorska, Université Claude Bernard Lyon 1, Lyon 1988, s. 238.
  11. ↑ Helen Margaret Muir-Wood, A history of the classification of the phylum Brachiopoda, London: British Museum, 1955, v+124 [dostęp 2025-01-09].
  12. ↑ C.C. Emig, Daniel Œhlert (1849–1920): biographie scientifique et bibliographie, „Carnets de Géologie” (2013/08), 2013, s. 303–314.
  13. ↑ L. Rollier, Synopsis des Spirobranches (Brachiopodes) jurassiques celto-souabes. Première partie (Lingulidés–Spiriferidés), „Mémoires de la Société Paléontologique Suisse”, 41, 1916, s. 1–69.
  14. ↑ E.P. Munier-Chalmas, Note sommaire sur les genres Koninckella, Cadomella, Thecidella et Lacazella, „Compte rendu sommaire des séances de la Société Géologique de France”, 9, 1887, s. 39–40.