Tromboliza

Tromboliza – terapia, w której celem, na skutek podania leku trombolitycznego, jest rozpuszczanie groźnych dla życia zakrzepów wewnątrz naczyń krwionośnych w celu zapobieżenia niedokrwiennemu uszkodzeniu tkanek.

Leki trombolityczne działają poprzez aktywację fibrynolizy – przekształcają plazminogen w plazminę, która rozkłada fibrynę i w konsekwencji rozpuszcza skrzep. Dzięki temu dochodzi do przywrócenia przepływu krwi i dostarczenia tlenu w niedokrwionym obszarze, co ogranicza dalsze uszkodzenie tkanek. Skuteczność leczenia trombolitycznego jest największa, gdy zostanie rozpoczęte jak najszybciej po wystąpieniu objawów.

Stosowana może być m.in. w udarze niedokrwiennym mózgu, zawale serca i ciężkiej zatorowości płucnej.

Leki trombolityczne

Występują trzy generacje:

Do najszerzej stosowanych leków trombolitycznych zaliczane są:

Wskazania to trombolizy

Wskazania do podania leków trombolitycznych obejmują:

Przeciwwskazania do trombolizy

Przeciwwskazania różnią się w zależności od jednostki chorobowej.

Przeciwwskazania do trombolizy w udarze mózgu

  • Krwawienie wewnątrzczaszkowe. Przeciwwskazaniem jest obecność świeżej, wynaczynionej krwi w badaniu obrazowym lub wywiad krwawienia kiedykolwiek w przeszłości, jeżeli jego przyczyna jest nieznana lub nie została usunięta.
  • Uraz głowy.
  • Aktywne krwawienie wewnętrzne (np. świeże krwawienie z przewodu pokarmowego).
  • Łagodny/ustępujący udar – można rozważyć leczenie, jeśli kliniczne objawy udaru mózgu w ocenie lekarza lub pacjenta zagrażają wystąpieniem niepełnosprawności istotnej z perspektywy dotychczasowego funkcjonowania pacjenta, niezależnie od liczby punktów w skali NIHSS.
  • Niedawna operacja – duża neuro/chirurgiczna jest przeciwwskazaniem; małe zabiegi zazwyczaj nie. Eksperci SChN PTN (12 na 12 głosujących) nie zalecają leczenia alteplazą w przypadku dużego zabiegu chirurgicznego lub rozległego urazu niedotyczącego głowy, przebytego w ciągu ostatniego 1 miesiąca. Jeżeli okres ten jest dłuższy niż 1 miesiąc, należy rozważyć trombolizę.
  • Przyjmowanie DOAC. Wg brytyjskich wytycznych (NICE) z 2023 pacjenci zgłaszający się z ostrym udarem niedokrwiennym, którzy przyjmują doustny antykoagulant bezpośredni (DOAC), powinni być wykluczeni z trombolizy, chyba że – w przypadku dabigatranu – czas protrombinowy (PT) i aktywowany czas częściowej tromboplastyny (APTT) są prawidłowe. Według zaleceń SChN PTN z 2024 zaleca się rutynowo leczenie alteplazą, o ile czas od przyjęcia ostatniej dawki ksabanu wynosi ≥ 48 godz., a pacjent nie ma zaawansowanej niewydolności nerek. W przeciwnym razie, o ile to możliwe, należy preferować pierwotną trombektomię mechaniczną. Jeżeli dostępne, należy oznaczyć stężenie leków przeciwkrzepliwych i wykonać trombolizę, jeżeli stężenie jest subterapeutyczne. W przypadku dabigatranu można wykonać trombolizę po podaniu substancji neutralizującej (idarucyzumab(inne języki)). W przypadku apiksabanu i rywaroksabanu substancją neutralizującą jest andeksanet alfa(inne języki).
  • INR > 1,7. Przyjmowanie warfaryny lub acenokumarolu nie jest przeciwwskazaniem, jeżeli wskaźnik INR < 1,7.
  • Podanie dawki leczniczej heparyny drobnocząsteczkowej (do 48 godzin przed trombolizą) oraz heparyny niefrakcjonowanej (do 24 godzin przed trombolizą).
  • Ciśnienie tętnicze > 185/110. Chociaż wysokie ciśnienie tętnicze przy przyjęciu (powyżej 185/110 mmHg) nie zwiększa ryzyka krwawienia po trombolizie ani śmiertelności w udarze niedokrwiennym, pozostaje markerem gorszego rokowania (wyższego deficytu neurologicznego). Szybkie obniżanie ciśnienia pacjentów może wiązać się z objawami niepożądanymi, stąd też w niektórych ośrodkach nie obniża się także ciśnienia tętniczego do wartości 185/110 mmHg, aby móc wykonać trombolizę – raczej w takich przypadkach wstrzymuje się decyzję o trombolizie, oczekując na ewentualne samoistne obniżenie się ciśnienia. Według stanu wiedzy na 2024 rok, nie można obiektywnie w badaniach naukowych zalecić którejkolwiek z tych strategii, ponieważ brakuje danych z randomizowanych badań.
  • Napad padaczkowy na początku – można wykonać trombolizę, jeśli deficyty trwają i obraz potwierdza udar.
  • Hipoglikemia/hiperglikemia – można wykonać trombolizę po wyrównaniu.
  • Ciąża – można wykonać trombolizę w ciężkich udarach po konsultacji ginekologicznej.
  • Małopłytkowość < 100 000 – zwykle przeciwwskazanie względne, jeśli stabilna.
  • Zapalenie wsierdzia – względne przeciwwskazanie w ciężkich przypadkach, po ocenie ryzyka.
  • Znany złośliwy nowotwór wewnątrzczaszkowy.
  • Nakłucie lędźwiowe w ciągu 7 dni przed trombolizą.

Wiek > 80 lat, bardzo ciężki zespół neurologiczny, retinopatia cukrzycowa – nie są przeciwwskazaniem. Ponadto zaleca się leczenie alteplazą u chorych uprzednio niesamodzielnych w zakresie czynności dnia codziennego lub z zespołem otępiennym.

Przeciwwskazania do trombolizy w zawale serca

Przeciwwskazania bezwzględne

  • Udar krwotoczny mózgu lub udar o nieznanej etiologii kiedykolwiek
  • Udar niedokrwienny mózgu w ciągu ostatnich 6 miesięcy
  • Nowotwór lub malformacja naczyniowa OUN
  • Niedawny duży uraz, zabieg operacyjny (w ciągu ostatniego miesiąca)
  • Krwawienia żołądkowo-jelitowe (w ciągu ostatniego miesiąca)
  • Rozpoznana skaza krwotoczna
  • Rozwarstwienie aorty
  • Nakłucie w miejscu niedającym się ucisnąć

Przeciwwskazania względne

  • TIA w ciągu ostatnich 6 miesięcy
  • Przyjmowanie DOAC
  • Ciąża i pierwszy tydzień połogu
  • Przedłużona lub traumatyczna resuscytacja
  • Oporne nadciśnienie tętnicze (> 180/110 mmHg)
  • Zaawansowana choroba wątroby
  • Zapalenie wsierdzia
  • Czynny wrzód trawienny

Źródło

Przeciwwskazania do trombolizy w żylnej chorobie zakrzepowo-zatorowej

Przeciwwskazania bezwzględne

  • Wcześniejszy krwotok śródczaszkowy
  • Znana strukturalna zmiana naczyniowa mózgu
  • Znany złośliwy nowotwór wewnątrzczaszkowy
  • Udar niedokrwienny mózgu w ciągu ostatnich 3 miesięcy (z wyłączeniem udaru w ciągu 3 godzin)
  • Podejrzenie rozwarstwienia aorty
  • Aktywne krwawienie lub skaza krwotoczna (z wyłączeniem miesiączki)
  • Znaczny uraz głowy lub twarzy w ciągu ostatnich 3 miesięcy

Przeciwwskazania względne

  • Przewlekłe, ciężkie, źle kontrolowane nadciśnienie tętnicze w wywiadzie
  • Ciężkie, niekontrolowane nadciśnienie tętnicze w momencie zgłoszenia się do lekarza (SBP > 180 mmHg lub DBP > 110 mmHg)
  • Udar niedokrwienny mózgu w wywiadzie > 3 miesiące wcześniej
  • Urazowa lub długotrwała (> 10 minut) resuscytacja krążeniowo-oddechowa lub poważna operacja < 3 tygodnie
  • Niedawne (w ciągu 2 do 4 tygodni) krwawienie wewnętrzne
  • Biopsje lub nakłucia dużych naczyń, jeżeli uciśnięcie ewentualnego krwawienia byłoby trudne lub niemożliwe
  • Niedawny zabieg inwazyjny
  • W przypadku streptokinazy – wcześniejsza ekspozycja (> 5 dni temu) lub wcześniejsza reakcja alergiczna na te leki
  • Ciąża
  • Aktywna choroba wrzodowa żołądka
  • Zapalenie osierdzia lub płyn osierdziowy
  • Aktualne stosowanie antykoagulantu (np. warfaryny), które spowodowało podwyższenie INR > 1,7 lub PT > 15 sekund
  • Wiek > 75 lat
  • Retinopatia cukrzycowa

Źródło