Chorzele

Zobacz w indeksie Słownika geograficznego Królestwa Polskiego hasło Chorzele

Zobacz też: Chorzele w innych znaczeniach tej nazwy.

Chorzele

miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Chorzele
Herb Flaga
Państwo	Polska
Województwo	mazowieckie
Powiat	przasnyski
Gmina	Chorzele
Data założenia	XV wiek
Prawa miejskie	1542–1870, 1919
Burmistrz	Eliasz Kostrzewa
Powierzchnia	17,51 km²
Populacja (31.12.2019) • liczba ludności • gęstość	3113 177,8 os./km²
Strefa numeracyjna	29
Kod pocztowy	06-330
Tablice rejestracyjne	WPZ
Położenie na mapie gminy Chorzele Chorzele
Położenie na mapie Polski Chorzele
Położenie na mapie województwa mazowieckiego Chorzele
Położenie na mapie powiatu przasnyskiego Chorzele
53°15′37″N 20°53′49″E/53,260278 20,896944
TERC (TERYT)	1422024
SIMC	0966270
Urząd miejski Stanisława Komosińskiego 1 06-330 Chorzele
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło w Wikisłowniku
Strona internetowa

Chorzele – miasto w Polsce położone w województwie mazowieckim, w powiecie przasnyskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Chorzele. Leży nad Orzycem.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa ostrołęckiego.

Były miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego. Miasto rządowe Królestwa Kongresowego, położone było w 1827 roku w powiecie przasnyskim, obwodzie przasnyskim województwa płockiego.

Według danych GUS z 31 grudnia 2019 r. miasto liczyło 3113 mieszkańców.

Przez miasto przebiega droga krajowa nr 57 Bartoszyce – Pułtusk oraz drogi wojewódzkie 614 do Myszyńca i 616 do Ciechanowa. 25 km na północ od miasta zlokalizowany jest międzynarodowy port lotniczy w Szymanach.

W okresie międzywojennym miejscowość byłą siedzibą komisariatu Straży Celnej „Chorzele” oraz ulokowana tu była placówka Straży Celnej „Chorzele”. Następnie stacjonowała w Chorzelach placówka Straży Granicznej I linii „Chorzele”.

Poprawną formą dopełniacza nazwy miejscowości Chorzele jest Chorzel, np. do Chorzel, a nie „Chorzeli”, ani "Chorzelów".

Historia

• 1472 – pierwsze wzmianki o Chorzelach, osadzie położonej na skraju puszczy^{[potrzebny przypis]}
• 1542 – prawa miejskie, miasto staje się osadą królewską, która miała kontakty handlowe z Rusią^{[potrzebny przypis]}
• 1690 – nadanie przywilejów po zniszczeniu miasta przez Szwedów^{[potrzebny przypis]}
• 1795 – miasto znalazło się w zaborze pruskim
• XIX w. – rozwój przemysłu, szybki wzrost znaczenia ludności żydowskiej, wielkie targi żywym inwentarzem
• 1807 – miasto znalazło się w Księstwie Warszawskim
• 1815 – miejscowość w obszarze Królestwa Polskiego
• 1863–1864 – miejsce zwycięskich bitew powstańców z wojskami rosyjskimi
• 1870–1919 – cofnięte prawa miejskie
• 1905 – Chorzele zamieszkiwało 2 301 Żydów, stanowiąc 57% mieszkańców
• 1914-1918 – zniszczenia wojenne, które ograniczały rozwój miasta w dwudziestoleciu
• 1916 – uzyskanie połączenia kolejowego
• 1917 – w mieście rozegrała się potyczka między członkami Polskiej Organizacji Wojskowej a niemieckimi żołnierzami. Zakończyła się podpisaniem porozumienia
• 23 sierpnia 1920 - odbywa się Bitwa pod Chorzelami, w wyniku której Brygada Syberyjska ponosi porażkę a wojsko sowieckie wzięło do niewoli wielu mieszkańców

W okresie międzywojennym stacjonował w miejscowości komisariat Straży Granicznej.

• 1939–1945 – wcielenie do III Rzeszy, całkowita eksterminacja ludności żydowskiej
• 21 lutego 1941 r. w wyniku donosu Bolesława Kruppego aresztowano i następnie umieszczono w obozie w Działdowie dziewięcioro mieszkańców Chorzel (Edwarda Czaplickiego, Czesława Dańkowskiego, Jana Ferenca, Mieczysława Kobylińskiego, Czesława Kosielskiego, Jana Szczepkowskiego, Mariana Sztukierta, Adama Rykowskiego i Helenę Kosińską). Z całej grupy przeżyła jedynie Helena Kosińska, którą przeniesiono do KL Ravensbrück.
• 20 stycznia 1945 – zajęcie Chorzel przez radzieckie oddziały 32 Dywizji Kawalerii 3 Armii
• 1945 – w grudniu oddział podziemia niepodległościowego rozbił areszt Milicji Obywatelskiej i uwolnił 14 żołnierzy podziemia
• 1975 – gmina Chorzele w ramach województwa ostrołęckiego
• od 1999 r. w ramach powiatu przasnyskiego (woj. mazowieckie)

Demografia

Liczba ludności

Polityka

Burmistrzowie:

• Ludwik Rogowski (1990-1994)
• Krzysztof Nieliwodzki (1998-1999)
• Janusz Nidzgorski (1999-2002)
• Andrzej Krawczyk (2002-2006)
• Wojciech Kobyliński (2006-2010)
• Beata Szczepankowska (2010-2024)
• Eliasz Kostrzewa (od 2024)

Gospodarka

Największe zakłady przemysłowe w mieście to: firma Bel Polska sp. z o.o. i Spółdzielnia Mleczarska Mazowsze, oba działająca w branży mleczarskiej. Ważną rolę odgrywa też przemysł drzewny.^{[potrzebny przypis]}

Transport

Chorzele posiadają obecnie połączenie kolejowe z Ostrołęką, które reaktywowano 11 czerwca 2023 roku po 22 latach od zawieszenia, a od 15 grudnia 2024 roku istnieje również połączenie z Olsztynem. Stacja kolejowa znajduje się w północno-wschodniej części miasta.

14 czerwca 2026 roku wprowadzono 2 pary połączenia dalekobieżnego PKP Intercity „Orzyc” i „Omulew” relacji Białystok – Olsztyn przez stację w Chorzelach. Jest to pierwsze połączenie kolejowe dalekobieżne w tym mieście po 34 latach.

Chorzele posiadają również dość dobrze rozwinięte połączenia autobusowe. Miasto posiada bezpośrednie połączenie autobusowe z Warszawą, Olsztynem, Przasnyszem, Ciechanowem, Ostrołęką, Szczytnem, Mrągowem i Nidzicą.

Architektura

Zabytki

• kościół Trójcy Przenajświętszej z 1878-1930
• niedziałający, drewniany wiatrak z XIX wieku
• pomnik Tadeusza Kościuszki
• Synagoga w Chorzelach
• cmentarz żydowski z XIX wieku, zdewastowany podczas okupacji niemieckiej

Kultura

W Chorzelach odbywają się różne wydarzenia związane przede wszystkim z folklorem i kulturą mazowsza i kurpiów. Dużą popularnością cieszą się coroczne Dni Chorzel. Ponadto organizowane są konkursy plastyczne, recytatorskie i festiwal piosenki. W mieście działa Biblioteka Publiczna. Odbywają się również zawody strażackie i wędkarskie.

Religia

• Kościół rzymskokatolicki:
  • parafia św. Mikołaja.
• Świadkowie Jehowy:
  • zbór Chorzele (Sala Królestwa ul. Zarębska 31 lok. 1).

Ludzie związani z Chorzelami

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Chorzelami.

Zobacz też

• Chorzele (stacja kolejowa)
• Powrót do ojczyzny – niemiecki film propagandowy kręcony w Chorzelach

Przypisy

Linki zewnętrzne

• Chorzele (1), [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. I: Aa – Dereneczna, Warszawa 1880, s. 634 .
• Urząd Miasta i Gminy Chorzele
• Historia Żydów w Chorzelach na portalu Wirtualny Sztetl