Mutlak kadir

Astronomide mutlak kadir (M) (mutlak parlaklık veya mutlak büyüklük), bir gök cisminin ışıma gücünü ters logaritmik kadir ölçeğinde ifade eden bir ölçüdür. Bir cismin ışıma gücü ne kadar yüksekse (yani içsel olarak ne kadar parlaksa) kadir değeri de o kadar düşük olur. Bir cismin mutlak kadiri, o cismin tam 10 parsek (32,6 ışık yılı) uzaklıktan gözlemlendiğinde sahip olacağı görünür kadir olarak tanımlanır. Bu tanım yapılırken cismin ışığının yıldızlararası madde veya kozmik toz tarafından soğurularak herhangi bir sönümlemeye (kararmaya) uğramadığı varsayılır. Tüm cisimlerin gözlemciye standart bir referans uzaklığında bulunduğu varsayıldığında, bu cisimlerin ışıma güçleri aynı kadir ölçeği üzerinde doğrudan birbirleriyle karşılaştırılabilir. Yansıyan ışıkla parlayan Güneş Sistemi cisimleri içinse 1 AU'luk standart referans uzaklığı temel alınarak farklı bir mutlak kadir (H) tanımı kullanılır.

Yıldızların mutlak kadirleri genellikle -10 ile +20 değerleri arasında değişirken galaksilerin mutlak kadirleri çok daha düşük (yani daha parlak) olabilir.

Bir cismin ışıma gücü arttıkça mutlak kadirinin sayısal değeri küçülür. İki cismin mutlak kadiri arasındaki 5 kadirlik fark, ışıma güçleri arasında 100 katlık bir orana denk gelir. Mutlak kadirdeki n kadirlik bir fark ise 100n/5'lik bir ışıma gücü oranını ifade eder. Örneğin V filtre bandında ölçüldüğünde mutlak kadiri MV = 3,0 olan bir yıldız, MV = 8,0 olan bir yıldıza kıyasla 100 kat daha fazla ışıma gücüne sahiptir. Güneş'in mutlak kadiri MV = +4,83'tür. Yüksek ışıma gücüne sahip cisimlerin mutlak kadirleri negatif değerler alabilir. Örneğin Samanyolu galaksisinin mutlak B bandı kadiri yaklaşık -20,8'dir.

Tüm astronomik kadir ölçeklerinde olduğu gibi, mutlak kadir de belirli filtre bantlarına veya geçirim bantlarına karşılık gelen farklı dalga boyu aralıkları için hesaplanabilir. Yıldızlar için yaygın olarak kullanılan mutlak kadir değeri, UBV fotometrik sisteminde spektrumun görsel (V) bandını esas alan mutlak görsel kadirdir. Mutlak kadirler büyük M harfiyle gösterilir ve bu harfin altına ölçüm için kullanılan filtre bandını belirten bir alt simge eklenir (örneğin V bandındaki mutlak kadir için MV kullanılır).

Bir cismin mutlak bolometrik kadiri (Mbol), tek bir filtre bandında değil tüm dalga boylarındaki toplam ışıma gücünü logaritmik bir kadir ölçeğiyle ifade eder. Belirli bir filtre bandında ölçülmüş mutlak kadiri mutlak bolometrik kadire dönüştürmek için bolometrik düzeltme (BC) uygulanır.

Yıldızlar ve galaksiler

Yıldız ve galaksi astronomisinde standart uzaklık 10 parsektir (yaklaşık 32,616 ışık yılı, 308,57 petametre veya 308,57 trilyon kilometre). 10 parsek uzaklıktaki bir yıldızın paralaksı 0,1″'dir (100 mili yay-saniye). Galaksiler ve diğer geniş çaplı gök cisimlerinin fiziksel boyutları 10 parsekten çok daha büyüktür. Işıkları gökyüzünde geniş bir alana yayıldığı için toplam parlaklıkları bu kadar kısa mesafelerden doğrudan gözlemlenemez. Ancak yine de aynı temel yaklaşım kullanılır. Bir galaksinin kadiri hesaplanırken, galaksinin tamamından yayılan tüm ışık ölçülerek tek bir noktasal (veya yıldız benzeri) kaynağın parlaklığı gibi ele alınır. Daha sonra bu noktasal kaynağın standart 10 parsek mesafeden sahip olacağı kadir değeri hesaplanır. Sonuç olarak bir cismin mutlak kadiri, o cismin 10 parsek uzaklıkta bulunması durumunda sergileyeceği görünür kadire eşittir.

Çıplak gözle görülebilen bazı yıldızların mutlak kadirleri o kadar düşüktür ki, Dünya'ya 10 parsek uzaklıkta olsalardı gezegenleri gölgede bırakır ve yeryüzünde gölgeler oluşturacak kadar parlak görünürlerdi. Örnekler arasında Rigel (-7,8), Deneb (-8,4), Naos (-6,2) ve Betelgeuse (-5,8) sayılabilir. Karşılaştırma yapmak gerekirse, Sirius yalnızca 1,4'lük bir mutlak kadire sahip olsa da mutlak görsel kadiri 4,83 olan Güneş'ten daha yüksek bir ışıma gücüne sahiptir. Güneş'in mutlak bolometrik kadiri ise keyfi olarak belirlenmiştir ve genellikle 4,75 olarak kabul edilir. Yıldızların mutlak kadirleri genellikle -10 ile +20 değerleri arasında değişirken galaksilerin mutlak kadirleri çok daha düşük (yani daha parlak) olabilir. Örneğin dev M87 eliptik galaksisi -22'lik bir mutlak kadire sahiptir. Bu değer onu, -10 kadirden yaklaşık 60.000 yıldızın toplam parlaklığına eşdeğer kılar. Bazı aktif galaktik çekirdekler (CTA-102 gibi kuasarlar) -32'yi aşan mutlak kadirlere ulaşabilir. Bu durum onları gözlemlenebilir evrendeki en fazla ışıma gücüne sahip kalıcı cisimler yapsa da parlaklıkları astronomik açıdan kısa zaman ölçeklerinde değişkenlik gösterebilir. En uç örneklerden biri olarak, gama ışını patlaması GRB 080319B'nin optik ardıl ışıması (afterglow) bir araştırmaya göre birkaç on saniye boyunca -38'den daha parlak bir mutlak r bandı kadirine ulaşmıştır.

Görünür kadir

Geleneksel olarak Yunan gökbilimci Hipparkos'a atfedilen ve Batlamyus tarafından sistemleştirilen bu derecelendirmede, gökyüzünde görünen yıldızların parlaklığını tanımlamak için sayısal bir ölçek kullanılmıştır. Gökyüzündeki en parlak yıldızlara m = 1 görünür kadir değeri verilmiş, çıplak gözle görülebilen en sönük yıldızlar içinse bu değer m = 6 olarak belirlenmiştir. Bu iki sınır arasındaki fark, parlaklıkta 100 katlık bir orana karşılık gelir. Güneş'in yakın çevresindeki cisimler için mutlak kadir (M), görünür kadir (m) ve parsek cinsinden uzaklık (d) arasındaki bağıntı şu şekilde ifade edilir: 100m−M5=F10F=(d10pc)2, Burada F, d uzaklığında (parsek cinsinden) ölçülen ışınım akısını; F10 ise 10 pc uzaklıkta ölçülen ışınım akısını ifade eder. 10 tabanlı logaritma kullanılarak bu denklem şu şekilde de yazılabilir: M=m−5log10(dpc)+5=m−5(log10dpc−1), Bu formülde, gaz ve tozdan kaynaklanan sönümlemenin ihmal edilebilir düzeyde olduğu varsayılmaktadır. Karanlık bulutsular hesaba katıldığında, Samanyolu galaksisindeki tipik sönümleme oranları kiloparsek başına 1 ila 2 kadir arasındadır.

Çok uzak mesafelerde (Samanyolu'nun ötesinde) yer alan cisimler için d yerine, ışıma gücü ölçümleri kullanılarak tanımlanan ışıma gücü uzaklığı (dL) kullanılmalıdır. Çünkü Öklid geometrisine dayalı yaklaşımlar uzak cisimler için geçerliliğini yitirir ve genel görelilik ilkelerinin dikkate alınması zorunlu hale gelir. Ayrıca gözlemlenen radyasyon spektrumun kırmızı bölgesine kaydığından, kozmolojik kırmızıya kayma da mutlak ve görünür kadir arasındaki ilişkiyi karmaşıklaştırır. Çok uzak cisimlerin kadirlerini yerel cisimlerin kadirleriyle karşılaştırabilmek amacıyla, uzak cisimlerin kadirlerine bir K düzeltmesi uygulanması gerekebilir.

Mutlak kadir (M); görünür kadir (m) ve yıldız paralaksı (p) kullanılarak şu şekilde de ifade edilebilir: M=m+5(log10p+1), ya da görünür kadir (m) ve uzaklık modülü (μ) kullanılarak şu şekilde ifade edilir: M=m−μ.

Örnekler

Rigel'in görsel kadiri (mV) 0,12 ve uzaklığı yaklaşık 860 ışık yılıdır: MV=0,12−5(log108603,2616−1)=−7,0.

Vega'nın paralaksı (p) 0,129″ ve görünür kadiri (mV) 0,03'tür: MV=0,03+5(log100,129+1)=+0,6.

Siyah Göz Galaksisi'nin görsel kadiri (mV) 9,36 ve uzaklık modülü (μ) 31,06'dır: MV=9,36−31,06=−21,7.

Bolometrik kadir

Mutlak bolometrik kadir (Mbol), yıldızların ışıma gücüne göre tanımlanır ve tüm dalga boylarındaki elektromanyetik radyasyonu hesaba katar. Aygıtın geçirim bandı sınırları, Dünya atmosferinin soğurması ve yıldızlararası tozun sönümlemesi nedeniyle gözlemlenemeyen radyasyon da buna dahildir. Az sayıda gözlemi bulunan yıldızlarda ise bu değer, varsayılan bir etkin sıcaklık değeri üzerinden hesaplanmalıdır.

Klasik tanıma göre, bolometrik kadir farkı ile ışıma gücü oranı arasındaki ilişki şu formülle ifade edilir: Mbol,⋆−Mbol,⊙=−2,5log10(L⋆L⊙) Tersine çevrildiğinde ise şu eşitlik elde edilir: L⋆L⊙=100,4(Mbol,⊙−Mbol,⋆) Burada;

  • L☉, Güneş'in ışıma gücü (bolometrik ışıma gücü)
  • L★, yıldızın ışıma gücü (bolometrik ışıma gücü)
  • Mbol,☉, Güneş'in bolometrik kadiri
  • Mbol,★, yıldızın bolometrik kadiridir.

Ağustos 2015'te Uluslararası Astronomi Birliği (IAU), mutlak ve görünür bolometrik kadir ölçeklerinin sıfır noktalarını sırasıyla güç (watt) ve ışınım şiddeti (W/m2) cinsinden SI birimleriyle tanımlayan B2 Kararı'nı kabul etmiştir. Gökbilimciler bolometrik kadirleri onlarca yıldır kullanıyor olsa da çeşitli astronomik kaynaklarda sunulan mutlak kadir-ışıma gücü ölçekleri arasında sistematik farklılıklar bulunuyordu ve uluslararası bir standart oluşturulamamıştı. Bu durum, bolometrik düzeltme ölçeklerinde sistematik tutarsızlıklara yol açıyordu. Güneş için varsayılan hatalı mutlak bolometrik kadir değerleri de bu soruna eklendiğinde, tahmin edilen yıldız ışıma güçlerinde (ve hesaplanması yıldızın ışıma gücüne dayanan yarıçap veya yaş gibi diğer özelliklerde) sistematik hatalar ortaya çıkabiliyordu.

B2 Kararı, Mbol = 0 değerinin L0 = 3,0128×1028 W ışıma gücüne karşılık geldiği bir mutlak bolometrik kadir ölçeği tanımlar. Buradaki L0 sıfır noktası ışıma gücü, (nominal ışıma gücü 3,828×1026 W olan) Güneş'in mutlak bolometrik kadirinin Mbol,☉ = 4,74 değerine karşılık gelecek şekilde belirlenmiştir. Bir radyasyon kaynağının (örneğin bir yıldızın) 10 parseklik standart uzaklığa yerleştirilmesiyle, görünür bolometrik kadir ölçeğinin sıfır noktası olan mbol = 0 değerinin f0 = 2,518021002×10-8 W/m2 ışınım şiddetine karşılık geldiği görülür. IAU 2015 ölçeği kullanıldığında, 1 astronomik birim uzaklıkta ölçülen nominal toplam güneş ışınımı ("güneş sabiti", 1.361 W/m2), Güneş'in görünür bolometrik kadirinin mbol,☉ = -26,832 olmasına karşılık gelir.

B2 Kararı'nın ardından, bir yıldızın mutlak bolometrik kadiri ile ışıma gücü arasındaki ilişki doğrudan Güneş'in (değişken) ışıma gücüne bağlı olmaktan çıkarılmıştır: Mbol=−2,5log10L⋆L0≈−2,5log10L⋆+71,197425 Burada;

  • L★, yıldızın watt cinsinden ışıma gücü (bolometrik ışıma gücü)
  • L0, sıfır noktası ışıma gücü olan 3,0128×1028 W
  • Mbol, yıldızın bolometrik kadiridir.

Yeni IAU mutlak kadir ölçeği, bu değerleri değişken yapıdaki Güneş'ten kalıcı olarak bağımsız hale getirmiştir. Bununla birlikte, bu SI güç ölçeğindeki nominal güneş ışıma gücü, 2015 IAU kararından önce gökbilimciler tarafından yaygın olarak benimsenen bir değer olan Mbol = 4,74'e oldukça yakındır.

Bir yıldızın watt cinsinden ışıma gücü, mutlak bolometrik kadiri Mbol'ün bir fonksiyonu olarak şu şekilde hesaplanabilir: L⋆=L010−0,4Mbol (Önceden tanımlanmış değişkenler kullanılarak formüle edilmiştir).

Güneş Sistemi cisimleri (H)

Asteroitler için
Mutlak Kadir (H)
ve Çap
(albedo=0,14)
HÇap
1036 km
12,710 km
153,6 km
17,71 km
19,2510 m
20360 m
22140 m
22,7100 m
24,251 m
2536 m
26,617 m
27,710 m
303,6 m
32,71 m

Gezegenler ve asteroitler gibi kendiliğinden ışık yaymayan cisimler için daha uygun bir mutlak kadir tanımı kullanılır. Güneş Sistemi cisimleri için genellikle H ile gösterilen mutlak kadir, cismin hem Güneş'ten hem de gözlemciden tam 1 AU uzaklıkta bulunduğu ve (uygulamada imkansız olan) ideal bir güneş karşı konumunda yer aldığı varsayıldığında sahip olacağı görünür kadir olarak tanımlanır. Güneş Sistemi cisimleri Güneş ışığını yansıttıklarından, parlaklıkları evre açısına bağlı olarak değişkenlik gösterir. Parlaklık ile evre açısı arasındaki bu ilişkiye evre eğrisi denir. Mutlak kadir ise cismin 1 AU uzaklıktayken sıfır evre açısında (karşı konum durumu) sergilediği parlaklıktır. Zayıf düzeyde aktif bir komaya sahip yeni keşfedilmiş kuyruklu yıldızlar bazen asteroit gibi görünebilir. Kuyruklu yıldızların mutlak kadiri (M1) doğrudan asteroitlerin mutlak kadiriyle (H) karşılaştırılamayacağı için bu durum gerçekçi olmayan boyut tahminlerine yol açabilir.

Görünür kadir

Evre açısı α; Güneş-gök cismi, Güneş-gözlemci ve gök cismi-gözlemci arasındaki uzaklıklar kullanılarak kosinüs teoremi ile hesaplanabilir.

Bir Güneş Sistemi cisminin mutlak kadiri (H), o cismin görünür kadirini (m) hesaplamak amacıyla kullanılabilir. Güneş ışığını yansıtan bir cisim için H ile m arasındaki bağıntı şu şekilde ifade edilir: m=H+5log10(dBSdBOd02)−2,5log10q(α), Burada α, cisim-Güneş ve cisim-gözlemci doğrultuları arasındaki açı olan evre açısıdır. q(α) ise evre integralidir (yansıyan ışığın integrali; 0 ile 1 aralığında bir sayıdır).

Kosinüs teoremi kullanılarak şu eşitlik kurulur: cos⁡α=dBO2+dBS2−dOS22dBOdBS.

Uzaklıklar:

  • dBO, cisim ile gözlemci arasındaki uzaklık
  • dBS, cisim ile Güneş arasındaki uzaklık
  • dOS, gözlemci ile Güneş arasındaki uzaklık
  • d0, 1 AU'luk (Dünya ile Güneş arasındaki ortalama uzaklık) sabit bir birim dönüştürme çarpanı

q(α) evre integrali için yaklaşımlar

q(α) değeri, yansıtıcı yüzeyin özelliklerine ve özellikle de o yüzeyin pürüzlülüğüne bağlıdır. Uygulamada, yüzeyin bilinen veya varsayılan özelliklerine dayalı olarak farklı yaklaşımlar kullanılır. Görünür yüzeyleri çok daha pürüzsüz olan gaz devlerine kıyasla, karasal gezegenlerin yüzeylerini modellemek genellikle daha zordur.

Dağınık yansıtıcı küreler olarak gezegenler

Küre ve düz disk üzerinde dağınık yansıma
Dağınık yansıma modellerinde evreye bağlı parlaklık. Küre sıfır evrede (dolunay evresi) üçte iki oranında parlaklığa sahipken disk 90 derecenin ötesinde görülemez.

Gezegenimsi cisimler, ideal dağınık yansıtıcı küreler olarak makul bir doğrulukla modellenebilir. Evre açısının derece cinsinden değeri α olarak alındığında şu bağıntı kurulur: q(α)=23((1−α180∘)cos⁡α+1πsin⁡α). Tam evredeki (yüzeyi tamamen aydınlatılmış) dağınık bir küre, aynı çaptaki dağınık düz bir diske kıyasla ışığın üçte ikisi kadarını yansıtır. Çeyrek evre (α=90∘), tam evrenin (α=0∘) 1π'si kadar ışık yansıtır.

Buna karşılık dağınık disk yansıtıcı modeli basitçe q(α)=cos⁡α şeklindedir. Gerçekçi bir model olmamasına rağmen, düşük evre açılarında ışığı geriye doğru daha tekdüze şekilde yansıtan pürüzlü yüzeylerdeki karşı konum parlaması etkisini ifade eder.

Gezegen yüzeylerinin yansıtıcılık düzeyini belirten geometrik albedo (p) tanımı da bu dağınık disk yansıtıcı modelini temel alır. Bir Güneş Sistemi cisminin mutlak kadiri (H), kilometre cinsinden çapı (D) ve geometrik albedosu (p) şu şekilde ilişkilendirilmiştir: D=1329p×10−0,2Hkm, veya eşdeğer olarak: H=5log101329 kmDp.

Örnek: Ay'ın mutlak kadiri (H), D=3474 km çapından ve p=0,113 geometrik albedosundan yola çıkılarak şu şekilde hesaplanabilir: H=5log101329 km3474 km⋅0,113=+0,28. Astrofizikçi A. N. Cox da buna yakın bir değer (+0,21) vermektedir.

Buradaki uzaklıklar dBS=1 AU ve dBO=384.400 km=0,00257 AU'dur. Ay'ın dördün evresinde (dağınık yansıtıcı modeline göre) q(α)≈23π alındığında şu görünür kadir değeri elde edilir: m=+0,28+5log10(1⋅0,00257)−2,5log10(23π)=−10,99. Ay'ın evre eğrisi bu model için fazla karmaşık olduğundan, ölçülen gerçek değer (m=−10,0) hesaplanan bu tahminin altında kalır. Bu nedenle dağınık yansıtıcı modeli, Ay için iyi bir yaklaşım sunmaz. Daha doğru bir formül ise bir sonraki bölümde verilmiştir.

Daha gelişmiş modeller

Güneş Sistemi cisimleri hiçbir zaman kusursuz birer dağınık yansıtıcı olmadığından, gökbilimciler bir cismin görünür kadirini tahmin edebilmek için o cismin bilinen veya varsayılan özelliklerine dayanan farklı modeller kullanırlar. Gezegenlerde, m formülündeki −2,5log10q(α) düzeltme teriminin yaklaşık değerleri, farklı evre açılarında yapılan gözlemlerle eşleşecek şekilde deneysel yollarla türetilmiştir. Astronomical Almanac tarafından önerilen yaklaşım formülleri şunlardır (α derece cinsindendir):

Gezegen Referans hesaplama H −2,5log10q(α) için yaklaşım formülü
Merkür −0,4 −0,613 +6,328×10−2α−1,6336×10−3α2+3,3644×10−5α3−3,4265×10−7α4+1,6893×10−9α5−3,0334×10−12α6
Venüs −4,4 −4,384
  • −1,044×10−3α+3,687×10−4α2−2,814×10−6α3+8,938×10−9α4 (0∘<α≤163,7∘ için)
  • +236,05828−2,81914α+8,39034×10−3α2 (163,7∘<α<179∘ için)
Dünya − −3,99 −1,060×10−3α+2,054×10−4α2
Ay 0,2 +0,21
  • +2,9994×10−2α−1,6057×10−4α2+3,1543×10−6α3−2,0667×10−8α4+6,2553×10−11α5 (Dolunay öncesi, α≤150∘ için)
  • +3,3234×10−2α−3,0725×10−4α2+6,1575×10−6α3−4,7723×10−8α4+1,4681×10−10α5 (Dolunay sonrası, α≤150∘ için)
Mars −1,5 −1,601
  • +2,267×10−2α−1,302×10−4α2 (0∘<α≤50∘ için)
  • +1,234−2,573×10−2α+3,445×10−4α2 (50∘<α≤120∘ için)
Jüpiter −9,4 −9,395
  • −3,7×10−4α+6,16×10−4α2 (α≤12∘ için)
  • −0,033−2,5log10(1−1,507(α180∘)−0,363(α180∘)2−0,062(α180∘)3+2,809(α180∘)4−1,876(α180∘)5) (α>12∘ için)
Satürn −9,7 −8,914
  • −1,825sin⁡(β)+2,6×10−2α−0,378sin⁡(β)e−2,25α (gezegen ve halkalar için, α<6,5∘ ve β<27∘)
  • −0,036−3,7×10−4α+6,16×10−4α2 (yalnızca gezegen küresi için, α≤6∘)
  • +0,026+2,446×10−4α+2,672×10−4α2−1,505×10−6α3+4,767×10−9α4 (yalnızca gezegen küresi için, 6∘<α<150∘)
Uranüs −7,2 −7,110 −8,4×10−4ϕ′+6,587×10−3α+1,045×10−4α2 (α<3,1∘ için)
Neptün −6,9 −7,00 +7,944×10−3α+9,617×10−5α2 (α<133∘ ve t>2000,0 için)
Dünya'dan görüldüğü şekliyle Ay'ın dördün evreleri
İlk dördün evresinde Ay
Son dördün evresinde Ay

Yukarıdaki formüllerde yer alan β değeri, Satürn'ün halkalarının gözlemciye göre olan etkin eğikliğini ifade eder. Dünya'dan bakıldığında bu değer, Satürn'ün bir yörünge dönüşü süresince 0° ile 27° arasında değişir. ϕ′ ise Uranüs'ün Dünya ve Güneş altı enlemlerine bağlı küçük bir düzeltme terimidir. t, miladi yıldır. Neptün'ün mutlak kadiri, gezegenin Güneş etrafındaki 165 yıllık yörüngesi boyunca hareket etmesi nedeniyle mevsimsel etkilere bağlı olarak yavaşça değişmektedir ve yukarıdaki yaklaşım formülü yalnızca 2000 yılından sonrası için geçerlidir. Venüs için α≥179∘ olması gibi bazı durumlarda hiçbir gözlem bulunmadığından, bu koşullara ait evre eğrisi bilinmemektedir. Ay için verilen formül yalnızca Dünya'dan görülebilen kısmı olan Ay'ın yakın yüzü için geçerlidir.

Örnek 1: 1 Ocak 2019 tarihinde Venüs, Güneş'ten dBS=0,719 AU ve Dünya'dan dBO=0,645 AU uzaklıktaydı ve evre açısı α=93,0∘ idi (dördün evresi civarı). Tam evre koşulları altında Venüs, m=−4,384+5log10(0,719⋅0,645)=−6,09 kadir parlaklığında görünecekti. Büyük evre açısı hesaba katıldığında, yukarıdaki düzeltme terimi şu şekilde gerçek bir görünür kadir değeri verir: m=−6,09+(−1,044×10−3⋅93,0+3,687×10−4⋅93,02−2,814×10−6⋅93,03+8,938×10−9⋅93,04)=−4,59. Bu sonuç, Jet İtki Laboratuvarı tarafından öngörülen m=−4,62 değerine yakındır.

Örnek 2: İlk dördün evresinde Ay için öngörülen yaklaşım −2,5log10q(90∘)=2,71 değerini verir. Bu değer formülde yerine konduğunda Ay'ın görünür kadiri m=+0,21+5log10(1⋅0,00257)+2,71=−10,03 olarak bulunur ki bu da beklenen −10,0 değerine oldukça yakındır. Son dördün evresinde ise Ay, yüzeyinin o kısmı daha düşük bir albedoya sahip olduğu için ilk dördüne kıyasla yaklaşık 0,06 kadir daha az parlaktır.

Dünya'nın albedosu, bulutsuz bir gökyüzünde 0,12 iken altostratüs bulutlarının olduğu bir gökyüzünde 0,76'ya çıkarak 6 katlık bir değişkenlik gösterir. Tablodaki mutlak kadir değeri 0,434'lük bir albedoya karşılık gelmektedir. Hava durumunun sık sık değişmesinden dolayı Dünya'nın görünür kadiri, diğer çoğu gezegen kadar yüksek bir isabet oranıyla tahmin edilemez.

Asteroitler

Dawn uzay aracı tarafından 0°, 7° ve 33°'lik evre açılarında görüntülenen 1 Ceres asteroidi. Bu üç fotoğraf arasındaki belirgin parlaklık farkı gerçektir. 0° evre açılı en soldaki görsel, karşı konum parlamasının yarattığı parlaklık artışını göstermektedir.
Çeşitli G değerlerine karşılık evre integralleri
G eğim parametresi ile karşı konum parlaması arasındaki ilişki. G'nin yüksek değerleri, daha az belirgin bir karşı konum etkisine karşılık gelir. Asteroitlerin çoğu için G=0,15 değeri varsayılır ve bu değer yaklaşık 0,3 kadir oranında bir karşı konum parlamasına karşılık gelir.

Eğer bir gök cisminin atmosferi varsa, ışığı her yöne aşağı yukarı izotropik (her yönde aynı) olarak yansıtır ve bu cismin parlaklığı dağınık yansıtıcı modeliyle hesaplanabilir. Asteroitler ve doğal uyduların pek çoğu gibi atmosferi bulunmayan cisimler ise ışığı genellikle geldiği doğrultuya doğru daha güçlü yansıtma eğilimindedir. Bu nedenle evre açıları 0∘'ye yaklaştıkça parlaklıkları çok hızlı bir şekilde artar. Karşı konum civarındaki bu hızlı parlaklık artışına karşı konum parlaması adı verilir. Bu etkinin gücü cismin yüzeyinin fiziksel özelliklerine bağlıdır ve bu yüzden asteroitten asteroide değişkenlik gösterir.

1985 yılında IAU, Küçük Gezegen Merkezi tarafından yayımlanan efemerislerdeki karşı konum parlamasını modellemek üzere, mutlak kadir ve eğim (slope) olarak adlandırılan iki parametreye (H ve G) dayanan yarı ampirik HG sistemini kabul etmiştir. m=H+5log10(dBSdBOd02)−2,5log10q(α),

Bu sistemde;

  • evre integrali q(α)=(1−G)ϕ1(α)+Gϕ2(α) şeklinde tanımlanır ve
  • i=1 veya 2 olmak üzere ϕi(α)=exp⁡(−Ai(tan⁡α2)Bi) ifadesinde A1=3,332, A2=1,862, B1=0,631 ve B2=1,218 kabul edilir.

Bu bağıntı α<120∘ olan evre açıları için geçerlidir ve en iyi sonucu α<20∘ olduğunda verir.

G eğim parametresi, cisim karşı konum civarındayken tipik olarak 0,3 kadir olan parlaklık artışıyla ilgilidir. Ancak çok az sayıda asteroit için kesin olarak bilindiğinden, çoğu asteroit için G=0,15 değeri varsayılır. Nadir durumlarda G değeri negatif de olabilir. Buna örnek olarak, G=−0,03 değerine sahip olan 101955 Bennu gösterilebilir.

2012 yılında HG sisteminin yerini resmi olarak H, G1 ve G2 şeklinde üç parametreli daha gelişmiş bir sistem almıştır. Bu yeni sistem, karşı konum parlamasının çok düşük olduğu veya yalnızca çok küçük evre açılarıyla sınırlı kaldığı durumlarda daha tatmin edici sonuçlar üretmektedir. Ancak 2022 yılı itibarıyla bu HG1G2 sistemi henüz ne Küçük Gezegen Merkezi ne de Jet İtki Laboratuvarı tarafından benimsenmemiştir.

Asteroitlerin görünür kadirleri, kendi eksenleri etrafındaki dönüşlerine bağlı olarak değişir. Bu değişim, dönme periyotlarına göre saniyelerden haftalara kadar uzanan zaman dilimlerinde 2 kadir veya daha büyük oranda olabilir. Ayrıca asteroitlerin mutlak kadirleri, eksen eğiklikleri nedeniyle gözlem yönüne bağlı olarak da değişebilir. Çoğu asteroidin dönüş periyodu ve eksen eğikliği tam olarak bilinmediğinden parlaklık tahminleri sınırlı kalmaktadır. Burada sunulan modeller bu tür etkenleri kapsamaz.

Kuyruklu yıldız kadirleri

Kuyruklu yıldızların parlaklığı iki ayrı ölçü kullanılarak ifade edilir: Toplam kadir (m1), komanın tüm görünür alanını kapsayan birleşik parlaklığı; çekirdek kadiri (m2) ise yalnızca çekirdek bölgesinin parlaklığını belirtir. Her iki değer de gezegenler ve asteroitler için kullanılan kadir ölçeğinden farklıdır ve bir asteroidin mutlak kadiri H ile boyut karşılaştırması yapmak için kullanılamazlar.

Kuyruklu yıldızların aktivitesi Güneş'e olan uzaklıklarına göre değişir. Parlaklıkları için yaklaşık olarak şu formüller kullanılır: m1=M1+2,5⋅K1log10(dBSd0)+5log10(dBOd0) m2=M2+2,5⋅K2log10(dBSd0)+5log10(dBOd0), Burada m1,2 kuyruklu yıldızın sırasıyla toplam ve çekirdek görünür kadirlerini, M1,2 "mutlak" toplam ve çekirdek kadirlerini, dBS ile dBO cisim-Güneş ve cisim-gözlemci uzaklıklarını, d0 Astronomik birimi, K1,2 ise aktiviteyi belirleyen eğim parametrelerini ifade eder. K=2 olduğunda bu formül, hiçbir kuyruklu yıldız aktivitesi göstermeyen ve yalnızca ışığı yansıtan bir cismin formülüne indirgenir.

Örneğin, C/2011 L4 (PANSTARRS) kuyruklu yıldızının ışık eğrisi M1=5,5 ve K1=3,7 değeriyle tahmin edilebilir. PANSTARRS kuyruklu yıldızı, 10 Mart 2013 tarihindeki günberi geçişinde Güneş'ten 0,302 AU ve Dünya'dan 1,109 AU uzaklıktaydı. O andaki toplam görünür kadiri m1'in m1=5,5+2,5⋅3,7⋅log10(0,302)+5log10(1,109)=+0,9 olduğu tahmin edilmektedir. Küçük Gezegen Merkezi de bu sonuca yakın bir değer (m1=+0,5) vermektedir.

Kuyruklu yıldız çekirdeklerinin mutlak kadirleri ve boyutları
Kuyruklu yıldız Mutlak
kadir M1
Çekirdek
çapı
C/1729 P1 (Sarabat)−3,0≈100 km?
Hale-Bopp kuyruklu yıldızı−1,360 ± 20 km
Halley kuyruklu yıldızı4,014,9 x 8,2 km
tipik bir yeni kuyruklu yıldız6,5≈2 km
C/2014 UN271 (Bernardinelli-Bernstein)6,2±0,9119 ila 137 km
289P/Blanpain (1819'daki parlama sırasında)8,5320 m
289P/Blanpain (normal aktivite)22,9320 m

Bir kuyruklu yıldızın mutlak kadiri zaman içinde ciddi dalgalanmalar gösterebilir. Yıldızın aktivitesi artıp azaldıkça veya ani bir parlama (outburst) yaşadığında kadir değeri de değişir. Bu değişkenlik, kuyruklu yıldızların boyutlarını tahmin etmek için mutlak kadirin kullanılmasını zorlaştırmaktadır. 289P/Blanpain kuyruklu yıldızı 1819 yılında keşfedildiğinde mutlak kadiri M1=8,5 olarak tahmin edilmişti. Sonrasında izi kaybedilen yıldız ancak 2003 yılında yeniden keşfedilebildi. O tarihte mutlak kadirinin M1=22,9 seviyesine kadar gerilediği saptandı ve böylece 1819 yılındaki görünümünün ani bir parlamadan kaynaklandığı anlaşıldı. 289P/Blanpain fiziksel olarak incelenmiş en küçük çekirdekli kuyruklu yıldızdır ve normal şartlarda 18 kadirden daha parlak bir seviyeye ulaşamaz. Buna rağmen 1819 yılında çıplak gözle dahi görülebilecek (5-8 kadir) olağanüstü bir parlaklığa erişmiştir.

Komadan yansıyan ışık ile doğrudan çekirdekten gelen ışığı birbirinden ayırt etmeye imkan verecek kadar büyük günmerkezli uzaklıklarda gözlemlenen bazı kuyruklu yıldızlar için asteroitlerdekine benzer bir mutlak kadir değeri hesaplanabilmiştir. Bu sayede çekirdek boyutlarının tahmin edilmesi mümkün olmuştur.

Meteorlar

Söz konusu olan bir meteor ise kadir ölçümünde standart referans uzaklığı, meteorun gözlemcinin başucu noktasında (zenit) tam 100 km (62 mi) yükseklikte bulunması durumu olarak kabul edilir.

Ayrıca bakınız