Ritron

Ritron, ritral, rhithron – strefa cieków wyróżniana w hydrobiologii.

Czasem stosowane jest rozróżnienie pojęć „ritron” i „ritral”. Wówczas nazwa ritral odnosi się do biotopu, a ritron do zasiedlającej go biocenozy. Takie pojęcie przyjmował jeden z twórców tych terminów, Lazăr Botoșăneanu(inne języki). Inni hydrobiolodzy jednak często traktują te pojęcia jak synonimy.

Ritron jest określany jako strefa potoków, strefa strumieni górskich lub strefa górnego biegu rzek. W większych ciekach znajduje się między strefą krenonu (źródeł) a potamonu (rzek), zajmując ich górny i częściowo środkowy bieg. W przebiegu w dół cieku wydzielane są mniejsze strefy: epirhithron (małe potoki), metarhithron (większe potoki) i hyporhithron (duże potoki). W przybliżeniu odpowiadają one następującym krainom rybnym: górnej krainie pstrąga, dolnej krainie pstrąga i krainie lipienia.

Ritron, z wyjątkiem zastoisk (plos), charakteryzuje się zwykle turbulentnym przepływem i stosunkowo niskimi temperaturami. Z ostatniego powodu niektórzy utrzymują, że cieki w gorących strefach klimatycznych są pozbawione tej strefy. Woda jest dobrze natleniona. Plankton i roślinność makrofitowa są ubogie, czasem ograniczone do strefy plos, a większość zwierząt, glonów i roślin zamieszkujących ritron należy do bentosu. Ryby zamieszkujące tę strefę należą do grupy ryb refolinych. Są one przystosowane do przebywania blisko podłoża, przyczepiając się do niego przy pomocy przyssawek (Chiloglanis), kolców płetwowych (Glyptothorax) itp., wciskając w szczeliny (Macrognathus) lub potrafią przeciwstawiać się nurtowi (brzany, łososie).

W górnej Odrze makrozoobentos ritronu tworzą m.in. widelnice, np. Perla burmeisteriana(inne języki) i Leuctra albida(inne języki), a także przedstawiciele innych rzędów (chruściki: Potamophylax czy wodosówka saksońska, jętki: Baetis buceratus(inne języki), Baetis fuscatus(inne języki) czy Heptagenia coerulans(inne języki)). W tej rzece strefa ritronu mieści się w obrębie Gór Odrzańskich, a regulowanie biegu stopniami wodnymi prowadzi do potamalizacji, czyli zmiany charakteru z ritronu na bliski potamonowi i zastępowaniu gatunków typowych dla górnego odcinka rzeki przez gatunki z niższych odcinków i wszędobylskie.

W najbardziej górnych odcinkach europejskich potoków bentos stanowią maty bakteryjne, nieco niżej pojawiają się glony, w tym Hydrurus foetidus(inne języki). Położone wysoko odcinki czasem są epizodyczne i przemarzają. Występują w nich skorupiaste sinice, jak Chamaesiphon polonicus(inne języki), a także zielenice Klebsormidium rivulare(inne języki). Niżej pojawiają się inne gatunki, także dość licznie okrzemki, a także krasnorosty, np. lemanea, hildenbrandia rzeczna czy żabirośl.

Przypisy

  1. ↑ Lazar Botosaneanu, Quinze Années de Recherches sur la Zonation des Cours d’eau: 1963-1978.: Revue Commentée de la Bibliographie et Observations Personnelles, „Bijdragen tot de Dierkunde”, 49 (1), 1979, s. 109–134, DOI: 10.1163/26660644-04901009, ISSN 0067-8546 [dostęp 2026-11-02].
  2. 1 2 3 Winifred Lampert, Ulrich Sommer, Ekologia wód śródlądowych, Joanna Pijanowska (tłum.), Wyd. 2 zm, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, s. 321, ISBN 978-83-01-13387-0.
  3. Karol Starmach, Stanisław Wróbel, Kazimierz Pasternak, Hydrobiologia, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1978.
    1. ↑ s. 230
    2. ↑ s. 316
  4. Zdzisław Kajak, Hydrobiologia-limnologia: ekosystemy wód śródlądowych, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998, ISBN 978-83-01-12537-0.
    1. ↑ s. 66
    2. ↑ s. 79
  5. ↑ Wojciech Giłka, Analiza różnorodności faunistycznej ochotkowatych z plemienia Tanytarsini w Europie (Diptera: Chironomidae), „Dipteron”, 27, 2011, s. 11–31 [dostęp 2026-11-02].
  6. ↑ Ecology of river fisheries, [w:] Robin L. Welcomme, River basins, FAO fisheries technical paper, Rzym: Food and Agriculture Organization, 1983 (202), ISBN 978-92-5-101021-1.
  7. ↑ Franz Schöll, Jan Błachuta, Frank Sonnenburg, Heiko Sonntag, Premysl Soldán, Makrozoobentos Odry 1998–2001 [pdf], Wrocław: Międzynarodowa Komisja Ochrony Odry przed Zanieczyszczeniem, 2003, s. 16–18, ISBN 83-919533-0-0 [dostęp 2026-11-02].
  8. ↑ Barbara Kawecka, Pertti Vesa Eloranta, Zarys ekologii glonów wód słodkich i środowisk lądowych, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 155–158, ISBN 978-83-01-11320-9.