| Tamphana | |
| Schaus, 1892 | |
Tamphana marmorea | |
| Systematyka | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Typ | |
| Gromada | |
| Rząd | |
| Podrząd | |
| Infrarząd | |
| Nadrodzina | |
| Rodzina | |
| Rodzaj |
Tamphana |
| Typ nomenklatoryczny | |
|
Tamphana marmorea Schaus, 1892 | |
Tamphana – rodzaj motyli z rodziny Apatelodidae. Obejmuje 14 opisanych gatunków.
Motyle niewielkich rozmiarów. Samce są nieco mniejsze od samic.
Głowa samca ma czułki podwójnie grzebykowane aż po wierzchołek. U samicy czułki są w całości nitkowate, co jest cechą unikalną wśród rodziny – samice innych Apatelodidae mają zachowane grzebykowanie, choć o wypustkach krótszych niż u samców.
Skrzydło przednie jest prawie trójkątne, długości od 10 do 16 mm, węższe niż u innych przedstawicieli rodziny, u samca o regularnie wypukłej krawędzi zewnętrznej, u samicy o tej krawędzi wklęśniętej od wierzchołka do pośrodkowej, ząbkowatej wypustki i dalej ponowie wklęśniętej od tej wypustki do kąta tylnego. Wierzch jego ma tło brązowe, czasem z marmurkowaniem w odcieniu kości słoniowej, wzór zaś cechuje się słabo zaznaczonymi lub całkiem zanikłymi liniami przedśrodkowymi i zaśrodkowymi, a czasem też jedną lub dwoma kremowymi kropkami w górnym końcu komórki dyskalnej. Spód tego skrzydła jest bledszy i z lekko zarysowanymi łatkami w odcieniu kości słoniowej. Użyłkowanie skrzydła przedniego charakteryzuje się obecnością tylko trzech gałęzi sektora radialnego (przypuszczalnie wskutek całkowitego zlania gałęzi pierwszej i drugiej) oraz odległością między pierwszą i drugą gałęzią żyłki medialnej niemal równą odległości między drugą a trzecią gałęzią tejże żyłki. Tylne skrzydło odznacza się obecnością łatki czy frędzla zmodyfikowanych, długich i grubych łusek na wewnętrznej krawędzi, w pozycji spoczynkowej sterczących ku górze. Wierzch tego skrzydła jest jednolicie brązowy, spód zaś bladobeżowy z parą ciemniejszych linii. Wędzidełko jest dobrze wykształcone. Przednie golenie pozbawione są ostróg, środkowe i tylne mają zaś po dwie ostrogi. W przednim odnóżu udo jest około dwukrotnie dłuższe od grubego biodra, a epifiza o połowę krótsza od goleni. Stopy mają pierwszy człon porośnięty długimi łuskami.
Szczupły, dłuższy od skrzydeł odwłok zwieńczony jest zwykle W-kształtną, analną kępką łusek. Spód odwłoka ma odcień kości słoniowej. Samcze genitalia cechują się zredukowanym, słabo zesklerotyzowanym lub całkiem błoniastym unkusem, parą dobrze wykształconych wyrostków towarzyszących, nieco słabiej od tegumenu zesklerotyzowanym i ku tyłowi wystającym gnatosem, wydłużoną i na szczycie zaokrągloną walwą z chropowatym sakulusem i bez kosty oraz obecnością zesklerotyzowanego miejsca na sakusie w okolicy pobliskiej walwie. Zrośnięty z fultura inferior edeagus ma zesklerotyzowany szczyt i przynajmniej jeden cierń w wezyce.
Nauce znany jest pojedynczy okaz gąsienicy przyporządkowany do rodzaju na podstawie danych genetycznych, ale niesklasyfikowany do gatunku. Larwa ta ma ciało wyposażone w długie, białe szczecinki.
Rodzaj neotropikalny, znany ze wschodnich skrajów Meksyku, Belize, Gwatemali, Hondurasu, Kostaryki, Panamy, Kolumbii, Surinamu, Gujany Francuskiej, Ekwadoru, Peru i Brazylii.
Kladogram Apatelodidae wg Orlandina i innych (2024)
|
Rodzaj ten wprowadzony został w 1892 roku przez Williama Schausa na łamach „Proceedings of the Zoological Society of London” jako monotypowy, z opisaną w tej samej publikacji T. marmorea jako jedynym gatunkiem. W początkach XX wieku kolejne gatunki z rodzaju opisali Schaus i Paul Dognin. Schaus sklasyfikował omawiany takson w prządkowatych, w 1929 roku zawężając klasyfikację do ich podrodziny Epiinae. Do Apatelodidae (wówczas w randze podrodziny) przeniósł go w 1994 roku Joël Minet. Vitor Osmar Becker przeniósł go jednak w 1996 roku z powrotem do Epiinae.
Współczesnej redefinicji rodzaju dokonali w 2024 roku Elton Orlandin, Mônica Piovesan i Eduardo Carneiro na podstawie wyników molekularno-morfologicznej analizy filogenetycznej. Jej wyniki pozwoliły także na przeniesienie go do Apatelodidae i wydzielnie części gatunków do odrębnego rodzaju Tuyvae, bliższego ewolucyjnie rodzajom Carnotena i Prothysana niż gatunkowi typowemu Tamphana. W 2024 roku Daniel Herbin, Alessandro Giusti i Carlos G.C. Melke dokonali rewizji omawianego rodzaju, opisując 9 nowych gatunków.
Do rodzaju zalicza się 14 opisanych gatunków:
Według wyników wspomnianej analizy Orlandina i innych z 2024 roku omawiany takson zajmuje pozycję siostrzaną dla kladu tworzonego przez rodzaje Misak i Nhanderu, formując z nimi większy klad siostrzany dla kladu tworzonego przez rodzaje Arotros, Mocambo, Caribas i Pantelodes.