Kereviz

Kereviz
Biyolojik sınıflandırma
Âlem: Plantae
Klad Angiosperms
(Kapalı tohumlular)
Klad Eudicots
(İki çenekliler)
Klad Core eudicots
Klad Asterids
Klad Euasterids II
Takım: Apiales
Familya: Apiaceae
(Maydanozgiller)
Cins: Apium
Tür: A. graveolens
İkili adlandırma
Apium graveolens
L.

Kereviz (Apium graveolens), Apiaceae (Maydanozgiller) familyası içinde, Batı ve Kuzey Avrupa sahil bölgelerinin çukur ve sazlık kesimlerinin yerli bitkisi olarak kabul edilen, kökleri ve yaprakları sebze olarak kullanılabilen, yenilebilir, keskin bir kokuya sahip, iki senelik bir bitkidir. Yani çiçek açmakta, tohum vermekte, yaşam döngüsünü iki yılda tamamlamaktadır. Boyu bir metreye kadar ulaşabilmektedir. Çiçekleri 2–3 mm çapındadır ve krem rengine yakın beyaz bir renktedir.

Kullanımı

Gastronomi dünyasında genellikle zeytinyağlı yemeklerde kullanılan kereviz, ayrıca salata, dolma ve çorba olarak da tüketilen bir sebzedir. Özellikle Güney Avrupa mutfak kültüründe, Fransız mutfağında, ABD'de Louisiana yemek kültüründe önemli yeri vardır.

Kereviz tohumları tatlandırıcı baharat olarak da kullanılmaktadır. Baharatlık amaca dönük kereviz tohumu yemeklik tuz ile karıştırılarak "kereviz tuzu" adı altında piyasaya sürülmektedir. Yemeklerde ve kokteyllerde kullanılan kaya ve deniz tuzuna alternatif bir ürün oluşturmaktadır. Bloody Mary (kokteyl) ve sosisli sandviç kereviz tuzu ile özdeşleşmiş iki tanınmış üründür.

Çin kerevizi veya Şark kerevizi daha ince saplı olur ve tadı daha keskindir. Çin mutfağında genellikle karışık yağlı kızartmalarda ve çorbalarda kullanılmaktadır.

Kereviz tohumları

Bitkinin körpe yaprakları, güneşsiz ve havadar bir yerde kurutularak havanda ezilip toz haline getirilmekte ve yiyeceklere çeşni vermesi için serpilmektedir. Bitkinin tohumları da kurutulup ezilerek kereviz tuzu olarak yiyeceklere katılmaktadır. Tuzsuz rejimlerde sofra tuzu yerine kullanılmaktadır.

Açıklama

Kereviz yaprakları pinnate eşkenar dörtgen yaprakçıklarla 3-6 santimetre (1-2+1⁄2 inç) uzunluğunda ve 2-4 cm (1-1+1⁄2 in) genişliğindedir. Çiçekler kremsi beyaz, 2–3 mm (3⁄32-1⁄8 inç) çapındadır ve yoğun bileşik şemsiye şeklinde çiçeklenmeler (umbel) halinde üretilmektedir. Tohumlar 1,5-2 mm ebatlarında olup, geniş ovalden küresel şekle kadar değişiklik göstermektedir. Modern çeşitler ya katı yaprak sapı, yaprak sapları veya büyük bir hipokotil için seçilmiştir.

Kereviz sapı, iletim demetlerinin dışında yer alan ve kollenkima ücrelerinden oluşan 'iplikçiklere' kolayca ayrılabilmektedir.

Yabani kereviz, Apium graveolens var. graveolens, 1 m (3 ft 3 inç) boyuna kadar büyür. Kereviz, dünya çevresinde yetişen iki yıllık bir bitkidir. Sadece ikinci yılında çiçek ve tohum üretmektedir. İlk ekimin, doğal yaşam alanlarının tuzlu ve ıslak olduğu Akdeniz bölgesinde veya kerevizin geçiş bölgesi bitki toplulukları arasında yer aldığı düşünülmektedir.

Alpler'in kuzeyinde, yabani kereviz yalnızca dağ etekletinde biraz tuz içeren topraklarda bulunmaktadır. Nemli veya ıslak, besin açısından zengin, çamurlu toprakları tercih etmektedir. Avusturya'da bulunmamakta ve Almanya'da giderek daha nadir görülmektedir.

KültürResimİsim
Kereviz SapıApium graveolens var. graveolens
KerevizApium graveolens var. rapaceum
Yaprak kereviziApium graveolens var. sekalinum

Taksonomi

Bir 'Pascal' kereviz kaburgasının kesiti, yaprak sapı

Kereviz, Carl Linnaeus tarafından 1753'te "Species Plantarum" adlı eserinin Birinci cildinde tanımlanmıştır.

Yetiştirme

Bitkiler tohumdan yetiştirilmekte, yılın mevsimine göre sıcak bir yatakta veya açık bahçede ekilmekte ve bir veya iki seyreltme ve dikimden sonra 15–20 cm (6-8 inç) bir yüksekliğe ulaştıklarında, dallardan gelen ışığı engellemek için topraklama ile gerçekleştirilen, ağartma kolaylığı için derin hendeklere ekilmektedir.

Kereviz ilk olarak kış ve erken ilkbahar sebzesi olarak yetiştirilmiştir. Taze sebze içermeyen tuzlu etlere dayalı bir kış diyetinin eksiklikler ile mücadele etmek için bir temizlik tonik olarak kabul edilmiştir. 19. yüzyıla gelindiğinde, İngiltere'deki kereviz mevsimi, Eylül ayının başından Nisan ayının sonuna kadar sürecek şekilde uzatılmıştır.

Kuzey Amerika

Kuzey Amerika'da, kerevizin ticari üretimine "Pascal" kereviz adı verilen çeşit hakimdir. Bahçıvanlar, çoğu yabani türlerden farklı olan, esas olarak kalın yaprak saplarına sahip olan bir dizi çeşit yetiştirebilmektedir. Beyaz ve kırmızı olmak üzere iki sınıfa ayrılmaktadırlar. Saplar sıkı, düz, paralel demetler halinde büyümekte ve tipik olarak bu şekilde taze olarak pazarlanmaktadır. Köksüz satılmakta ve sadece az miktarda yeşil yaprak kalmaktadır.

Saplar çiğ olarak veya salatalarda bir bileşen olarak veya çorbalarda, güveçlerde ve rostolarda tatlandırıcı olarak yenebilmektedir.

Avrupa

Avrupa'da yaygın olarak tüketilen bir başka kereviz çeşidi, İngilizcede "celeriac" veya "celery root" olarak adlandırılan kök kerevizdir. Kök kereviz, kereviz türünün (Apium graveolens) kökü için yetiştirilen ve geleneksel olarak "Apium graveolens var. rapaceum" adıyla sınıflandırılan kültür grubudur. Bitkinin hipokotil bölümü gelişerek iri, yuvarlak ve etli bir yapı oluşturur; iç kısmı genellikle beyaz veya krem rengindedir. Uzun süre saklanabilmesi nedeniyle özellikle kış aylarında yaygın olarak tüketilir. Çorba ve çeşitli sıcak yemeklerde kullanılmasının yanı sıra çiğ olarak rendelenerek salatalara da eklenebilir. Yaprakları ve yaprak sapları ise yemeklere aroma vermek amacıyla kullanılabilir.

Asya

Çin kereviz olarak da bilinen yaprak kereviz

Yaprak kerevizi (Çin kerevizi, Apium graveolens var. secalinum) Doğu Asya'dan bataklıklarda yetişen bir çeşittir. Yaprak kereviz karakteristik olarak ince kabuklu saplara ve diğer çeşitlere kıyasla daha güçlü bir tada ve kokuya sahiptir. Çorbalarda tatlandırıcı olarak kullanılır ve bazen garnitür olarak salamura yapılmaktadır.

Yabani kereviz

Yabani kereviz, İngilizce konuşulan bölgelerde smallage (küçük) adıyla da bilinmektedir. Kama şeklinde yaprakları olan karıklı bir sapı vardır, bütün bitki kaba, topraksı bir tada ve kendine özgü bir kokuya sahiptir. Sapları genellikle yenmemekte (Fransız mutfağında çorbalar veya yahniler hariç), ancak yapraklar salatalarda kullanılabilmekte ve tohumları baharat olarak satılmaktadır. Yetiştirme ve haşlama ile saplar asidik özelliklerini kaybetmekte ve bir salata bitkisi olarak kerevize özgü hafif, tatlımsı, aromatik tadı almaktadır.

Yabani kereviz nadiren yendiği, ancak daha iyi kullanılan çeşitlerle aynı hastalıklara duyarlı olduğu için, kereviz mozaik virüsü gibi virüslerin bulaşmasını önlemeye yardımcı olmak için genellikle tarlalardan çıkarılmaktadır.

Hasat ve depolama

Işık mikroskobunun 400x büyütmesi altında kereviz dokusu

Hasat, bir tarladaki ortalama kereviz büyüklüğü pazarlanabilir olduğunda gerçekleşmekte; son derece homojen mahsul büyümesi nedeniyle, tarlalar yalnızca bir kez hasat edilmektedir. Petioller ve yapraklar çıkarılır ve hasat edilmekte; kereviz boyutuna ve kalitesine göre paketlenmektedir (renk, şekil, yaprak sapının düzlüğü ve kalınlığı, sap ve orta damar uzunluğu ve hastalık, çatlak, yarık, böcek hasarı ve çürüme olmamasına göre belirlenmektedir). Ticari hasat sırasında kereviz, 36 ila 48 sap içeren ve 27 kg (60 lb) ağırlığa kadar olan kartonlara paketlenmektedir. En uygun koşullar altında kereviz, 0-2 °C (32-36 °F) tarihinden itibaren yedi haftaya kadar saklanabilmektedir. 0 °C (32 °F) üzerindeki sıcaklıklarda tutulursa, iç saplar büyümeye devam edebilmektedir. Kerevizi buğulanmayan, mikro delikli büzülmeli plastik filmle paketleyerek raf ömrü uzatılabilmektedir. Taze kesilmiş kereviz sapları, işleme sırasında keskin bıçakların kullanımı, nazik kullanım ve uygun sağlık önlemleri yoluyla önlenebilen veya azaltılabilen çürümeye eğilimlidir.

Kereviz sapı, önce yaprakları çıkarılarak, ardından sapları suda kaynatılarak ve son olarak sirke, tuz ve bitkisel yağ eklenerek turşu yapımı yoluyla korunabilmektedir.

Sülfitler

Eskiden restoranlar kerevizi toz sebze koruyuculu su dolu bir kapta saklamaktaydı, ancak koruyucudaki sülfit'lerin bazı kişilerde alerjik reaksiyonlara neden olduğu bulunmuştur. 1986'da ABD Gıda ve İlaç İdaresi çiğ olarak yenmesi amaçlanan meyve ve sebzelerde sülfit kullanımını yasaklamıştır.

Kullanımları

Kereviz tohumu (Apium graveolens) esansiyel yağı

Kereviz tüm dünyada sebze olarak yenmektedir. Kuzey Amerika'da gevrek petiole (yaprak sapı) kullanılmaktadır. Avrupa'da hipokotil (ing:hypocotyl) kök sebze olarak kullanılmaktadır. Yapraklar güçlü aromalıdır ve çorbalarda ve yahnilerde tatlandırıcı olarak veya kuru ot olarak daha az kullanılmaktadır. Kereviz, soğan ve dolmalık biber Louisiana Creole ve Cajun mutfağı'nın kutsal üçlüsü'dür. Kereviz, soğan ve havuçlar Fransız mirepoix'ları oluşturmakta ve genellikle soslar ve çorbalar için bir temel olarak kullanılmaktadır. Kereviz birçok çorbada temel bir maddedir.

Ftalitler kerevizde doğal olarak bulunmaktadır.

Yapraklar

Kereviz yaprakları, yemeklere karabibere benzer, ancak karabiberden daha hafif bir baharatlı lezzet katmak için yemek pişirmede sıklıkla kullanılmaktadır. Kereviz yaprakları, fırınlanmış, kızartılmış veya kavrulmuş balık, et ve çorbalarda ve güveçlerde kullanıma uygun taze baharat karışımının bir parçası olarak kullanım için baharat üzerine serpilerek kurutulmaya uygundur. Ayrıca çiğ yenebilmekte, salataya karıştırılabilmekte veya garnitür olarak da tüketilebilmektedirler.

Tohumlar

Ilıman ülkelerde kereviz de tohumları için yetiştirilmektedir. Aslında çok küçük meyveler olan bu "tohumlar" parfüm endüstrisinde kullanılan değerli bir uçucu yağ vermektedir. Yağ, kimyasal bileşik apiole içermektedir. Kereviz tohumları, bütün tohumlar veya öğütülmüş olarak tatlandırıcı veya baharat olarak kullanılabilmektedir.

Kereviz tuzu

Tohumlar öğütülüp tuzla karıştırılarak kereviz tuzu elde edilebilmektedir. Kereviz tuzu, köklerin özünden veya kurutulmuş yapraklar kullanılarak yapılabilmektedir. Kereviz tuzu, kokteyllerde (özellikle Bloody Mary kokteyllerinin lezzetini artırmak için), Şikago tarzı sosisli sandviç ve Old Bay baharatı'nda kullanılmaktadır. Benzer şekilde, kereviz tozu ve tuz kombinasyonları, işlenmiş domuz eti ve diğer işlenmiş etleri, endüstriyel kürleme tuzu na alternatifi tamamen doğal bir alternatif olarak tatlandırmak ve korumak için kullanılmaktadır. Doğal olarak oluşan kerevizdeki nitritler gıdaları iyileştirmek için eklenen tuzla sinerjik olarak çalışmaktadır.

Bitkicilik

Kereviz tohumları

Kereviz tohumları Ayurveda gibi Doğu bitki geleneklerinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Aulus Cornelius Celsus kereviz tohumlarının MS 30 civarında ağrıyı giderebileceğini yazmıştır.

Kereviz suyu

2019'da, bir blog'da yayınlanan "detoksifikasyon" iddialarına dayanarak Amerika Birleşik Devletleri'nde kereviz suyu içme eğilimi bildirilmiştir. İddiaların hiçbir bilimsel temeli yoktur ancak eğilim kereviz fiyatlarında büyük bir artışa neden olmuştur.

Beslenme

Besin değeri
Enerji 70 kJ (20 kcal)
Karbonhidrat2.97 g (lif dahil)
 - Nişasta0.00 g
  - Laktoz0.00 g
 - Lif1.6 g
Yağ0.17 g
 - Doymuş yağ0.042 g
 - Doymamış yağ0.000 g
Protein0.69 g
Su95.43 g
Alkol0.0 g
Kafein0 mg mg
A vitamini22 μg (%2)
Riboflavin (Vit. B2)0.057 mg (%4)
Pantotenik asit (Vit. B5)0.246 mg (%5)
B6 vitamini0.074 mg (%6)
Folik asit (Vit. B9)μg (%İfade hatası: Tanınmayan "{" noktalama karakteri.)
B12 vitamini0.00 μg (%0)
C vitamini3.1 mg (%5)
E vitamini0.27 mg (%2)
K vitamini29.3 μg (%28)
Kalsiyum40 mg (%4)
Demir0.20 mg (%2)
Magnezyum11 mg (%3)
Fosfor24 mg (%3)
Potasyum260 mg (%6)
Sodyum80 mg (%3)
Çinko0.13 mg (%1)
Oranlar yetişkinler için alınması önerilen oranlardır.

Kereviz için tipik bir 100-gram (3+1⁄2-ons) referans porsiyonu 67 kilojul (16 kilokalori) gıda enerjisi sağlamakta ve yaklaşık %95'i sudan oluşmaktadır. Kereviz iyi bir K Vitamini kaynağıdır ve her 100 g (3+1⁄2 oz) porsiyon için Günlük Değer (DV)'nin yaklaşık %28'ini sağlar (sağdaki tabloya bakınız) ve diğer pek çok vitamin ve mineralden mütevazı miktarlarda oluşmaktadır.

Kereviz, düşük kalorili diyet lifi yığını sağladığı kilo kaybı diyetlerinde kullanılmaktadır. Kereviz genellikle yanlış bir şekilde, sindirimi vücudun elde edebileceğinden daha fazla kalori yakan bir "negatif kalorili gıda" olarak düşünülmektedir. Aslında, kereviz yemek, alınan kalorilerin sadece küçük bir kısmını tüketen sindirim ile pozitif net kalori sağlamaktadır.

Alerjiler

Kereviz, en şiddetli alerjik reaksiyonlara neden olduğu görülen küçük bir gıda grubu (başlıca fıstıklar) arasındadır; kereviz alerjisi olan kişiler için, maruz kalma potansiyel olarak ölümcül anafilaktik şok'a neden olabilmektedir. alerjen, pişirme sıcaklıklarında yok edilmiş gibi görünmemektedir.

Genellikle kereviz (ing:celeriac) olarak yenen veya içeceklere konulan kereviz kökünün, sapından daha fazla alerjen içerdiği bilinmektedir. Tohumlar en yüksek düzeyde alerjen içermektedir. Egzersiz kaynaklı anafilaksi şiddetlenebilmektedir.

Daha önce kereviz işlenmiş makinelerde işlenmiş gıdaları yiyerek de alerjik reaksiyon tetiklenebilmekte ve bu tür gıdalardan kaçınmayı zorlaştırmaktadır. Polen duyarlılığı olan kişilerde kereviz kökünün yutulmasına karşı alerjik reaksiyon vakaları da rapor edilmiş olup, bu durum mide bağırsak bozukluklar (İng: gastrointestinal disorders) ve diğer bulgulara yol açmaktadır ancak çoğu vakada kereviz duyarlılığı klinik olarak önemli kabul edilmemektedir.

Avrupa Birliği'nde, eser miktarda bile olsa kereviz içeren veya içerebilecek gıdalar bu şekilde açıkça işaretlenmelidir.

Kimya

Poli'inler'ler, kereviz gibi Apiaceae sebzelerde bulunabilmekte ve özleri sitotoksik aktiviteler göstermektedir. Kereviz, bir antioksidan olan fenolik asit içermektedir.

Apiin ve apigenin kereviz ve maydanozdan elde edilebilmektedir. Lunularin adi kerevizde bulunan bir dihidrostilbenoiddir.

Kereviz aroması ve tadından sorumlu olan ana kimyasallar butylphthalide ve sedanolide'dir.

Tarih

Selinunte didrachm üzerinde selinon (kereviz) yaprağı bulunan madeni sikke, c. 515–470 M.Ö.

Daniel Zohary ve Maria Hopf kereviz yapraklarının ve çiçeklenme’lerin firavunun Tutankhamun (ö. MÖ 1323) yedinci yüzyıla kadar Samos Heraionu'nda ele geçmiştir. Ancak "A. graveolens" bu bölgelerde yabani olarak yetiştiğinden bu kalıntıların yabani formları mı yoksa ekili formları mı temsil ettiğine karar vermenin zor olduğunu belirtmişlerdir. Sadece klasik zamanlarda kerevizin yetiştirildiği kesindir.

Eski Yunan uygarlığında iyi bilinen bir bitki olan kerevizin gıda olarak kullanımının ilk izlerine Sisam Adası'nda rastlanmıştır.

M. Fragiska, Kastanas'ta MÖ 9. yüzyıla tarihlenen bir kereviz arkeolojik bulgusundan bahsetmektedir; ancak antik Yunanistan için edebi kanıtlar çok daha fazladır. Homeros'un İlyada oyununda Myrmidonlar'ın atları, Troia bataklıklarında yetişen yabani kerevizlerde otlandıkları dizesi yer almakta ve Odysseyde Calypso mağarasını çevreleyen menekşe ve yabani kereviz çayırlarından söz edilmektedir.

Charlemagne'nin “Capitulary”sinde, derlenmiş c. 800, "apium", "olisatum" veya iskenderler gibi, Frank imparatorunun yetiştirildiğini görmek istediği şifalı otlar ve sebzeler arasında görünmüştür. Orta Çağ Avrupa'sında daha sonraki bir noktada kereviz, İskender'in yerini almıştır.

İngilizce "celery" (1664), Yunanca "selinon"dan ödünç alınan Latince "seleri", Lombard terimi‘nden gelen Fransızca "céleri" kelimesinden türetildiği için "celery" adı bitkinin Avrupa mutfağında birbirini izleyen benimsenme yolunun izini sürmektedir.

Kereviz'in İngiliz mutfağına geç gelmesi, özsuyunun acılığını azaltmak ve şekerini artırmak için gereken uzun tohum seçimi geleneğinin bir ürünüdür. 1699'a gelindiğinde, John Evelyn "Acetaria"sında bunu tavsiye edebilirdi. Sallets Üzerine Bir Söylem: "Sellery, apium Italicum, (ve Petroseline Ailesinden) eskiden bize yabancıydı (İtalya'da çok uzun zaman önce de yoktu) sıcak ve daha cömert bir Makedon Persley veya Smallage... ve yüksek ve minnettar Tadı için, tüm Kurulun Lütfu olarak Büyük Sallet'in ortasına, Büyük Adamlar sofralarımıza ve Praetor bayramlarına yerleştirilir".

Kereviz, sömürge Amerikan bahçelerinde küçük bir görünüm sağlamakta; mutfakla ilgili sınırlamaları, "Bir Virginia Vatandaşı tarafından Bahçecilik Üzerine Bir İnceleme"nin yazarının "maydanoz türlerinden biri" olduğuna dair gözleminde yansıtılmaktadır. Basılı ilk kapsamlı işlemi Bernard M'Mahon'un Amerikan Bahçıvan Takvimindeydi (1806).

19. yüzyılın ortalarından sonra, rafine gevrek doku ve tat için devam eden seçimler, kereviz vazolarında tuzlanıp çiğ olarak yenildiği Amerikan sofralarına getirmiştir. Kereviz 1800'lerde ve 1900'lerin başında Amerika Birleşik Devletleri'nde o kadar popülerdi ki New York Halk Kütüphanesi'nin tarihi menü arşivi 29 Kasım 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. en popüler üçüncü yemek olduğunu göstermektedir, New York şehri menülerinde bu süre zarfında sadece kahve ve çayın arkasındadır. O günlerde kereviz, yetiştirmek zor olduğu için havyardan daha pahalı olmaktaydı. Ayrıca o zamanlar, yetiştirilmeleri zor olduğu ve iyi gönderilmedikleri için artık ortalıkta olmayan birçok kereviz çeşidi vardır.

Kültürel tasvirler

Barbarus Apuleius'tan Apium çizimi' Herbaryum, yakl. 1400

Eski Yunanlar arasında bir chthonian sembolü olan kerevizin, Semadirek Adası, Lemnos ve Teb'de kutlanan chthonian tanrıların Cabeiri'nin babası, Kadmilos'un kanından filizlendiği söylenmekteydi. Baharatlı koku ve koyu yaprak rengi, ölüm kültüyle bu ilişkiyi teşvik etmiştir. Klasik Yunanistan'da kereviz yaprakları ölüler için çelenk olarak kullanılmaktaydı ve Isthmian Oyunları'nda kazananların çelenkleri, çam ağacından taçlarla değiştirilmeden önce kerevizden yapılmaktaydı. Achaea'daki Yaşlı Plinius'a göre, kutsal Nemean Oyunları kazananlarının giydiği çelenk de kerevizden yapılmıştır. Antik Yunan Sicilya'daki Selinous (Grekçe: Σελινοῦς, Selinous) kolonisi, adını orada bolca yetişen yabani maydanozdan almıştır; Selinountian sikkelerinde kentin simgesi olarak bir maydanoz yaprağı tasvir edilmiştir.

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. 1 2 de Vilmorin, Roger L. (1950). "Pascal celery and its origin". Journal of the New York Botanical Garden. 51 (602): 39-41. 29 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi29 Kasım 2021.
  2. ↑ Peterson, R. L.; Peterson, Carol A.; Melville, L.H. (2008). Teaching plant anatomy through creative laboratory exercises. National Research Council Press. ISBN 9780660197982. OCLC 512819711.
  3. ↑ Erich, Oberdorfer (2001). Pflanzensoziologische Exkursionsflora für Deutschland und angrenzende Gebiete. E. Ulmer. s. 708. ISBN 978-3800131310. OCLC 875386204.
  4. ↑ Fischer, Manfred A.; Günter, Gottschlich (2008). Exkursionsflora für Österreich, Liechtenstein und Südtirol : Bestimmungsbuch für alle in der Republik Österreich, im Fürstentum Liechtenstein und in der Autonomen Provinz Bozen / Südtirol (Italien) wildwachsenden sowie die wichtigsten kultivierten Gefässpflanzen (Farnpflanzen und Samenpflanzen) mit Angaben über ihre Ökologie und Verbreitung (Almanca). Oberösterreichisches Landesmuseum. s. 849. ISBN 9783854741879. OCLC 886822563.
  5. ↑ Linnaeus, C (1753). Species Plantarum: Tomus I (Latince). Holmiae. (Laurentii Salvii).
  6. 1 2 Ody, Penelope (15 Mart 1993). The Complete Medicinal Herbal. Dorling Kindersley. s. 37.
  7. ↑ William Robinson and W. P. Thomson. The Vegetable Garden (3.3tarih= 1920 bas.). New York, E.P. Dutton and company. s. 227.
  8. ↑ Watson, Molly. "All About Celery Root (Celeriac)". localfoods.about.com. 25 Kasım 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Nisan 2014.
  9. ↑ "eat celery root". eattheseasons.com. 2010. 6 Ekim 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Nisan 2014.
  10. ↑ Schuchert, Wolfgang. "Celeriac (Apium graveolens L. var. rapaceum)". Crop Exhibition. Max Planck Institute for Plant Breeding Research. 20 Mayıs 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ocak 2012.
  11. ↑ Newman, Jacqueline (Sonbahar 2006). "Chinese Celery". Vegetables and Vegetarian Foods. 13 (3): 15-34. 17 Nisan 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi17 Nisan 2017.
  12. ↑ "Smallage". Practically Edible: The World's Biggest Food Encyclopedia. 10 Ekim 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Mayıs 2009.
  13. ↑ Wellman, F (February 1937). "Control of Southern Celery Mosaic in Florida by Removing Weeds That Serve as Sources of Mosaic Infection". United States Department of Agriculture. 54 (8): 1-16. 25 Nisan 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi21 Nisan 2017.
  14. ↑ Takele, Etaferahu. "Celery Production: Sample Costs and Profitability Analysis" (PDF). UC Davis. University of California Agriculture and Natural Resources. 17 Nisan 2017 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Nisan 2017.
  15. ↑ Rizzo, V (January 2009). "Effects of packaging on shelf life of fresh celery". Journal of Food Engineering. 90 (1): 124-128. doi:10.1016/j.jfoodeng.2008.06.011.
  16. ↑ Cantwell, M; Suslow, T. (10 Haziran 2002). "Celery: Recommendations for Maintaining Postharvest Quality". Post-harvest technology research and information center. 23 Nisan 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mart 2008.
  17. ↑ Feldman D, Schwan K (2005). How Does Aspirin Find a Headache?. HarperCollins. s. 208. ISBN 978-0-06-074094-8.
  18. ↑ Fortin ND (2009). Food Regulation: Law, Science, Policy and Practice. John Wiley and Sons. s. 288. ISBN 978-0-470-12709-4.
  19. ↑ "Celery - Ingredient". FineCooking (İngilizce). 22 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ekim 2021.
  20. ↑ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 31 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 29 Kasım 2021.
  21. ↑ "Hot Dogs, Bacon, Celery Powder and Cancer Risk - American Institute for Cancer Research %". American Institute for Cancer Research. 26 Temmuz 2017. 12 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Eylül 2020.
  22. ↑ "Duped In The Deli Aisle? 'No Nitrates Added' Labels Are Often Misleading". NPR.org (İngilizce). 29 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Eylül 2020.
  23. ↑ "Complementary and Alternative Medicine Guide > Herb > Celery seed". University of Maryland Medical Center. 22 Haziran 2015. 12 Temmuz 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2018.
  24. ↑ "LacusCurtius • Celsus — De Medicina". penelope.uchicago.edu.
  25. ↑ Meltzer, Marisa (27 Haziran 2019). "Why Is Everyone Drinking Celery Juice as if It Will Save Them From Dying?". 27 Haziran 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi – NYTimes.com vasıtasıyla.
  26. ↑ Uguen-Csenge, Eva (29 Mart 2019). "Celery prices soar as juice shops struggle to meet demand from latest health fad". CBC News. 19 Kasım 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ocak 2020.
  27. ↑ Nestle, M.; Nesheim, M.C. (2012). Why Calories Count: From Science to PoliticsÜcretsiz kayıt gerekli. University of California Press. s. 189. ISBN 9780520262881.
  28. ↑ Celestin, J; Heiner, DC (1993). "Food-induced anaphylaxis". The Western Journal of Medicine. 158 (6): 610-1. PMC 1311786 Özgürce erişilebilir. PMID 8337856.
  29. ↑ Roersch, C. (October 2016). "Medicinal plants in the Dominican Republic and their possible role in public health care". Acta Horticulturae (1125): 249-254. doi:10.17660/actahortic.2016.1125.31. ISSN 0567-7572.
  30. ↑ "Food labelling and packaging in international trade". General labelling standards for the UK and EU. 15 Ekim 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Kasım 2021.
  31. ↑ Zidorn, Christian; Jöhrer, Karin; Ganzera, Markus; Schubert, Birthe; Sigmund, Elisabeth Maria; Mader, Judith; Greil, Richard; Ellmerer, Ernst P.; Stuppner, Hermann (2005). "Polyacetylenes from the Apiaceae Vegetables Carrot, Celery, Fennel, Parsley, and Parsnip and Their Cytotoxic Activities". Journal of Agricultural and Food Chemistry. 53 (7): 2518-23. doi:10.1021/jf048041s. PMID 15796588.
  32. ↑ Minto, Robert E. (2008). "Biosynthesis and function of polyacetylenes and allied natural products". Progress in Lipid Research. 47 (4): 233-306. doi:10.1016/j.plipres.2008.02.002. PMC 2515280 Özgürce erişilebilir. PMID 18387369.
  33. ↑ Yang, Yao (2010). "Phenolic Composition and Antioxidant Activities of 11 Celery Cultivars". Journal of Food Science. 75 (1): C9-C13. doi:10.1111/j.1750-3841.2009.01392.x. PMID 20492156.
  34. ↑ Wilson, Charles Welthy III (1970). "Relative recovery and identification of carbonyl compounds from celery essential oil". Journal of Food Science. 35 (6): 766-768. doi:10.1111/j.1365-2621.1970.tb01989.x.
  35. ↑ D. Zohary and M. Hopf, Domestication of Plants in the Old World, (3rd ed. 2000) p.202.
  36. 1 2 Megaloudi, Fragiska (2005). "Wild and Cultivated Vegetables, Herbs and Spices in Greek Antiquity (900 B.C. to 400 B.C.)". Environmental Archaeology. 10 (1): 73-82. doi:10.1179/146141005790083858.
  37. ↑ "Oldcook : Capitulary of Charlemagne, De villis vel curtis imperialibus". www.oldcook.com. 17 Mart 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi.
  38. ↑ OED, s.v. "Celery".
  39. ↑ Evelyn, J. (2005) [1699]. Acetaria: A Discourse of Sallets. B. Tooke; The Women's Auxiliary of Brooklyn Botanic Garden; Project Gutenberg. 29 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Kasım 2021.
  40. ↑ Quoted in Ann Leighton, American Gardens in the Eighteenth Century, 1976, p. 199.
  41. ↑ "David Shields, "American Heritage Vegetables"". 1 Ekim 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Kasım 2016.
  42. ↑ "When Celery Was More Special Than Caviar". Sporkful podcast. 12 Ocak 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi.
  43. ↑ Yaşlı Plinius, Doğa Tarihi XIX.46.