1896

Het jaar 1896 is het 96e jaar in de 19e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

januari

• 2 - Wanneer de Britten van de Jameson Raid Doornkop bereiken, worden zij opgewacht door een Boerencommando met zware artillerie. Leander Starr Jameson verliest ongeveer dertig man, voor hij zich overgeeft. Zijn troepen worden opgesloten in Pretoria.
• 4 - Utah wordt een staat van de Verenigde Staten.
• 5 - De Wiener Presse maakt Wilhelm Röntgens ontdekking van de röntgenstraling bekend.
• De gebroeders Lumière vertonen hun spectaculaire korte film L'Arrivée d'un train en gare de La Ciotat, ofwel "het filmpje van de aanstormende locomotief".

februari

• 1 - Onder directie van Arturo Toscanini gaat in het Teatro Regio in Turijn de opera La bohème van Puccini in première.
• 9 - Het eerste WK Kunstschaatsen vindt plaats in Sint-Petersburg in Rusland.
• 25 - Paul de Smet de Naeyer wordt premier van België.

maart

• 1 - Slag bij Adwa: de Italianen worden verslagen in Abessynië (nu Ethiopië) bij Adua. De Italiaanse poging Abessynië te veroveren mislukt.
• 1 - Antoine Henri Becquerel ontdekt de radioactiviteit.
• 1 - De gebroeders Lumière geven hun eerste filmvoorstelling buiten Frankrijk in de Brusselse Sint-Hubertusgalerij. Op 22 maart zijn ze in Gent.
• 20 - 141 kolonisten worden vermoord in Matabeleland, waarmee een aanzet wordt gegeven voor de tweede Matabelenoorlog.
• 26 - Bij een explosie in de Brunner-mijn in Nieuw-Zeeland vallen 65 doden.
• 27 - De Atjehese bendeleider Teukoe Oemar trekt zich met de van het Nederlandse gouvernement ontvangen wapens terug in de binnenlanden en hervat de guerrillastrijd tegen het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger.

april

• 1 - In Utrecht wordt de Steenkolen Handelsvereniging opgericht. De onderneming krijgt van het Rheinisch-Westfälische Kohlensyndikat het monopolie op de verhandeling van per spoor aangevoerde steenkool in Nederland.
• 6-15 - De eerste moderne Olympische Spelen, in het Griekse Athene. Zie: Olympische Zomerspelen 1896.
• 10 - Als onderdeel van de Olympische Spelen wordt voor het eerst een marathon gelopen. De Griekse boerenzoon Spiridon Louis finisht in 2:58.50, onderweg gevoed met wijn, melk, bier, paaseieren en sinaasappelsap.
• 19 - De wielerklassieker Parijs-Roubaix wordt voor het eerst verreden.
• april - De Weense journalist Theodor Herzl publiceert Der Judenstaat, waarin hij onder invloed van de Dreyfusaffaire de totstandkoming van een Joodse staat bepleit.

mei

• 1 - De shah van Perzië, Naser ed-Din Kadjar, wordt vermoord door Mirza Reza Kermani, een aanhanger van de pan-islamist Jamal al-Din al-Afghani, als hij aan het bidden is bij het graf van zijn voorvaderen.
• 11 - In verband met de havenstaking in Rotterdam wordt een samenscholingsverbod uitgevaardigd.
• 17 - De Franse amateurwielrenner Eugène Prévost wint de eerste editie van de eendagsklassieker Parijs-Tours.
• 18 De eerste auto arriveert in Nederland, op het station van Arnhem wordt de Benz Victoria aan de koper, de hoffotograaf Adolphe Zimmermans, overgedragen. Deze rijdt vervolgens over Utrecht naar zijn woonplaats Den Haag.
• 26 - Kroning van tsaar Nicolaas II van Rusland.
• 30 - De Chodynkatragedie vindt plaats in Moskou. Hierbij komen 1.389 mensen om het leven.

juni

• 2 - De Italiaan Marconi krijgt in het Verenigd Koninkrijk patent op de draadloze telegrafie.
• 7 - Op Sacramentsdag wordt in Barcelona een bom gegooid naar de processie die de kerk binnengaat. De bisschop en de commandant van Barcelona blijven ongedeerd, maar er vallen elf doden en 45 gewonden.
• 15 - Bij Sanrikoe (Japan) ontstaan seismische zeegolven als gevolg van een aardbeving. Er vallen 29.000 slachtoffers.
• 30 - Het Afrikaanse koninkrijk Ankole wordt een Brits protectoraat.
• Breuk in de liberale kamerclub in Nederland om het wetsontwerp tot kiesuitbreiding van minister Van Houten. De Club-Pyttersen scheidt zich af.

juli

• 5 en 12 - Er worden parlementsverkiezingen gehouden in vijf Belgische provincies. De Katholieke Partij versterkt haar absolute meerderheid, terwijl de liberalen verder verliezen.
• 15 - Christiaan Slieker geeft als eerste Nederlandse reisbioscoophouder op de Leeuwardense kermis zijn eerste voorstelling.
• 16 - Het Evangelie van Maria Magdalena en andere vroeg-christelijke teksten worden getoond aan de Pruisische Academie van Wetenschappen. Ze zijn in januari door een Duitser gekocht in Caïro.
• 26 - Opening van de Vitascope Hall in New Orleans, de eerste vaste commerciële bioscoop ter wereld. Meerdere theaters speciaal voor het draaien van films worden dit jaar geopend.
• juli - De Canadese regering van de Conservatief Charles Tupper valt over de kwestie van rechten van Franstalige katholieken in Manitoba.

augustus

• 9 - De Duitse luchtvaartpionier Otto Lilienthal verongelukt met zijn dubbeldekker zweefvliegtuig en sterft de volgende dag.
• 12 - Voetbalclub Willem II wordt opgericht in Tilburg.
• 16 - In Bonanza Creek, Yukon, Canada, wordt goud gevonden, wat het volgend jaar zal leiden tot de Klondike Goldrush.
• 17 - oprichting van de Noordbrabantse Christelijke Boerenbond op initiatief van pater Van den Elsen.
• 27 - De Britten veroveren Ashanti, dat een onderdeel zal worden van de Britse Goudkust.
• In augustus breekt de Filipijnse Revolutie uit.

september

• 1 - In Nederland treedt de Faillissementswet in werking.

oktober

• 5 - Amsterdam en Rotterdam worden telefonisch verbonden met Bremen.
• 7 - In Parijs leggen president Faure en tsaar Nicolaas II de eerste steen voor de Pont Alexandre-III. De tsaar is op staatsbezoek om de Frans-Russische Alliantie te bezegelen.
• 16 - In Nederland verschijnt het eerste nummer van het feministisch tijdschrift Belang en Recht, onder redactie van Henriëtte van der Mey.
• 26 - Italië en Abessinië sluiten een voorlopige vrede, die een einde maakt aan de Eerste Italiaans-Ethiopische Oorlog.
• In oktober l896 leidt een ontmoeting tussen Jules Lemire, Léon Gruel en Joseph Goemare tot de oprichting van volkstuinverenigingen in Frankrijk (1897) en België (1899).In België wordt dit later het Werk van den Akker en den Haard, later omgevormd tot De Vlaamse Volkstuin, tegenwoordig Tuinhier vzw.

november

• november - Verschijning van de "Catalogue prix-courant de timbres-poste par Yvert et Tellier (‘Catalogus van actuele

prijzen van postzegels door Yvert en Tellier’).

december

• 1 - Amsterdam en Rotterdam worden telefonisch verbonden met Hamburg.
• 3 - Herman Hollerith sticht de Tabulating Machines Company, voorloper van het huidige IBM.
• 10 - Alfred Nobel overlijdt. Bij testament bestemt hij het grootste deel van zijn vermogen (32 miljoen Zweedse kronen) voor een op te richten Nobelstichting. De rente van dit kapitaal zal elk jaar in vijf gelijke delen verdeeld worden onder hen die zich speciaal verdienstelijk hebben gemaakt op het gebied van: vrede, letterkunde, geneeskunde, natuurkunde en scheikunde (de Nobelprijzen).
• 30 - De Filipijnse dichter en nationale held José Rizal wordt door de Spanjaarden geëxecuteerd.

zonder datum

• De Nederlandse regering verklaart het op het westelijkste eilandje van Nederlands-Indië Weh gelegen Sabang tot vrijhaven om zo de Engelse havenstad Penang op Malakka de loef af te steken.
• Pieter Zeeman ontdekt het zeemaneffect.
• Svante Arrhenius ontdekt het broeikaseffect.

• Chinacridon (Quinacridone) wordt ontdekt.
• Arthur Vierendeel De Belg Arthur Vierendeel ontwerpt een lichtere en minder arbeidsintensieve variant op de vakwerkligger, de Vierendeelligger. Deze ligger bezit geen diagonale stijlen maar kan door toepassing van momentvaste knopen toch de benodigde buigstijfheid garanderen. Verscheidene spoorbruggen in België zijn geconstrueerd volgens het Vierendeelligger principe.
• Boedapest krijgt als eerste stad op het vasteland van Europa een metro.
• De Nederlandse tropenarts Christiaan Eijkman stelt vast dat kippen die worden gevoerd met gepelde rijst, de ziekte beriberi krijgen, en kippen die ongepelde rijst eten, niet. Zijn bevinding was de eerste stap naar de ontdekking van Vitamine B.
• In Caïro wordt het evangelie van Maria Magdalena ontdekt. De eerste zes pagina's ontbreken en het te lezen deel begint in het midden van een gesprek tussen de opgestane Jezus en zijn leerlingen.
• De N.V. Oranje begint in Amsterdam met de winning van etherische oliën.
• De 44-jarige timmerman Jack Bury vindt het dartbord uit met zijn nummering.
• De Britse verkeerswet voor automobielen wordt gewijzigd. De maximumsnelheid wordt van 6,5 km/h verhoogd tot 25 km/h, met beperkende bepalingen tot 20 km/h. Om dit besluit te vieren organiseert Harry Lawson de eerste Londen-Brighton rit.
• In het najaar wordt tussen het spoorstation Nuenen en Eeneind het eerste fietspad van Nederland aangelegd.Bron De Dreijhornnickels

Film

Zie Film in 1896 voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Muziek

• Paul Dukas componeert zijn Symfonie in C.
• Johannes Brahms componeert Elf Preludes voor orgel, Opus 122
• Sergej Rachmaninov componeert de Symfonie nr 1, Opus 13
• Franz Lehár componeert de opera Kukuška
• De Britse componist Edward Elgar componeert From the Bavarian Highlands, opus 27
• 9 januari: Dokka van Arne Garborg en Johan Halvorsen is voor het eerste te horen.
• 24 maart: het toneelstuk Vasantasena is te zien in Bergen met muziek van Johan Halvorsen
• 28 maart: eerste voorstelling van Andrea Chénier van Umberto Giordano
• 26 september: Tre Ungarske studier van Agathe Backer-Grøndahl is voor het eerst te horen
• 30 oktober: het Derde vioolconcert van Tor Aulin is voor het eerst te horen.
• 27 november - Première van Also sprach Zarathustra, symfonisch gedicht van Richard Strauss

Literatuur

• Louis Couperus schrijft De verzoeking van den H. Antonius en Hooge troeven

Beeldende kunst

• 
  Maxime Dethomas: Au Bal de l'Opera (1896) Henri de Toulouse-Lautrec, National Gallery of Art
• 
  Der Krieg (1896) Arnold Böcklin, Kunsthaus Zürich
• 
  Port-Manech (1896) Henry Moret

Bouwkunst

• 
  Hotel de l'Europe, Amsterdam Willem Hamer jr.
• 
  Lutherse Kerk (Nijmegen), Derk Semmelink

Geboren

Overleden

januari

• 9 - Guillaume Vogels (60), Belgisch kunstenaar
• 20 - Graciano López Jaena (39), Filipijns revolutionair en nationale held
• 25 - Frederic Leighton (65), Engels kunstschilder en beeldhouwer

februari

• 13 - Johannes Henderik Kramers (72), Nederlands kostschooldirecteur
• 17 - Lars Hætta (62), Noors taalkundige en vertaler

maart

• 29 - August Willem Philip Weitzel (80), Nederlands minister

april

• 14 - Willem Seymour Mulder (76), Nederlands dichter

mei

• 27 - Aleksandr Stoletov (56), Russisch natuurkundige

juni

• 10 - Amelia Dyer (59/60), Brits kindermoordenares
• 25 - Emile Seipgens (58), Nederlands schrijver van korte verhalen en toneelwerk

juli

• 1 - Harriet Beecher Stowe (85), Amerikaans abolitioniste en schrijfster
• 13 - Friedrich Kekulé (66), Duits chemicus

augustus

• 1 - William Grove (85), Engels uitvinder van de brandstofcel
• 10 - Otto Lilienthal (48), Duits (zweef)vliegpionier

september

• 23 - Ivar Aasen (83), Noors taalkundige
• 29 - Johan Gottfried Conradi (76), Noors componist

oktober

• 7 - Jacobo Zóbel (53), Filipijns apotheker en ondernemer
• 11 - Anton Bruckner (72), Oostenrijk-Hongaars componist
• 23 - Columbus Delano (87), Amerikaans politicus

november

• 26 - Frederick Broome (54), koloniaal ambtenaar in het Britse Rijk

december

• 10 - Alfred Nobel (63), Zweeds scheikundige en industrieel, insteller en naamgever van de Nobelprijzen
• 25 - Albert Montens d'Oosterwijck (71), Belgisch politicus
• 26 - Emil du Bois-Reymond (78), Duits arts en fysioloog
• 30 - José Rizal (35), Filipijnse nationale held

Zie de categorie 1896 van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.