 Zamek w Chocimiu od frontu | |
| Państwo | |
|---|---|
| Obwód | |
| Miejscowość | |
Położenie na mapie obwodu czerniowieckiego  | |
Położenie na mapie Ukrainy  | |
 48°31′19″N 26°29′54″E/48,521944 26,498333 | |
Zamek w Chocimiu (ukr. Хотинська фортеця, tur. Hotin Kalesi) – budowla obronna w Chocimiu, na Ukrainie, usytuowana na wysokim, skalistym brzegu Dniestru w obwodzie czerniowieckim.
Wykopaliska archeologiczne dowodzą, że miejsce, w którym później powstał zamek było zamieszkane już w VIII wieku. Przypuszczalnie w XIII wieku mogła powstać w tym miejscu niewielka drewniana warownia.
Pierwsza wzmianka pisana o Chocimiu znajduje się w dziale „Miasta wołoskie" napisanym około 1381–1394 r. i będącym dodatkiem do Latopisu zmartwychwstania. Wśród miast wołoskich wymienione są ufortyfikowane ośrodki na pograniczu mołdawskim i tekst wymienia: „На Днестре Хотень” (Na Dniestrze Chocim). Jest to pierwsza zachowana w źródle pisanym bezpośrednia nazwa Chocim, jednoznacznie identyfikująca ją jako warowny punkt obronny nad rzeką należący do Mołdawii (zwanej wtedy Wołoszczyzną lub Wołochami). W 1408 roku mołdawski hospodar Aleksander Dobry wystawił dokument dla kupców ze Lwowa, gdzie nadał im hryzowuł (przywilej handlowy), w którym Chocim pojawia się jako stacja celna, gdzie uiszczano myto. Dokument reguluje opłaty za przewóz towarów na szlaku ze Lwowa i Kamieńca przez Dniestr do Białogrodu Dniestrowskiego i nakazuje opłacenie cła w Chocimiu.
W połowie XIV wieku Chocim być może stał się własnością mołdawskiego wojewody Dragosza, lennika Królestwa Węgier. Po 1375 roku ziemie te znajdowały się pod władzą Hospodarstwa Mołdawskiego. Po śmierci hospodara Aleksandra Dobrego, w wyniku wojen między potomkami mołdawskiego władcy, Chocim został zajęty w 1436 roku przez Królestwo Polskie, ponieważ władca Mołdawii Eliasz I (1432-1433; 1435-1443) oddał twierdzę Polakom w zamian za pomoc militarną. W 1455 roku władca Piotr III Aron, który po raz drugi powrócił na tron Mołdawii, odzyskał warownię, ale został zmuszony do oddania miasta Seret. W 1459 hospodar Stefan Wielki przekazał warownię Polsce, jednak wróciła w jego ręce najpóźniej w 1476 roku, gdy załoga mołdawska wytrzymała krótkie oblężenie armii tureckiej, która musiała się wycofać po wybuchu epidemii i dotarciu posiłków węgierskich.
W latach 1476 – 1490 za rządów Stefana III Wielkiego zbudowano istniejący dzisiaj murowany zamek, m.in. wzniesiono kaplicę od strony rzeki, gotycki pałac, powstały nowe mury o grubości 6 metrów i wysokości 40 metrów, zbudowano trzy wieże, sutereny dla żołnierzy, a dziedziniec podwyższono o 10 metrów. Mury były ozdobione geometrycznymi ornamentami z cegły. Główną wieżą była wieża północna pełniąca rolę bergfriedu (wieży ostatecznej obrony). Zamek przypuszczalnie wznieśli włoscy muratorzy z Kaffy na Krymie.
Od XIV do XVI wieku zamek służył jako rezydencja hospodarów – książąt mołdawskich. Na początku XVI wieku Mołdawia stała się terytorium, na którym ścierały się interesy Imperium Osmańskiego, Siedmiogrodu i Rzeczypospolitej Obojga Narodów, czego wynikiem były częste zmiany na stanowisku hospodara mołdawskiego.
W październiku 1509 wojska polskie dowodzone przez Mikołaja Kamienieckiego pokonały wojska mołdawskie Bogdana III w bitwie podczas przeprawy przez rzekę pod zamkiem.
W 1538 roku twierdza została zdobyta przez wojska polskie hetmana Jana Tarnowskiego. Siły Rzeczypospolitej podkopały ściany fortecy i wysadziły trzy wieże od południa i część zachodniej ściany. Po zakończeniu konfliktu Mołdawianie przystąpili do przebudowy obiektu. Dawną część południową wyburzono i wzniesiono o 20-25 metrów dalej na południe pomiędzy 1540 a 1544 rokiem. Wzniesiono też nową bramę z mostem zwodzonym. W 1563 roku zamek zdobył wojewoda sieradzki Olbracht Łaski wypierając stamtąd mołdawski oddział hospodara Jana II Heraklidesa Basilikosa. W tym samym roku Łaski umocnił zamek i pozostawił w nim załogę. W 1564 roku król Zygmunt August zwrócił zamek hospodarowi Aleksandrowi IV. W 1572 bronił się w Chocimiu wojewoda Mikołaj Mielęcki, odpierając ataki wojsk tureckich i tatarskich oraz utrzymując pozycję do czasu przybycia posiłków i hetmana wielkiego koronnego Jerzego Jazłowieckiego. W 1595 roku w związku z kolejnymi zawirowaniami na mołdawskim tronie, Turcja podjęła decyzję o likwidacji resztek samodzielności Mołdawii, w związku z czym hetman Jan Zamoyski podjął akcję zbrojną w wyniku której wyparł bez walki 200 osobową załogę węgierską z zamku w Chocimiu i osadził na mołdawskim tronie Jeremiego Mohyłę.
W 1600 Jeremi Mohyła, obalony władca Mołdawii i Wołoszczyzny, i jego brat Szymon Mohyła, z polskim poparciem, schronili się w zamku przed władcą Mołdawii, Wołoszczyzny i Siedmiogrodu, Michałem Walecznym. W 1615 polska armia na krótko znów zajęła Chocim, jednak 2 lata później zwrócono go Mołdawii na mocy traktatu w Buszy.
Na przełomie września i października 1621 r. armia Rzeczypospolitej Obojga Narodów pod dowództwem hetmana Jana Chodkiewicza w sile 35 tysięcy żołnierzy, wspierana przez 40 tysięcy kozaków pod wodzą Piotra Konaszewicza-Sahajdacznego, Jacka Nerodycza-Borodawki i przy znacznym wsparciu Mołdawian odniosła w bitwie pod Chocimiem zwycięstwo nad armią turecką sułtana Osmana II, liczącą około 150 000 ludzi, przy czym ośrodkiem polskiej obrony był nie stary zamek chocimski, a otoczony wałami i 8-kilometrowym łukiem szańców ziemnych obóz.
8 października 1621 r. sułtan Osman II podpisał traktat pokojowy w Chocimiu, kończąc tym samym dalszą ekspansję Rzeczypospolitej. Oparta na Dniestrze granica pomiędzy Koroną a Hospodarstwem Mołdawskim (wasalem Imperium Osmańskiego) została potwierdzona.
Niedługo potem sojusznik Księstw Mołdawii i Wołoszczyzny, Bohdan Chmielnicki, zajął wiosną 1650 roku na kilka miesięcy fortecę chocimską. W 1653 roku polski garnizon twierdzy wziął udział w bitwie pod Żwańcem. Żwaniec był położony na lewym brzegu Dniestru, naprzeciw chocimskiego zamku. W listopadzie 1673 roku polskie wojska Jana Sobieskiego zdobyły Chocim, jednak Turcy odbili go już w sierpniu następnego roku.
Sobieski zdobył twierdzę ponownie w 1684 jednak na mocy kończącego wojnę traktatu pokojowego w Karłowicach z 1699 r. twierdza chocimska pozostała pod panowaniem tureckim. W latach 1712 do 1718 z pomocą francuskich inżynierów wzniesiono nowe fortyfikacje. Chocim stał się jedną z największych fortecy w całym Imperium Osmańskim[potrzebny przypis].
Twierdza została zdobyta przez Rosjan w 1739, 1769 i 1788 roku, lecz za każdym razem była zwracana Osmanom. Ostatecznie włączono ją do Imperium Rosyjskiego dopiero w 1812 r. zgodnie z postanowieniami traktatu w Bukareszcie. W czasie I wojny światowej Chocim był okupowany przez państwa centralne. W Międzywojniu miasto należało do Królestwa Rumunii, które utraciło je na rzecz ZSRR w 1940 roku. W czasie II wojny światowej Chocim ponownie znalazł się pod rumuńską kontrolą, lecz ostatecznie w 1944 r. wrócił do ZSRR. Od 1991 r. miasto i zamek znajdują się w granicach niepodległej Ukrainy[potrzebny przypis].
W 2007 roku twierdza chocimska została uznana za jeden z Siedmiu Cudów Ukrainy. Wiosną 2026 roku doszło do osunięcia się zewnętrznego lica muru zamkowego.
.jpg)
