Turobin

Turobin
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Kościół pw. św. Dominika
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo

 Polska

Województwo

 lubelskie

Powiat

biłgorajski

Gmina

Turobin

Prawa miejskie

1420–1870, od 2024

Burmistrz

Andrzej Kozina

Powierzchnia

1,6029 km²

Populacja (2021)
• liczba ludności
• gęstość


873
544,6 os./km²

Strefa numeracyjna

84

Kod pocztowy

23-465

Tablice rejestracyjne

LBL

Położenie na mapie gminy Turobin
Mapa konturowa gminy Turobin, w centrum znajduje się punkt z opisem „Turobin”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po prawej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Turobin”
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa konturowa województwa lubelskiego, na dole znajduje się punkt z opisem „Turobin”
Położenie na mapie powiatu biłgorajskiego
Mapa konturowa powiatu biłgorajskiego, u góry znajduje się punkt z opisem „Turobin”
Ziemia50°49′20″N 22°44′41″E/50,822222 22,744722
TERC (TERYT)

0602144

SIMC

0903200

Urząd miejski
ul. Rynek 4
23-465 Turobin
Strona internetowa
Pomnik w rynku
Fragment turobińskiego rynku
Kamienica przy ul. Piłsudskiego
Urząd Gminy w Turobinie
kaplica cmentarna z 1832

Turobin – miasto w Polsce, położone w województwie lubelskim, w powiecie biłgorajskim, w miejsko-wiejskiej gminie Turobin. Leży w zachodniej części Padołu Zamojskiego nad Porem. Jest siedzibą parafii św. Dominika w Turobinie oraz ośrodkiem usługowym dla okolicznych terenów wiejskich.

Pod względem historycznym Turobin leży w dawnej ziemi chełmskiej. Prywatne miasto szlacheckie lokowane w 1420 roku, położone było w XVI wieku w województwie ruskim. Został pozbawiony praw miejskich 13 stycznia 1870 i włączony do gminy Turobin w powiecie krasnostawskim. W latach 1867–1954 siedziba wiejskiej gminy Turobin, 1954–1972 gromady Turobin, a od 1973 reaktywowanej gminy Turobin. W latach 1975–1998 należał administracyjnie do województwa zamojskiego; od 1999 powiecie biłgorajskim w województwie lubelskim. 1 stycznia 2024 odzyskał status miasta.

Toponimia

Zapisy nazwy najpierw miasta potem wsi, poczynając od XIV wieku przekazują ją w brzmieniu dzisiejszym (Turobin w roku 1399).

Nazwa pochodzi od nazwy osobowej Turoba, ta zaś od wyrazu tur.

Historia

Po raz pierwszy wspomniano miejscowość w 1389 r. w akcie nadania przez króla Władysława Jagiełłę kilkuwioskowej włości turobińskiej podskarbiemu Dymitrowi z Goraja. Już po r. 1405 włość ta przeszła we władanie możnego wielkopolskiego rodu Szamotulskich.

W 1420, za staraniem dziedzica Dobrogosta Szamotulskiego Świdwy z Szamotuł, kasztelana poznańskiego i starosty generalnego wielkopolskiego za przywilejem Władysława Jagiełły Turobin otrzymał prawa miejskie.

Około 1510 r. (według innych źródeł[jakich?] dopiero w 1563) właścicielami miasta i włości stali się hrabiowie z Wielkopolski – Górkowie. Właścicielem miasta był Andrzej Górka (zm. 1551). Od ich spadkobierców: Czarnkowskich i Pawła Trojanowskiego, w 1596 r. włość turobińską (1 miasto i 12 wsi) oraz gorajską za 130 000 zł kupił kanclerz Jan Zamoyski. Turobin był miastem Ordynacji Zamoyskiej.

 Osobny artykuł: Górkowie herbu Łodzia.

W kilka lat później nowy właściciel włączył swe nabytki do niedawno utworzonej Ordynacji Zamojskiej, w składzie której pozostawały do XIX w.

W 1565 r. Górkowie zorganizowali tu Nowe Miasto między Starym Miastem a zamkiem, zabudowując puste dotychczas Podzamcze.

W latach 1581–1596 działał tu zbór braci polskich oraz szkoła. W 1630 roku bracia polscy zostali ostatecznie wypędzeni.

W 1648 miasto zostało zniszczone przez Kozaków, w 1656 przez Szwedów. Ponadto w wieku XVII, oprócz wyżej wymienionych dat, pożary, wojny i epidemie miały miejsce w następujących latach:

W 1859 uległo wielkiemu pożarowi, który strawił większość drewnianych zabudowań. Kolejne zniszczenia przyniosły działania I wojny światowej.

13 stycznia 1870 r. pozbawiono Turobin praw miejskich.

W 1914 i w 1915 r., podczas działań wojennych, cała osada Turobin „za sprawą wojsk austriackich” została spalona – wg jednego z wykazów 220 na 241 budynków zostało zniszczonych.

Demografia

W 1612 “na novem Rynku albo Mieście” znajdowało się 37 działek budowlanych, należących do turobińskich mieszczan.

  • W 1564 r. miasto liczyło 245 domów z 1225 mieszkańcami.

Kolejne spisy ludności wykazywały tu:

  • 286 domów – w 1787 roku,
  • 26 domów murowanych i 318 drewnianych z 2026 mieszkańcami – w 1827 r.
  • 20 murowanych i 405 drewnianych domów oraz 2359 mieszkańców, z tego 951 Żydów – w 1856/57 r.,
  • 25 murowanych i 341 drewnianych domów oraz 3942 mieszkańców, w tym 2342 Żydów w 1886/87 r.
  • 1600 mieszkańców, w tym 965 Żydów, według spisu z r. 1921.

Relacja Verdmona z 1902 r. (Leonard de Verdmon Jacques) opisana w wydanej monografii tak mówiła o miejscowości: „...obecnie jest to nędzna, niebrukowana mieścina, głośna z największych w Królestwie (kongresowym) jarmarków na konie; te jarmarki oraz rolnictwo i wyrób kożuchów podtrzymują dobrobyt ludności”. W osadzie istnieje cerkiew prawosławna od r. 1882, synagoga murowana, szkoła początkowa, dom schronienia dla starców i urząd gminny.

Według Narodowego Spisu Powszechnego z roku 2011 Turobin liczył 983 mieszkańców i był największą co do liczby ludności miejscowością gminy.

Ludzie związani z Turobinem

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie urodzeni w Turobinie.

Zabytki

Turystyka

Zobacz też