Teopanizm

Teopanizm – termin z zakresu filozofii religii, używany na określenie poglądu, według którego świat nie ma bytu niezależnego od Boga, lecz jest przejawem jego istnienia.

Antonio Gramsci przytacza użycie tego terminu w odniesieniu do hinduizmu w jezuickim czasopiśmie „La Civiltà Cattolica” z 1930 roku. W przywołanym artykule teopanizm oznaczał pogląd, że świat wyłania się z Boga; odróżniono go od panteizmu, który za punkt wyjścia przyjmuje utożsamienie świata z Bogiem. John J. Lanier pisał z kolei, że świat jest stałym przejawem działania Boga, a nie czymś, co istnieje samo przez się.

Erich Przywara określał teopanizm i panteizm jako dwa przeciwstawne sposoby zatarcia różnicy między Bogiem a stworzeniem. W jego ujęciu teopanizm odmawia światu własnej rzeczywistości lub sprawczości, podczas gdy panteizm przypisuje stworzeniu boskość.