Tapuia

Tapuia
Orlandin, Piovesan et Carneiro, 2024
Ilustracja
Samica (paratyp) Tapuia navarroi, widok grzbietowy i brzuszny
Ilustracja
Samiec (holotyp) Tapuia chalupae, widok grzbietowy i brzuszny
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

stawonogi

Gromada

owady

Rząd

motyle

Podrząd

Glossata

Infrarząd

motyle różnoskrzydłe

Nadrodzina

Bombycoidea

Rodzina

Apatelodidae

Rodzaj

Tapuia

Typ nomenklatoryczny

Apatelodes sericea Schaus, 1895

Tapuia – rodzaj motyli z rodziny Apatelodidae. Obejmuje 15 opisanych gatunków.

Morfologia

Genitalia samca T. navarroi. 2a: widok brzuszny, 2b: widok boczny, 2c: edeagus z boku
Genitalia samicy T. navarroi. 4a: widok brzuszny, 4b: widok grzbietowy

Skrzydło przednie jest wydłużone, trójkątne z wklęśnięciem zewnętrznego brzegu między wierzchołkiem a końcem drugiej gałęzi żyłki medialnej. Jego użyłkowanie charakteryzuje się drugą gałęzią sektora radialnego wychodzącą z jego gałęzi pierwszej lub ze wspólnego odcinka gałęzi trzeciej i czwartej. Wierzch tego skrzydła ma tło w odcieniach brązu lub szarości z łatą ciemniejszych łusek koło wewnętrznej krawędzi w części nasadowej. Na tle tym obecnych jest od dwóch do czterech ciemnych, niewyraźnych, zygzakowatych linii biegnących od brzegu przedniego do wewnętrznego. W okolicy wierzchołkowej występują dwie przezroczyste kropki, jedna między trzecią a czwartą gałęzią sektora radialnego, druga między czwartą gałęzią tego sektora a pierwszą gałęzią żyłki medialnej, którym od strony dosiebnej towarzyszą dwie kropki czarne – kropki te odróżniają rodzaj od podobnie ubarwionego i użyłkowanego Apatelodes. Spód przedniego skrzydła jest jaśniejszy od wierzchu i ma słabiej zaznaczony wzór.

Wierzch skrzydła tylnego jest rudobrązowy, brązowawy lub szarawy z brązowymi kropkami u krawędzi i brązowawymi łuskami w kącie tylnym, spód zaś podobnie ubarwiony, ale pozbawiony kropek, za to z dwiema nieregularnymi, równoległymi do zewnętrznej krawędzi liniami w okolicy dyskowej. Wędzidełko samca jest długie i zakrzywione, samicy natomiast ma postać licznych, brązowych szczecinek.

Samcze genitalia cechują się tarczowatym, na całej powierzchni zesklerotyzowanym tegumenem, brakiem gnatosa, słabiej od unkusa i tegumenu zesklerotyzowaną, niemal dwukrotnie od unkusa dłuższą, prostokątną ze spiczastym szczytem, pozbawioną sakulusa walwą o spiczastym, wystającym dobrzusznie pod kątem 45° wyrostku na koście. W widoku bocznym unkus, z wyjątkiem T. combi, jest co najmniej tak długi jak tegumen i kątowo zgięty, a w widoku grzbietowym tak szeroki jak tegumen, o szczycie do nasady prostopadłym i zaostrzonym. Spłaszczone bocznie wyrostki towarzyszące wystają z krawędzi unkusa pod kątem 45° względem jego szczytu. Zesklerotyzowana, niemal prostokątna fultura inferior ma dwupłatowy brzeg tylny. Sam edeagus jest krótki, walcowaty, ze ściętym, dobrzusznie wystającym cekum. U części gatunków obecne są ciernie w wezyce.

Samica ma ósme tergum odwłoka z trójkątną płytką i szerokimi ramionami bocznymi. Przydatki przednie i tylne są cienkie, walcowate z nieco szpatułkowatym szczytem i jednakowo długie, a półrurkowata, krótka płytka postwaginalna słabo zesklerotyzowana, U-kształtna i niepołączona z płytką antewaginalną. Torebkę kopulacyjną cechuje jajowaty, błoniasty korpus z małym, kolistym i opatrzonym dowewnętrznie skierowanymi kolcami znamieniem oraz trzykrotnie od korpusu dłuższy przewód. Grzbietobrzusznie wydłużoną, zesklerotyzowaną brodawkę odbytową obrastają szczecinki.

Rozprzestrzenienie

Rodzaj neotropikalny, znany z Meksyku, Kostaryki, Panamy, Gujany Francuskiej, Ekwadoru, Boliwii i Brazylii.

Taksonomia i ewolucja

Rodzaj ten wprowadzony został w 2024 roku przez Eltona Orlandina, Mônicę Piovesan i Eduarda Carneira na łamach „Invertebrate Systematics”. Wyróżniono go na podstawie wyników molekularno-morfologicznej analizy filogenetycznej. Gatunkiem typowym wyznaczono Apatelodes sericea. Nazwa rodzajowa pochodzi od określenia tapuia stosowanego przez kolonizatorów na miejscową ludność terenu dzisiejszej Brazylii.

Do rodzaju zalicza się 15 opisanych gatunków:

Według wyników wspomnianej analizy Orlandina i innych z 2024 roku omawiany takson zajmuje pozycję siostrzaną dla rodzaju Asocia, tworząc z nim klad siostrzany dla rodzaju Kaweskar.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 Elton Orlandin, Mônica Piovesan, Eduardo Carneiro. Systematics of Apatelodidae Neumoegen & Dyar, 1894 (Lepidoptera: Bombycoidea) based on molecular and morphological data. „Invertebrate Systematics”. 38, 2024. CSIRO Publishing. DOI: 10.1071/IS24041.
  2. 1 2 Tapuia Orlandin, Piovesan & Carneiro, 2024. [w:] Catalogue of Life [on-line]. [dostęp 2026-07-28].