Ryki

Ryki
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Pałac Stanisława Poniatowskiego
Herb
Herb
Państwo

 Polska

Województwo

 lubelskie

Powiat

rycki

Gmina

Ryki

Data założenia

1442

Prawa miejskie

1782–1810, ponownie otrzymały je w 1957

Burmistrz

Jarosław Żaczek

Powierzchnia

27,22 km²

Populacja (31.12.2021)
• liczba ludności
• gęstość


9498
353,9 os./km²

Strefa numeracyjna

(+48) 81

Kod pocztowy

08-500

Tablice rejestracyjne

LRY

Położenie na mapie gminy Ryki
Mapa konturowa gminy Ryki, w centrum znajduje się punkt z opisem „Ryki”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po prawej znajduje się punkt z opisem „Ryki”
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa konturowa województwa lubelskiego, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Ryki”
Położenie na mapie powiatu ryckiego
Mapa konturowa powiatu ryckiego, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Ryki”
Ziemia51°37′32″N 21°55′57″E/51,625556 21,932500
TERC (TERYT)

0616044

SIMC

0956980

Urząd miejski
ul. Karola Wojtyły 29
08-500 Ryki
Strona internetowa

Ryki – miasto w Polsce położone w województwie lubelskim, siedziba powiatu ryckiego oraz gminy miejsko-wiejskiej Ryki.

Według danych GUS z 31 grudnia 2021 r. Ryki liczyły 9498 mieszkańców.

Historia

Założono je w XV w. jako wieś królewską i charakter taki zachowały do końca XVIII wieku. Początkowo Ryki wchodziły w skład starostwa radomskiego w województwie sandomierskim. Od końca XVI wieku należały do starostwa stężyckiego, a od pierwszej połowy XVII wieku tworzyły starostwo niegrodowe, dzierżawione przez Ossolińskich i Lubomirskich.

Od 1759 roku starostą ryckim był kasztelan Stanisław Poniatowski herbu Ciołek, wojewoda mazowiecki i starosta krakowski.

W 1782 roku Ryki uzyskały prawa miejskie, utraciły je w 1810 r. W 1836 roku dobra rządowe Ryk i Sarn nabył od Skarbu Publicznego Królestwa Polskiego hrabia Jan Nepomucen Jezierski, który w latach 1836–1843 założył 31 stawów hodowlanych (m.in. Buksa), uruchomił 4 młyny i tartak. Gospodarstwo rybackie należało do z najlepiej prowadzonych w Królestwie, a Ryki nazywano „stolicą karpi”. Jezierski zlecił także przebudowę dawnego pałacu Stanisława Poniatowskiego. Budowa traktu lubelskiego w 1835, a także linii kolejowej z Łukowa do Dęblina wpłynęły na ożywienie gospodarcze. Ryki były ważnym ośrodkiem ruchu chasydzkiego. Pierwsza samodzielna Gmina Żydowska w Rykach powstała w 1842 roku. W połowie XIX wieku prawie 50% mieszkańców stanowili Żydzi.

Ryki podczas okupacji niemieckiej w listopadzie 1939 roku
Fragment Starego Rynku
Ulica Poniatowskiego

Od 1906 roku wieś należała do hrabiego Adama Feliksa Ronikiera, a następnie w roku 1913 stała się własnością Marty Ludwiki Marchwickiej – ostatniej właścicielki. W chwili wybuchu II wojny światowej we wsi mieszkało 4500 osób. Niemieckie naloty zniszczyły część zabudowy Ryk 10 i 11 września 1939 roku. Podczas okupacji hitlerowskiej miała miejsce eksterminacja ludności oraz zniszczenia zabudowy. Po utworzeniu getta przez niemiecką administrację w marcu 1941 w Rykach żyło 3500 Żydów. Getto zostało zlikwidowane 7 maja 1942 roku. Większość żydowskich mieszkańców Ryk zamordowano w niemieckich obozach śmierci Treblinka i Sobibór. Po wojnie powolna odbudowa i niewielki rozwój, sytuację zmieniło utworzenie powiatu ryckiego w 1956 i przywrócenie praw miejskich w 1957. Wybudowano szpital, budynki oświatowe, uruchomiono zakłady mleczarskie oraz wytwórnię pasz treściwych. W 1976 powstała przetwórnia i zamrażalnia warzyw i owoców CSO Hortex o zdolności produkcyjnej 28 tys. ton rocznie, był to największy tego typu zakład w kraju, miał wielki wpływ na specjalizację upraw i intensyfikację plonów w okolicy.

Położenie

Miasto położone jest w północno-zachodniej części województwa lubelskiego, na pograniczu z województwem mazowieckim, przy drodze krajowej nr 17: Warszawa – Lublin 100 km na południowy wschód od Warszawy i 64 km na północny zachód od Lublina.

Ryki należą do historycznej ziemi stężyckiej położonej w północnej części Małopolskiej Sandomierszczyzny.

Geograficznie leżą w południowej części Wysoczyzny Żelechowskiej, części Niziny Południopodlaskiej. Położone są w odległości 64 kilometrów na północny zachód od Lublina nad rzeką Zalesianką (prawobrzeżny dopływ Wieprza).

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do starego województwa lubelskiego.

Geneza nazwy

Nazwa Ryki pojawia się po raz pierwszy w notatce z 1439 roku jako Riki. Pochodzi prawdopodobnie od nazwy osobowej Ryk, użytej w liczbie mnogiej.

Kalendarium

Chrystus Frasobliwy – figura z XVIII wieku
Głaz narzutowy – pomnik z tablicą upamiętniającą miejsce dawnej świątyni i miejsce złożenia prochów Stanisława Poniatowskiego – ojca Stanisława Augusta Poniatowskiego – króla Polski

Demografia

Piramida wieku mieszkańców Ryk w 2014 roku

Ludzie związani z Rykami

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Rykami.
 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie urodzeni w Rykach.

Zabytki

Cmentarz żydowski

Przed 1939 rokiem prawie 70% mieszkańców Ryk stanowiła ludność żydowska, ale zginęła w czasie wojny.

Gospodarka

Do największych zakładów pracy w Rykach należą Zakład Przetwórstwa Owocowo-Warzywnego „Polski Ogród” Sp. z o.o.; Spółdzielnia Mleczarska Ryki; Juwent s.c. – producent urządzeń klimatyzacyjnych i wentylacyjnych oraz Juwent sp. z o.o. – producent drzwi antywłamaniowych.

Transport

Przystanek kolejowy w Rykach

Transport drogowy

Miasto od wschodu omija droga ekspresowa S17E372 , z węzłami Ryki Północ (w Kazimierzynie) i Ryki Południe (w Moszczance), gdzie krzyżuje się z drogą krajową 48.

Transport autobusowy

Ważną rolę odgrywają również drogi lokalne do Żelechowa, Stężycy, Nowodworu i Serokomli. Głównym przewoźnikiem na terenie miasta i powiatu jest wydzielone 1 sierpnia 2016 ze zlikwidowanego PKS Puławy i przejęte przez miasto Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej w Rykach Sp. z o.o., który realizuje połączenia między innymi z Warszawą, Dęblinem, Lublinem, Puławami, Żelechowem, Baranowem, Łukowem i Maciejowicami oraz dysponuje dworcem autobusowym przy ul. Warszawskiej. Mniejszą rolę w mieście i powiecie odgrywa przedsiębiorstwo PKS Garwolin. Funkcjonuje również komunikacja prywatna, wykonująca częstsze połączenia z Lublinem i Warszawą oraz rzadsze z Puławami, Dęblinem, Poniatową i Żelechowem.

Transport kolejowy

Przez miasto przebiega linia kolejowa nr 26 (Łuków – Radom). Znajduje się tu przystanek kolejowy, położony 2 km na południe od centrum miasta. Polregio zapewnia bezpośrednie połączenia Ryk m.in. z Dęblinem, Lublinem, Łukowem i Białą Podlaską.

Administracja

Ryki są siedzibą powiatu ryckiego. Ma w nich siedzibę starostwo powiatowe i inne instytucje powiatowe (urząd pracy itp.), sąd rejonowy, prokuratura rejonowa, urząd skarbowy, stacja Sanepidu, inspektoraty ZUS oraz KRUS, komisariat Policji, oddział Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa itp. Miasto jest członkiem stowarzyszenia Unia Miasteczek Polskich. Objęte jest też działalnością Lokalnej Grupy Działania „Lepsza Przyszłość Ziemi Ryckiej” oraz Lokalnej Grupy Rybackiej „W dolinie Tyśmienicy i Wieprza”.

Oświata

Lubelska Szkoła Wyższa w Rykach

Pierwsza szkoła w Rykach powstała w 1901 roku. Obecnie (2012 rok) swoją siedzibę w Rykach mają:

Kultura

Weekend z LRY 2012

Instytucjami kultury na terenie gminy są Centrum Kultury i Sportu w Rykach z siedzibą w zabytkowym pałacu oraz Miejsko - Gminna Biblioteka Publiczna. Wokół Centrum skupione są zespoły śpiewacze, szczególnie z okolicznych kół gospodyń wiejskich. Odbywają się tu również zajęcia taneczne, wokalne i plastyczne. W ramach Centrum Kultury i Sportu, działa również Kino Renesans, Hala Sportowa oraz kawiarnia Park Cafe położona w parku przylegającym do pałacu. Do cyklicznych imprez organizowanych w Rykach zaliczyć można: Dożynki gminne, Dni Ryk, Wigilia miejska, Wojewódzki Przegląd Piosenki - śpiewający Słowik, Sobótka nad Wieprzem. Na terenie Ryk ukazuje się tygodnik „Twój Głos Gazeta Powiatu Ryckiego”.

Wspólnoty wyznaniowe

Sport

W Rykach działają: Miejski Klub Sportowy „Ruch” Ryki (piłka nożna); Miejski Klub Sportowy „TUR” Ryki (trójbój siłowy); Klub Karate Tradycyjnego Ryki oraz Uczniowsko-Parafialny Klub Sportowy „Arka” Ryki (tenis stołowy, koszykówka). Fundacja Obywatelskiego Rozwoju-Ryki organizuje od sierpnia 2010 roku bieg uliczny „Run For Ryki”, a w latach 2011–2014 prowadziła Rycką Ligę Koszykówki. Dostępna jest kryta pływalnia powiatowa.

Zobacz też