Urva

	Urva
	B.H. Hodgson, 1837
	; Mangusta indyjska (U. edwardsii)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ssaki
Podgromada	żyworodne
Infragromada	łożyskowce
Rząd	drapieżne
Podrząd	kotokształtne
Infrarząd	Viverroidea
Rodzina	mangustowate
Podrodzina	Herpestinae
Rodzaj	Urva
	Typ nomenklatoryczny
	Urva cancrivora B.H. Hodgson, 1837 (= Gulo urva B.H. Hodgson, 1836)
Synonimy
	Mangusta Horsfield, 1822; Mesobema B.H. Hodgson, 1841; Calogale J.E. Gray, 1865; Calictis J.E. Gray, 1865; Onychogale J.E. Gray, 1865; Taeniogale J.E. Gray, 1865; Galogale: A.R. Wallace, 1876;
	Mangusta Horsfield, 1822; Mesobema B.H. Hodgson, 1841; Calogale J.E. Gray, 1865; Calictis J.E. Gray, 1865; Onychogale J.E. Gray, 1865; Taeniogale J.E. Gray, 1865; Galogale: A.R. Wallace, 1876;
Gatunki
	9 gatunków – zobacz opis w tekście
	9 gatunków – zobacz opis w tekście
	Multimedia w Wikimedia Commons

Urva – rodzaj drapieżnych ssaków z podrodziny Herpestinae w obrębie rodziny mangustowatych (Herpestidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Azji (Arabia Saudyjska, Bahrajn, Kuwejt, Iran, Afganistan, Pakistan, Chiny, Indie, Sri Lanka, Nepal, Bangladesz, Bhutan, Mjanma, Tajlandia, Kambodża, Wietnam, Malezja, Singapur, Filipiny i Indonezja).

Morfologia

Długość ciała (bez ogona) 25–55,8 cm, długość ogona 17,2–47 cm, długość tylnej stopy 6–10,9 cm, długość ucha 1,8–3,5 cm; masa ciała 305–4000 g; samce są większe i cięższe od samic.

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1837 roku angielski etnolog i przyrodnik Brian Houghton Hodgson w artykule zatytułowanym O nowym rodzaju stopochodnych, opublikowanym w czasopiśmie „The Journal of the Asiatic Society of Bengal”. Gatunkiem typowym jest (oryginalne oznaczenie) mangusta krabożerna (U. urva).

Etymologia

Mangusta: wschodnioindyjska nazwa Mangutia dla tego gatunku, zaadaptowana jako „la Mangouste” przez Buffona w 1765 roku, od telugu mangīsu lub marathi mangus ‘mangusta’. Gatunek typowy: Horsfield wymienił kilka gatunków – Viverra ichneumon Linnaeus, 1758, Ichneumon major É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1818 (= Viverra ichneumon Linnaeus, 1758), Ichneumon edwardsii É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1818, Ichneumon griseus É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1818 (= Viverra nems Kerr, 1792 (nomen dubium)), Ichneumon javanicus É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1818, Mustela galera von Schreber, 1776 (nomen dubium) i Ichneumon ruber Geoffroy Saint-Hilaire, 1818 (= Ichneumon javanicus É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1818) – nie wskazując gatunku typowego.
Urva: nepalska nazwa Arva dla mangusty krabożernej.
Mesobema: gr. μεσος mesos ‘środkowy, pośredni’; βημα bēma, βηματος bēmatos ‘krok, chód’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Urva cancrivora B.H. Hodgson, 1837 (= Gulo urva B.H. Hodgson, 1836).
Calogale (Galogale): gr. καλος kalos ‘piękny’; γαλεη galeē lub γαλη galē ‘łasica’. Gatunek typowy: Gray wymienił kilkanaście gatunków – Herpestes sanguineus Rüppell, 1836, Herpestes badius A. Smith, 1838 (= Herpestes sanguineus Rüppell, 1836), Herpestes ornatus W.C.H. Peters, 1852 (= Herpestes sanguineus Rüppell, 1836), Herpestes punctulatus J.E. Gray, 1849 (= Herpestes sanguineus Rüppell, 1836), Calogale venatica J.E. Gray, 1865 (= Herpestes sanguineus Rüppell, 1836), Herpestes gracilis Rüppell, 1836, Calogale grantii J.E. Gray, 1865, Cynictis melanurus W. Martin, 1836, Herpestes mutgigella Rüppell, 1836, Herpestes nepalensis J.E. Gray, 1837 (= Mangusta auropunctata B.H. Hodgson, 1836), Mangusta (Herpestes) nyula B.H. Hodgson, 1836, Herpestes rutilus J.E. Gray, 1861 (= Ichneumon javanica É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1818), Herpestes thysanurus J.A. Wagner, 1839 i Herpestes microcephalus Temminck, 1853 (nomen dubium) – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Herpestes nepalensis J.E. Gray, 1837 (= Mangusta auropunctata Hodgson, 1836).
Calictis: gr. καλος kalos ‘piękny’; ικτις iktis, ικτιδις iktidis ‘łasica’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Herpestes smithii J.E. Gray, 1837.
Onychogale: gr. ονυξ onux, ονυχος onukhos ‘pazur, paznokieć’; γαλεη galeē lub γαλη galē ‘łasica’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Herpestes maccarthiae J.E. Gray, 1851 (= Herpestes fuscus Waterhouse, 1838).
Taeniogale: gr. ταινια tainia ‘przepaska, opaska’; γαλεη galeē lub γαλη galē ‘łasica’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Herpestes vitticollis E.T. Bennett, 1835.

Podział systematyczny

Wyniki badań opartych na danych molekularnych wykazały, że tradycyjnie rozumiany rodzaj Herpestes obejmujący wszystkie gatunki zawarte w Herpestes, Urva, Galerella i Xenogale jest parafiletyczny, dlatego gatunki azjatyckie zostały przeniesione do ponownie wskrzeszonego rodzaju Urva. Potrzebne są dalsze badania, aby lepiej wyjaśnić relacje między Herpestes i Urva. Do rodzaju należą następujące gatunki:

Gatunek	Autor i rok opisu	Nazwa zwyczajowa	Podgatunki	Rozmieszczenie geograficzne	Podstawowe wymiary	Status IUCN
Urva brachyurus	(J.E. Gray, 1837)	mangusta kusa	2 podgatunki	południowa Tajlandia, Półwysep Malajski, Singapur, Sumatra i Borneo; zakres wysokości: do 1280 m n.p.m.	DC: 35–49 cm DO: 17–25 cm MC: 1–3 kg	NT
Urva semitorquata	(J.E. Gray, 1846)	mangusta obrożna	2 podgatunki	Borneo (Sarawak, Kalimantan oraz być może Brunei), Sumatra (kilka rekordów) i Filipiny (Palawan i Calamian); zakres wysokości: do 1200 m n.p.m.	DC: 40–45 cm DO: 26–30 cm MC: 3–4 kg	NT
Urva urva	(B.H. Hodgson, 1836)	mangusta krabożerna	4 podgatunki	Nepal, północno-wschodnie Indie, Bhutan, Bangladesz, kontynentalna południowo-wschodnia Azja, Tajwan oraz południowo-środkowa i południowo-wschodnia Chińska Republika Ludowa (włącznie z wyspą Hajnan); zakres wysokości: do 2000 m n.p.m.	DC: 44–56 cm DO: 26–34 cm MC: 3–4 kg	LC
Urva smithii	(J.E. Gray, 1837)	mangusta ruda	2 podgatunki	większa część półwyspowej części Indii i Sri Lanka; zakres wysokości: do 2200 m n.p.m.	DC: 39–47 cm DO: 35–47 cm MC: około 2,7 kg	LC
Urva vitticollis	(E.T. Bennett, 1835)	mangusta pręgoszyja	2 podgatunki	południowo-zachodnie Indie (Ghaty Zachodnie i Sri Lanka; zakres wysokości: do 2135 m n.p.m.	DC: 46–53 cm DO: 30–32 cm MC: do 3,4 kg	LC
Urva fusca	(G.R. Waterhouse, 1838)	mangusta brunatna	4 podgatunki	południowo-zachodnie Indie (Ghatu Zachodnie) i Sri Lanka; zakres wysokości: 900–1400 m n.p.m.	DC: 33–48 cm DO: 19,8–34 cm MC: około 2,7 kg	LC
Urva edwardsii	(É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1818)	mangusta indyjska	5 podgatunków	od Półwyspu Arabskiego na wschód przez Iran do Indii, Nepalu, Bhutanu, Bangladeszu i Sri Lanki; zakres wysokości: do 2100 m n.p.m.	DC: 35–45 cm DO: 32–45 cm MC: około 1,4 kg	LC
Urva auropunctata	(Hodgson, 1836)	mangusta złocista	gatunek monotypowy	od Iraku i Iranu na wschód do Bangladeszu i Mjanmy; introdukowany w Indiach Zachodnich, regionie Gujana, Chorwacji, na wyspę Mafia (Tanzania), na Mauritiusie, w Japonii, na Hawajach i Fidżi; zakres wysokości: 0–2100 m n.p.m.	DC: 25–37 cm DO: 19,2–29 cm MC: 305–662 g	LC
Urva javanica	(É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1818)	mangusta mała	gatunek monotypowy	południowa Chińska Republika Ludowa (w tym wyspa Hajnan), kontynentalna południowo-wschodnia Azja, Sumatra i Jawa; zakres wysokości: 0–1800 m n.p.m.	DC: 30–41 cm DO: 21–31 cm MC: 0,5–1 kg	LC

Kategorie IUCN: LC – gatunek najmniejszej troski, NT – gatunek bliski zagrożenia.

Uwagi

↑ Nowa, klasyczna nazwa dla Urva B.H. Hodgson, 1837.
↑ Niepoprawna późniejsza pisownia Calogale J.E. Gray, 1865.
1 2 3 4 Podgatunek Herpestes sanguineus.
↑ Podgatunek U. edwardsii.
↑ Podgatunek U. smithii.
↑ DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała

Przypisy

1 2 B.H. Hodgson. On a new genus of the Plantigrades. „The Journal of the Asiatic Society of Bengal”. 6 (2), s. 651, 1837. (ang.).
↑ T. Horsfield: Zoological researches in Java, and the neighbouring islands. London: Printed for Kingsbury, Parbury, & Allen, 1824, s. ryc. i nienumerowany tekst. (ang.).
↑ B.H. Hodgson. Classical terminology of Natural History. „The Journal of the Asiatic Society of Bengal”. 10 (1), s. 27, 1841. (ang.).
↑ Gray 1864 ↓, s. 560.
↑ Gray 1864 ↓, s. 564.
↑ Gray 1864 ↓, s. 570.
↑ Gray 1864 ↓, s. 569.
↑ A. S. Wallace: The geographical distribution of animals. Cz. 2. New York: Harper and Brothers, Publisher, 1876, s. 195. (ang.).
1 2 3 4 5 6 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 416–418. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).
1 2 3 4 5 J.S. Gilchrist, A.P. Jennings, G. Veron, & P. Cavallini (koordynator): Family Herpestidae (Mongooses). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 1: Carnivores. Barcelona: Lynx Edicions, 2009, s. 308–312. ISBN 978-84-96553-49-1. (ang.).
↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Herpestes. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-05-16]. (ang.).
1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 658–659. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
↑ Palmer 1904 ↓, s. 399.
↑ Palmer 1904 ↓, s. 703.
↑ Palmer 1904 ↓, s. 413.
↑ Palmer 1904 ↓, s. 154.
↑ Palmer 1904 ↓, s. 151.
↑ Palmer 1904 ↓, s. 475.
↑ Palmer 1904 ↓, s. 659.
↑ M.-L. Patou, P.A. Mclenachan, C.G. Morley, A. Couloux, A.P. Jennings & G. Veron. Molecular phylogeny of the Herpestidae (Mammalia, Carnivora) with a special emphasis on the Asian Herpestes. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 53 (1), s. 69–80, 2009. DOI: 10.1016/j.ympev.2009.05.038. (ang.).
↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.2) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-06-28]. (ang.).
↑ W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 145–146. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
↑ Taxonomy: Urva – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-06-28]. (ang.).

Bibliografia

J.E. Gray. A revision of the genera and species of Viverrine animals (Viverridae) founded on the collection in the British Museum. „Proceedings of the Zoological Society of London”, s. 502–578, 1864. (ang.).
T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 1–984, 1904. (ang.).

[3] Nowa, klasyczna nazwa dla Urva B.H. Hodgson, 1837.

[9] Niepoprawna późniejsza pisownia Calogale J.E. Gray, 1865.

[pod-19] 1 2 3 4 Podgatunek Herpestes sanguineus.

[20] Podgatunek U. edwardsii.

[21] Podgatunek U. smithii.

[28] DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała

[Hodgson1837-1] 1 2 B.H. Hodgson. On a new genus of the Plantigrades. „The Journal of the Asiatic Society of Bengal”. 6 (2), s. 651, 1837. (ang.).

[Horsfield-2] T. Horsfield: Zoological researches in Java, and the neighbouring islands. London: Printed for Kingsbury, Parbury, & Allen, 1824, s. ryc. i nienumerowany tekst. (ang.).

[Hodgson1841-4] B.H. Hodgson. Classical terminology of Natural History. „The Journal of the Asiatic Society of Bengal”. 10 (1), s. 27, 1841. (ang.).

[CITEREFGray1864[https://biodiversitylibrary.org/item/90417#page/652/mode/1up_560]-5] Gray 1864 ↓, s. 560.

[CITEREFGray1864[https://biodiversitylibrary.org/item/90417#page/656/mode/1up_564]-6] Gray 1864 ↓, s. 564.

[CITEREFGray1864[https://biodiversitylibrary.org/item/90417#page/662/mode/1up_570]-7] Gray 1864 ↓, s. 570.

[CITEREFGray1864[https://biodiversitylibrary.org/item/90417#page/661/mode/1up_569]-8] Gray 1864 ↓, s. 569.

[Wallace-10] A. S. Wallace: The geographical distribution of animals. Cz. 2. New York: Harper and Brothers, Publisher, 1876, s. 195. (ang.).

[icmw-11] 1 2 3 4 5 6 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 416–418. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).

[hmw-12] 1 2 3 4 5 J.S. Gilchrist, A.P. Jennings, G. Veron, & P. Cavallini (koordynator): Family Herpestidae (Mongooses). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 1: Carnivores. Barcelona: Lynx Edicions, 2009, s. 308–312. ISBN 978-84-96553-49-1. (ang.).

[Wilson&Reeder-13] D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Herpestes. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-05-16]. (ang.).

[amw-14] 1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 658–659. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).

[CITEREFPalmer1904[https://biodiversitylibrary.org/page/27792146_399]-15] Palmer 1904 ↓, s. 399.

[CITEREFPalmer1904[https://biodiversitylibrary.org/item/88553#page/711/mode/1up_703]-16] Palmer 1904 ↓, s. 703.

[CITEREFPalmer1904[https://biodiversitylibrary.org/page/27792160_413]-17] Palmer 1904 ↓, s. 413.

[CITEREFPalmer1904[https://biodiversitylibrary.org/page/27791901_154]-18] Palmer 1904 ↓, s. 154.

[CITEREFPalmer1904[https://biodiversitylibrary.org/page/27791898_151]-22] Palmer 1904 ↓, s. 151.

[CITEREFPalmer1904[https://biodiversitylibrary.org/page/27792222_475]-23] Palmer 1904 ↓, s. 475.

[CITEREFPalmer1904[https://biodiversitylibrary.org/page/27792406_659]-24] Palmer 1904 ↓, s. 659.

[Patou&inni-25] M.-L. Patou, P.A. Mclenachan, C.G. Morley, A. Couloux, A.P. Jennings & G. Veron. Molecular phylogeny of the Herpestidae (Mammalia, Carnivora) with a special emphasis on the Asian Herpestes. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 53 (1), s. 69–80, 2009. DOI: 10.1016/j.ympev.2009.05.038. (ang.).

[mdd-26] N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.2) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-06-28]. (ang.).

[miiz-27] W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 145–146. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).

[29] Taxonomy: Urva – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-06-28]. (ang.).