Zbigniew Messner

Młodość

Pochodził z rodziny austriackich kolonistów, którzy osiedlili się na Podolu pod koniec XVIII wieku, spolonizowali się i przez kilka pokoleń zajmowali się rolnictwem. Urodził się jako najstarszy syn Henryka (1904–1978) i Bronisławy (wyznania greckokatolickiego) w ówcześnie leżącym na terenie Polski Stryju (obecnie leży na Ukrainie). W Stryju trenował boks. W 1945, wraz z rodzicami i dwoma braćmi, Tadeuszem i Januszem, został przesiedlony z Kresów Wschodnich do Gliwic. Rodzina zamieszkała w mieszkaniu przy ulicy Krzywej. W 1948 Zbigniew Messner ukończył gliwickie Liceum Administracyjno-Handlowe.

Od grudnia 1963 do 30 lipca 1968 był prezesem klubu piłkarskiego Piast Gliwice.

Działalność naukowa

Studia ukończył w Wyższej Szkole Ekonomicznej w Katowicach w 1953, a w 1961 doktoryzował się na tej uczelni (praca pt. Rachunek kosztów produkcji wydziałów wielkich pieców i kierunki jego rozwoju w polskim hutnictwie żelaza). 9 grudnia 1969 uzyskał habilitację (rozprawa pt. Rachunek kosztów jako instrument zarządzania przedsiębiorstwem przemysłowym) jako pierwszy naukowiec w historii Katedry Rachunkowości. W 1977 uzyskał tytuł profesora zwyczajnego. Od 1968 był prorektorem, a od 1975 do 1982 rektorem tej uczelni. Od 1972 do 1982 był dyrektorem Instytutu Organizacji Przetwarzania Danych WSE.

Działalność polityczna w PRL

Od 1954 był członkiem Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, od 5 listopada 1980 do grudnia 1983 pełnił funkcję przewodniczącego Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach, od 1981 zasiadał w Biurze Politycznym Komitetu Centralnego PZPR, równolegle od 8 stycznia 1981 do 30 listopada 1983 był I sekretarzem Komitetu Wojewódzkiego PZPR w województwie katowickim. W latach 1981–1983 był także członkiem Komisji KC PZPR powołanej dla wyjaśnienia przyczyn i przebiegu konfliktów społecznych w dziejach Polski Ludowej. 2 września 1982 na mocy decyzji Biura Politycznego KC PZPR wszedł w skład Komitetu Honorowego uroczystości żałobnych Władysława Gomułki.

Wicepremier ds. ekonomicznych od 22 listopada 1983. Poseł na Sejm PRL w latach 1985–1989. 6 listopada 1985, po mianowaniu Wojciecha Jaruzelskiego na funkcję Przewodniczącego Rady Państwa – powołany na urząd Prezesa Rady Ministrów. Jako ekonomista miał się zająć wprowadzaniem trudnych reform gospodarczych („drugiego etapu reformy”), co skończyło się fiaskiem. Społeczeństwo w referendum w 1987 opowiedziało się za „radykalnym uzdrowieniem gospodarki” oraz poparło „polski model głębokiej demokratyzacji życia politycznego”. Referendum nie uzyskało mocy wiążącej wskutek nieuzyskania wymaganej przez ustawę większości głosów wszystkich uprawnionych. Z powodu porażki w referendum, a także po fali strajków wiosną i latem 1988 spowodowanych pogarszającą się sytuacją gospodarczą, 19 września złożył dymisję z funkcji premiera. Kandydował bez powodzenia na posła w czerwcowych wyborach z 1989.

W Biurze Politycznym pozostawał do X plenum Komitetu Centralnego PZPR w grudniu 1988, kiedy to Wojciech Jaruzelski przeprowadził rekonstrukcję BP. Z Biura odeszli wówczas, obok Zbigniewa Messnera, między innymi Józef Baryła, Tadeusz Porębski oraz Zofia Stępień. Do rozwiązania PZPR w styczniu 1990 pozostawał w składzie KC. W 1988 został wybrany w skład Rady Państwa, do której należał do czasu wyborów prezydenckich w 1989.

Działalność po 1989

Po 1989 powrócił do działalności naukowej. Został wybrany na kierownika Katedry Rachunkowości. Był autorem książek i publikacji z zakresu ekonomii, przede wszystkim zastosowań informatyki w ekonomii i rachunkowości. Ostatnia jego publikacja książkowa to Teoretyczne podstawy rachunkowości (Warszawa 1994). Był również przewodniczącym Komisji Egzaminacyjnej Krajowej Izby Biegłych Rewidentów (1995–2009, następnie do 2013 jej wiceprzewodniczącym), a także w latach 1989–2003 przewodniczącym Rady Naukowej Stowarzyszenia Księgowych w Polsce (do którego należał od 1957) i od 2003 prezesem jego Zarządu Głównego oraz członkiem honorowym.

W 2003 wybrano go do rady nadzorczej Banku Gospodarki Żywnościowej jako reprezentanta Skarbu Państwa.

W późniejszym okresie życia mieszkał w Konstancinie-Jeziornie.

Zmarł w Warszawie 10 stycznia 2014. 8 dni później został pochowany na cmentarzu w Skolimowie.