İber-Romen dilleri aynı diğer Latin dilleri gibi, Roma İmparatorluğu boyunca askerler ve tüccarlar tarafından Latincenin standart olmayan bir varyantı olarak konuşulan Halk Latincesinden evrilmiştir. İmparatorluğun genişlemesiyle Halk Latincesi, Roma kontrolündeki birçok bölgede konuşulur duruma geldi. Latince ve ondan türeyen diller, Romalıların İberya'yı fethettiği Pön Savaşları'ndan beridir bölgede konuşulmaktadır.
Modern İber-Romen dilleri az çok aşağıdaki süreçle oluşmuşlardır:
Portekizce, İspanyolca ve Katalanca arasındaki ortak özellikler
Liste, bu İber kümelerinin özellikle de diğer Latin dilleriyle kıyaslandıklarında ortaya çıkan ortak özelliklerini göstermekte. Bu yüzden Katalanca vuit/huit ve Portekizce oito'ya karşılık İspanyolca ocho burada gösterilmemiştir çünkü -it- > -ch- değişimi İber-romen dillerinde bir tek İspanyolcada görülmektedir.
Portekizce, İspanyolca ve Katalanca arasında
Fonetik
r/rr arasındaki uzunluk farkı çarpmalı[ɾ] ve titremeli[r] şeklindeki fonetik bir fark olarak korunmuştur. Bu yüzden bu üç dilde de caro ve carro kelimelerindeki ikinci ünsüz aynı değillerdir.
Tüm İber-Romen dilleri ek-fiilde (koşaçta) tam bir öz-durum (essence-state) ayrımı bulundururlar. "Öz" biçimleri (Por. ve İsp. ser, Kat. ser ve ésser), Latince sum fiilinden (ek-fiil, koşaç) türerken "durum" biçimleri (üçünde de estar), Latince stāre ("durmak") fiilinden türemektedir.
İspanyolca ve Katalanca arasında
Fonetik
Latincedeki ünlüler arası kısa ve uzun -n-/-nn- ve -l-/-ll- ayrımı, uzun ünsüzlerin öndamaksıllaşması yoluyla korunmuştur: -nn-, -ll- > /ɲ, ʎ/. Ör. Lat. annum > İsp. año, Kat. any ve Lat. manum > İsp. mano, Eski Kat. man (modern Kat. mà). Bu, Katalancadaki bazı kelime başı L'leri de etkilemiştir. Ancak İspanyolcanın çoğu lehçesinde orijinal /ʎ/ yansızlaşmıştır (çoğunlukla /ʝ/ olmuştur). Portekizce ayrımı farklı bir şekilde sürdürmüştür: ano ve mão.
Portekizce ve İspanyolca arasında
Fonetik
Latincedeki kelime başı CL/FL/PL İtalyancadakinden daha da fazla öndamaksıllaşarak aynı sese dönüşürler (Portekizcede CH, İspanyolcada LL).
Kelime sonu e/o korunur (ancak Portekizcede telaffuzları değişir ve bazı lehçelerde kelime sonu E düşer).
Gramer
Latincenin erken aşamalarından evrilen sentetik (ek eklenerek oluşturulan) geçmiş zaman ana geçmiş zaman olarak kalır.
Portekizce ve Katalanca arasında
Fonetik
Latincedeki artdamaksıllaşmış L [ɫ], hece sonunda korunmuş ve çoğu lehçede sonradan her konumda kullanılır hale gelmiştir.
Latincedeki hem açık hem de kapalı hecedeki vurgulu e/o korunur ve ikili ünlüye dönüşmez.
Statüleri
Siyasi olarak (dilbilimsel değil) resmiyette tanınan dört büyük İber-Romen dili bulunmaktadır:
Portekizce, Portekiz ve Brezilya'nın da dahil olduğu 9 ülkede resmi dildir. İspanyolca ve Fransızcanın ardından 250 milyondan fazla konuşuruyla dünyada en çok konuşulan üçüncü Latin dilidir, ana dil bakımından en yaygın beşinci dildir. Portekiz'de konuşulan Avrupa Portekizcesinin dışında çeşitli lehçeleri vardır.
Galiçyaca, Galiçya'da eş resmi dildir ve ayrıca Asturias ile Kastilya ve Leon'un batı kısımlarına yakın yerlerde de konuşulmaktadır. Portekizce ile yakından ilişkilidir ve İspanyolca etkisi altında kalmıştır. Portekizce gibi Orta Çağ'daki Galiçyaca-Portekizceden evrilmiştir. Modern Galiçyaca yaklaşık 3.2 milyon kişi tarafından konuşulmaktadır.
İber-Romen dilleri, Latin dilleri içinde geleneksel bir gruptur. Çoğu yazar, terimi coğrafi anlamda kullansa da filogenetik bir grup değildir (İber-Romen dillerinin hepsi tek bir ortak atadan gelmiyor olabilir). Filogenetik olarak hangi dillerin İber-Romen sayılması konusunda anlaşmazlıklar vardır, örneğin bazı yazarlar Doğu İber grubunun -ayrıca Oksitan-Romen de denir- Kuzey İtalya'daki dillerle (veya Arpitanca, Oïl dilleri ve Reto-Romen ile) daha ilişkili olduğunu düşünmektedirler. Yaygın geleneksel coğrafi ayrım şu şekildedir:
Doğu İber
Batı İber
Hançer (†) ölü dilleri gösterir
İber-Romen dilleri
Doğu İber (ayrıca [[Gallo-Romen dilleri|Gallo-Romen] olarak da sınıflandırılır])