Sorkokret

Sorkokret
	Uropsilus
	Milne-Edwards, 1871
	; Sorkokret ryjówkonogi (U. soricipes) na ilustracji z 1871 roku
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ssaki
Podgromada	żyworodne
Infragromada	łożyskowce
Rząd	owadożery
Podrząd	Erinaceota
Rodzina	kretowate
Podrodzina	sorkokrety
Rodzaj	sorkokret
	Typ nomenklatoryczny
	Uropsilus soricipes Milne-Edwards, 1871
Synonimy
	Nasillus O. Thomas, 1911; Rhynchonax O. Thomas, 1911; Rhynchonax O. Thomas, 1912;
	Nasillus O. Thomas, 1911; Rhynchonax O. Thomas, 1911; Rhynchonax O. Thomas, 1912;
Gatunki
	17 gatunków – zobacz opis w tekście
	17 gatunków – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Sorkokret (Uropsilus) – rodzaj ssaków z podrodziny sorkokretów (Uropsilinae) w obrębie rodziny kretowatych (Talpidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Chinach, Wietnamie i być może Mjanmie.

Morfologia

Długość ciała (bez ogona) 58–83 mm, długość ogona 50–75 mm, długość ucha 5,5–9 mm, długość tylnej stopy 12–17,5 mm; masa ciała 5,9–11,2 g.

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1871 roku francuski zoolog Alphonse Milne-Edwards w notce opublikowanej w artykule autorstwa francuskiego botanika i zoologa Armanda Davida zatytułowanym Sprawozdanie skierowany do panów profesorów-administratorów Muzeum Historii Naturalnej, opublikowanym w czasopiśmie „Nouvelles archives du Muséum d’histoire naturelle”. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) sorkokret ryjówkonogi (U. soricipes).

Etymologia

Uropsilus: gr. ουρα oura ‘ogon’; ψιλός psilos ‘nagi’.
Nasillus: łac. nasus ‘nos’; przyrostek zdrabniający -illus. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Nasillus gracilis O. Thomas, 1911.
Rhynchonax: gr. ῥυγχος rhunkhos ‘pysk, ryj’; αναξ anax, ανακτος anaktos ‘król, pan’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Rhynchonax andersoni O. Thomas, 1911.

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące gatunki:

Gatunek	Autor i rok opisu	Nazwa zwyczajowa	Podgatunki	Rozmieszczenie geograficzne	Podstawowe wymiary	Status IUCN
Uropsilus investigator	(O. Thomas, 1922)	sorkokret wścibski	gatunek monotypowy	endemit Chin: północno-zachodni Junnan; być może północno-wschodnia Mjanma; zakres wysokości: 3600–4600 m n.p.m.	DC: 6,7–8,3 cm DO: 5,4–7,5 cm MC: 7,1−11,8 g	DD
Uropsilus parvoniger	Li Yixian, Li Quan & Jiang Xuelong, 2026		gatunek monotypowy	endemit Chin: góry Gaoligong Shan, Junnan; zakres wysokości: 2600–3500 m n.p.m.	DC: 6,5–7,6 cm DO: 5,3-7,8 cm MC: 5,9–9,5 g	NE
Uropsilus nivatus	(G.M. Allen, 1923)		gatunek monotypowy	endemit Chin: północno-zachodni Junnan (na wschód od rzeki Saluin, w pobliżu Lijiang i na północ od Dali); być może północna Mjanma; zakres wysokości: 3000–3600 m n.p.m.	DC: 6,8–7,4 cm DO: 5,7–6,5 cm MC: 5,9–7,5 g	NE
Uropsilus andersoni	(O. Thomas, 1911)	sorkokret syczuański	gatunek monotypowy	endemit Chin: środkowy Syczuan (Emei Shan i przległy obszar)	DC: 6,5–8,3 cm DO: 5,9–7,2 cm MC: 7,4–11,2 g	DD
Uropsilus aequodonenia	Liu Yang, Liu Shaoying, Sun Zhiyu, Guo Peng, Fan Zhenxin & Murphy, 2013		gatunek monotypowy	endemit Chin: południowo-zachodni Syczuan (mały obszar otoczony rzekami Dadu, Jinsha i Jalu); zakres wysokości: 2430–3100 m n.p.m.	DC: 7,2–8,2 cm DO: 6,7–7,3 cm MC: 7,9–10,9 g	NE
Uropsilus maximus	Li Yixian & Jiang Xuelong, 2026		gatunek monotypowy	endemit Chin: zachodni Syczuan; zakres wysokości: 2200–3100 m n.p.m.	DC: 6,5−8 cm DO: 6,2–7,6 cm MC: 5,8−12,8 g	NE
Uropsilus cinereonates	Li Yixian, Song Wenyu, & Jiang Xuelong, 2026		gatunek monotypowy	Endemit Chin: Syczuan; zakres wysokości: 3200–3400 m n.p.m.	DC: 6,5–7,5 cm DO: 7–7,6 cm MC: 7,6–10,3 g	NE
Uropsilus dabieshanensis	Hu Tingli, Xu Zhen, Zhang Heng, Liu Yingxun, Liao Rui, Yang Guangdao, Sun Ruolei, Shi Jie, Ban Qian, Li Chunlin, Liu Shaoying & Zhang Baowei, 2021		gatunek monotypowy	endemit Chin: Anhui (rezerwaty przyrody Yaoluoping i Huoshan Foziling); zakres wysokości: 1065–1275 m n.p.m.	DC: 6,6–8,2 cm DO: 5,2–5,4 cm MC: 6,2–8,9 g	NE
Uropsilus huanggangensis	Chen Zhongzheng, Jiang Xuelong & Ren Xueyang, 2023		gatunek monotypowy	endemit Chin; znany tylko z miejsca typowego na górze Huanggang, w Parku Narodowym Wuyishan, w Jiangxi; zakres wysokości: 1830–2060 m n.p.m.	DC: 7,1–7,4 cm DO: 5,7–6,5 cm MC: 8,2–9,2 g	NE
Uropsilus wulingshanensis	Li Yixian, Liu Shaoying, & Jiang Xuelong, 2026		gatunek monotypowy	endemit Chin: południowo-zachodnie Hubei i północne Kuejczou; zakres wysokości: 1500–2100 m n.p.m.	DC: 7,2–7,5 cm DO: 6–6,6 cm MC: 8,1–9 g	NE
Uropsilus gracilis	(O. Thomas, 1911)	sorkokret smukły	gatunek monotypowy	endemit Chin: Shaanxi, Syczuan, Chongqing i Junnan	DC: 5,8−7,7 cm DO: 5,3−7,7 cm MC: 5,9−10,2	LC
Uropsilus leptocranium	Li Yixian & Jiang Xuelong, 2026		gatunek monotypowy	endemit Chin: góra Wuding i góra Maotai, Junnan; zakres wysokości: około 2800–3400 m n.p.m.	DC: 6,3–7,5 cm DO: 5,6–6,5 cm MC: 6,3–8,8 g	NE
Uropsilus atronates	(G.M. Allen, 1923)		gatunek monotypowy	endemit Chin: środkowy Junnan (obszar na południe od Dali, pomiędzy rzekami Saluin i Mekong); zakres wysokości: około 2135 m n.p.m.	DC: 5,7–7,3 cm DO: 5,1–7,2 cm MC: 4,2−9,6 g	NE
Uropsilus fansipanensis	Bui Tuan Hai, Okabe, Le Hoang Tu Linh, Nguyen Thi Ngan & Motokawa, 2023		gatunek monotypowy	endemit Wietnamu: znany tylko z miejsca typowego na górze Phan Xi Păng, w Parku Narodowym Hoàng Liên, w Lào Cai; zakres wysokości: 2800–2900 m n.p.m.	DC: 7,4–7,8 cm DO: 6,1–6,3 cm MC: 8 g	NE
Uropsilus funiushanensis	Jiang Haijun & Lu Jiqi, 2025		gatunek monotypowy	endemit Chin: Hubei i Henan; zakres wysokości: 889–2100 m n.p.m.	DC: 6,6–7,8 cm DO: 5,3–6,3 cm MC: około 7 g	NE
Uropsilus ningshanensis	Li Yixian & Jiang Xuelong, 2026		gatunek monotypowy	endemit Chin: góry Qin Ling, Shaanxi; zakres wysokości: 1300–2500 m n.p.m.	DC: 5,9–7,8 cm DO: 5,2–6,6 cm MC: 8–13 g	NE
Uropsilus soricipes	A. Milne-Edwards, 1871	sorkokret ryjówkonogi	gatunek monotypowy	endemit Chin: Gansu, Shaanxi, Syczian i Junnan; zakres wysokości: poniżej 2200 m n.p.m.	DC: 6,6–8 cm DO: 5–6,9 cm MC: 7,2−12,8 g	LC

Kategorie IUCN: LC – gatunek najmniejszej troski, DD – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia; NE – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.

Uwagi

↑ DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała

Przypisy

1 2 A. Milne-Edwards. Rapport adresse a mm. les Professeurs-Administrateurs du Museum d’Histoire Naturelle. „Nouvelles archives du Muséum d’histoire naturelle”. Bulletin des Nouvelles Archives du Muséum. 7, s. 92-93, 1871. (fr.).
1 2 O. Thomas. [On mammals collected in thc Provinces of Sze-chuan and Yunnan, western China, by Mr. Malcolm Anderson, for the Duke of Bedford’s exploration of eastern Asia]. „Abstracts of the Proceedings of the Zoological Society of London”. 100, s. 49, 1911. (ang.).
↑ O. Thomas. The Duke of Bedford’s Zoological Exploration of Eastern Asia.—XV. On Mammals from the Provinces of Sze-chwan and Yunnan, Western China. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1912, s. 130, 1912. (ang.).
1 2 3 Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 77. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 78. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).
1 2 3 4 5 B. Kryštufek & M. Motokawa: Family Talpidae (Moles, Desmans, Star-nosed Moles and Shrew Moles). W: R.A. Mittermeier & D.E. Wilson (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 8: Insectivores, Sloths and Colugos. Barcelona: Lynx Edicions, 2018, s. 597–598. ISBN 978-84-16728-08-4. (ang.).
↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Uropsilus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2023-03-25].
1 2 3 4 5 Y. Li, Q. Li, W. Song, X. Li, K.O., Onditi, X. Pei, H. Wang, C. Fu, S. Liu, Z. Chen & X. Jiang. Integrative taxonomic revision of Uropsilus (Uropsilinae, Talpidae) combining genomic, morphological and geographic evidence. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 223, s. 108652, 2026. DOI: 10.1016/j.ympev.2026.108652. (ang.).
1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 442. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
1 2 3 4 H.T. Bui, S. Okabe, T.H. Le, N.T. Nguyen & M. Motokawa. A new shrew mole species of the genus Uropsilus (Eulipotyphla: Talpidae) from northwestern Vietnam. „Zootaxa”. 5339 (1), s. 59–78, 2023. DOI: 10.11646/zootaxa.5339.1.3. (ang.).
1 2 3 4 X. Ren, Y. Xu, Y. Li, H. Yao, Y. Fang, L. Khanal, Cheng, W. Zeng X. Jiang & Z. Chen. A new species of shrew moles, genus Uropsilus Milne-Edwards, 1871 (Mammalia, Eulipotyphla, Talpidae), from the Wuyi Mountains, Jiangxi Province, eastern China. „ZooKeys”. 1186, s. 25–46, 2023. DOI: 10.3897/zookeys.1186.111592. (ang.).
↑ T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 702, 1904. (ang.).
↑ Jaeger 1959 ↓, s. 163.
↑ Jaeger 1959 ↓, s. 125.
↑ Jaeger 1959 ↓, s. 222.
↑ Jaeger 1959 ↓, s. 17.
↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.5) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2026-08-01]. (ang.).
↑ Taxonomy: Uropsilus – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-01-09]. (ang.).
1 2 3 4 H. Jiang, Y. Yang, Y. Zhou, J. Tian & J. Lu. Molecular phylogeny of Uropsilus (Talpidae, Eulipotyphla, Mammalia) With a new species described from Henan Province, China. „Ecology and Evolution”. 15 (2), s. e70928, 2025. DOI: 10.1002/ece3.70928. (ang.).

Bibliografia

Edmund C.E.C. Jaeger Edmund C.E.C., Source-book of biological names and terms, wyd. 3, rewizja 2, Springfield: Charles C. Thomas, 1959, s. 1–316, OCLC 11069271 (ang.).

[18] DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała

[edw-1] 1 2 A. Milne-Edwards. Rapport adresse a mm. les Professeurs-Administrateurs du Museum d’Histoire Naturelle. „Nouvelles archives du Muséum d’histoire naturelle”. Bulletin des Nouvelles Archives du Muséum. 7, s. 92-93, 1871. (fr.).

[tho11-2] 1 2 O. Thomas. [On mammals collected in thc Provinces of Sze-chuan and Yunnan, western China, by Mr. Malcolm Anderson, for the Duke of Bedford’s exploration of eastern Asia]. „Abstracts of the Proceedings of the Zoological Society of London”. 100, s. 49, 1911. (ang.).

[tho12-3] O. Thomas. The Duke of Bedford’s Zoological Exploration of Eastern Asia.—XV. On Mammals from the Provinces of Sze-chwan and Yunnan, Western China. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1912, s. 130, 1912. (ang.).

[miiz-4] 1 2 3 Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 77. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).

[icmw-5] 1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 78. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).

[hmw-6] 1 2 3 4 5 B. Kryštufek & M. Motokawa: Family Talpidae (Moles, Desmans, Star-nosed Moles and Shrew Moles). W: R.A. Mittermeier & D.E. Wilson (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 8: Insectivores, Sloths and Colugos. Barcelona: Lynx Edicions, 2018, s. 597–598. ISBN 978-84-16728-08-4. (ang.).

[msw-7] D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Uropsilus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2023-03-25].

[li&inni-8] 1 2 3 4 5 Y. Li, Q. Li, W. Song, X. Li, K.O., Onditi, X. Pei, H. Wang, C. Fu, S. Liu, Z. Chen & X. Jiang. Integrative taxonomic revision of Uropsilus (Uropsilinae, Talpidae) combining genomic, morphological and geographic evidence. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 223, s. 108652, 2026. DOI: 10.1016/j.ympev.2026.108652. (ang.).

[amw-9] 1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 442. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).

[bui&inni-10] 1 2 3 4 H.T. Bui, S. Okabe, T.H. Le, N.T. Nguyen & M. Motokawa. A new shrew mole species of the genus Uropsilus (Eulipotyphla: Talpidae) from northwestern Vietnam. „Zootaxa”. 5339 (1), s. 59–78, 2023. DOI: 10.11646/zootaxa.5339.1.3. (ang.).

[ren&inni-11] 1 2 3 4 X. Ren, Y. Xu, Y. Li, H. Yao, Y. Fang, L. Khanal, Cheng, W. Zeng X. Jiang & Z. Chen. A new species of shrew moles, genus Uropsilus Milne-Edwards, 1871 (Mammalia, Eulipotyphla, Talpidae), from the Wuyi Mountains, Jiangxi Province, eastern China. „ZooKeys”. 1186, s. 25–46, 2023. DOI: 10.3897/zookeys.1186.111592. (ang.).

[pal-12] T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 702, 1904. (ang.).

[CITEREFJaeger1959[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=203_163]-13] Jaeger 1959 ↓, s. 163.

[CITEREFJaeger1959[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=165_125]-14] Jaeger 1959 ↓, s. 125.

[CITEREFJaeger1959[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=262_222]-15] Jaeger 1959 ↓, s. 222.

[CITEREFJaeger1959[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=57_17]-16] Jaeger 1959 ↓, s. 17.

[mdd-17] N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.5) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2026-08-01]. (ang.).

[19] Taxonomy: Uropsilus – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-01-09]. (ang.).

[jia&inni-20] 1 2 3 4 H. Jiang, Y. Yang, Y. Zhou, J. Tian & J. Lu. Molecular phylogeny of Uropsilus (Talpidae, Eulipotyphla, Mammalia) With a new species described from Henan Province, China. „Ecology and Evolution”. 15 (2), s. e70928, 2025. DOI: 10.1002/ece3.70928. (ang.).