Stopłat

Stopłat
Ilustracja
Pothos repens
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

rośliny naczyniowe

Podgromada

rośliny nasienne

Nadklasa

okrytonasienne

Klasa

Magnoliopsida

Nadrząd

liliopodobne (≡ jednoliścienne)

Rząd

żabieńcowce

Rodzina

obrazkowate

Podrodzina

Pothoideae

Rodzaj

stopłat

Nazwa systematyczna
Pothos L.
Sp. Pl.: 968 (1753)
Typ nomenklatoryczny

Pothos scandens L.

Synonimy
  • Tapanava Adans.
  • Batis Blanco
  • Goniurus C.Presl
  • Pedicellarum M.Hotta
Pokrój Pothos longipipes
Kwiatostan Pothos longipipes

Stopłat, potos (Pothos L.) – rodzaj roślin zielnych z rodziny obrazkowatych, obejmujący 66 gatunków, występujących na obszarze od Madagaskaru i wysp zachodniego Oceanu Indyjskiego przez Indie, Chiny, Indochiny, Malezję i Papuę-Nową Gwineę do Australii i południowo-zachodniej Oceanii.

Morfologia

Łodyga
Łodyga raczej zdrewniała, o dolnych węzłach ukorzeniających się, a górnych wolnych i wiszących, o długości od 3 m (P. curtisii) do 15 m (P. macrocephalus). Pędy boczne niekiedy wyrastają na poziomie pochew liściowych, a niekiedy wierzchołkowo.
Liście
Ulistnienie naprzemianległe. Ogonki liściowe szerokie, spłaszczone, oskrzydlone lub typowe, z długą pochwą liściową, niekiedy zredukowaną do pary bezbarwnych żeberek, osiągające długość od kilku do kilkunastu centymetrów i szerokość do 2 cm. Blaszki liściowe równowąsko-lancetowate do jajowatych lub eliptycznych, o wymiarach od 2–10×1–4 cm (stopłat pnący) do 10–34×2,5–10 cm (P. leptostachyus) i 3–21×1,5–25 cm (P. chinensis).
Kwiaty
Rośliny jednopienne, tworzące pojedyncze lub wierzchotkowo skupione (4–6) kwiatostany typu kolbiastego pseudancjum. Pęd kwiatostanowy, bardzo krótki do bardzo długiego, wyrasta z pachwiny liścia. Pochwa kwiatostanu jajowata do równowąskiej, rzadko bardzo długa. Kolba jajowata, kulista, cylindryczna lub eliptyczna, siedząca do osadzonej na długiej szypule, gęsto lub luźno pokryta kwiatami płodnymi. Kwiaty obupłciowe, z 4–6 listkami okwiatu, wolnymi lub całkowicie zrośniętymi, składają się z 4–6 wolnych pręcików o wydłużonych, spłaszczonych nitkach i eliptycznych pylnikach, oraz pojedynczej, jajowato-podłużnej do spłaszczonej, (2?-)3-komorowej zalążni. W każdej komorze powstaje pojedynczy, anatropowy zalążek. Szyjki słupka niekiedy szerokości zalążni, znamiona dyskowato-kuliste do guzkowatych.
Owoce
Jagody, eliptyczne do jajowatych, zwykle czerwone, rzadziej białawe lub purpurowe. Nasiona eliptyczne, o gładkiej łupinie, bez bielma.

Biologia i ekologia

Rozwój
Byliny, wiecznie zielone hemiepifityczne pnącza, rzadziej litofity, liany lub hemiepifity wtórne.
Siedlisko
Skały, drzewa, pagórki i polany w tropikalnych i subtropikalnych, wilgotnych lub suchych lasach wiecznie zielonych i deszczowych. Rośliny występują przede wszystkim na glebach wapiennych, ale także na glebach ilastych, piaszczystych, a także granitach i piaskowcach, na wysokości 50–1970 m n.p.m.
Genetyka
Liczba chromosomów 2n = 24, 36.

Systematyka

Pozycja rodzaju według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG V z 2026)
Należy do plemienia Potheae, podrodziny Pothoideae, rodziny obrazkowatych (Araceae), rzędu żabieńcowców (Alismatales) w kladzie jednoliściennych (ang. monocots).
Gatunki
Podział rodzaju

Heinrich Wilhelm Schott dokonał podziału rodzaju na 2 podrodzaje: Eupothos (m.in. ogonki liściowe płaskie, oskrzydlone) i Allopothos (ogonki liściowe typowe). Engler dokonał dalszego podziału, dzieląc podrodzaje na 4 i 3 sekcje, mając na uwadze przede wszystkim budowę kwiatostanów tych roślin. Obecnie uwzględnia się podział rodzaju zaproponowany przez Schotta. Przykładowymi przedstawicielami obu podrodzajów są:

Nazewnictwo

Etymologia nazwy naukowej
Nazwa naukowa rodzaju pochodzi od syngaleskiego słowa pota, będącego na Sri Lance zwyczajową nazwą rośliny z gatunku Pothos scandens. Do roku 1749 Linneusz i inni europejscy botanicy używali dla określenia rodzaju nazwy żeńskiej Potha. Po zaakceptowaniu nazwy Pothos, do roku 1841 była ona używana w rodzaju żeńskim (np. Pothos lanceolata).
Nazwy rodzajowe
W roku 1852 Ignacy Rafał Czerwiakowski w pracy Opisanie róślin jednolistniowych lekarskich i przemysłowych użył dla określenia rodzaju Pothos nazwy „stopłat”, podając jako nazwę oboczną „potos”. Czerwiakowski podał też polską nazwę dwóch gatunków Pothos scandens („stopłat pnący”) i Pothos gracilis („stopłat wysmukły”), przy czym ten ostatni obecnie uznawany jest za synonim gatunku Pothos tener. W roku 1894 Erazm Majewski w Słowniku nazwisk zoologicznych i botanicznych polskich... podał polskie nazwy tego rodzaju: „potos”, „samopłat” i „samożyj”, te trzy nazwy w roku 1900 podał również Józef Rostafiński w Słowniku polskich imion rodzajów oraz wyż̇szych skupień roślin, poprzedzony historyczną rozprawą o źródłach. Współczesne słowniki tego rodzaju nie podają polskiej nazwy tego rodzaju.

Zastosowanie

Rośliny lecznicze
W Chinach Pothos chinensis używany jest w postaci papki, bezpośrednio na ukąszenia owadów, a napar z tej rośliny stosowany jest do kąpieli w przypadku guzów oraz spożywany w razie kaszlu. Owoce i liście stopłata pnącego stosowane są jako kompres, a cała roślina stosowana jest na rany, z uwagi na działanie przyspieszające krzepnięcie krwi.
Rośliny ozdobne
Stopłaty, a przede wszystkim stopłat pnący, są często spotykane w ogrodach botanicznych. Są uprawiane na pniach dla epifitów w szklarniach tropikalnych.

Przypisy

  1. ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. 1 2 Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2026-10-12] (ang.).
  3. ↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2010-09-06]. (ang.).
  4. 1 2 3 4 Plants of the World Online (POWO). The Royal Botanic Gardens, Kew, 2026. [dostęp 2026-10-12]. (ang.).
  5. 1 2 3 4 5 6 7 Peter C. Boyce. A review of Pothos L. (Araceae: Pothoideae: Pothoeae) for Thailand. „Thai For. Bulletin (Bot.)”. 37, s. 15–26, 2009. (ang.).
  6. 1 2 3 4 Peter C. Boyce: The Genus Pothos L. (Araceae:Pothoideae:Potheae) in Thailand and Indochina. The International Aroid Society. [dostęp 2010-09-09]. (ang.).
  7. ↑ Adolf Engler. Araceae. „Das Pflanzenreich”. 21, s. 21-46, 1905. A. Engler. (łac.).
  8. ↑ D.H. Nicolson: Araceae. W: M.D. Dassanayake i F.R. Fosberg (red.): Flora of Ceylon. T. 6. CRC. ISBN 90-6191-069-2. (ang.).
  9. ↑ Ignacy Rafał Czerwiakowski: Botanika szczególna. T. 2: Opisanie róślin jednolistniowych lekarskich i przemysłowych. Kraków: Uniwersytet Jagielloński, 1852, s. 374. (pol.).
  10. ↑ Erazm Majewski: Słownik nazwisk zoologicznych i botanicznych polskich.... T. 2: T. 2. : Słownik Łacińsko – Polski.... Warszawa: Druk Noskowskiego, 1894, s. 627. (pol.).
  11. ↑ Józef Rostafiński: Słownik polskich imion rodzajów oraz wyższych skupień roślin, poprzedzony historyczną rozprawą o źródłach. Kraków: Akademia Umiejętności, 1900, s. 418. (pol.).
  12. ↑ Patrz np. Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych łacińsko-polski. Kraków. 2008.
  13. ↑ Jiří Haager: Mieszkanie w kwiatach: moje hobby. Warszawa: Polska Oficyna Wydawnicza „BGW”, 1992. ISBN 83-7066-343-5.