1912

1912
Eeuwen:	19e eeuw · 20e eeuw · 21e eeuw
Decennia:	1900-1909 · 1910-1919 · 1920-1929
Jaren:	<< · < · 1911 · 1912 · 1913 · > · >>
Maanden:	jan · feb · mrt · apr · mei · jun jul · aug · sep · okt · nov · dec
Jaartelling in verschillende culturen
Ab urbe condita:		2665 MMDCLXV
Armeense jaartelling:		1361 – 1362 ԹՎ ՌՅԿԱ – ՌՅԿԲ
Chinese jaartelling:		4608 – 4609 戊亥 – 己子
Christelijke jaartelling:		1912 MCMXII
Ethiopische jaartelling:		1904 – 1905
Hebreeuwse jaartelling:		5672 – 5673
Hindoekalenders:
- Vikram Samvat		1967 – 1968
- Shaka Samvat		1834 – 1835
- Kali yuga		5013 – 5014
Iraanse jaartelling:		1290 – 1291 ۱۲۹۰ – ۱۲۹۱
Islamitische jaartelling:		1330 – 1331 ١٣٣١ – ١٣٣٠
Maçonnieke jaartelling:		5911 – 5912
1912 naar onderwerp
Lijst van landen
Overleden
Atlantisch orkaanseizoen
Auto's
Film
Sport (categorie)
Juliaanse kalender van 1912
Overgangskalenders:
Albanië
Gregoriaanse kalender van 1912

Het jaar 1912 is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

januari

• 1 - Formele uitroeping van de Republiek China.
• 8 - Oprichting van het Afrikaans Nationaal Congres (ANC) in Bloemfontein, Zuid-Afrika.
• 12 - Bij de verkiezingen voor de Duitse Rijksdag verdubbelen de sociaaldemocraten hun resultaat van 1907. Ze behalen 34,8 procent van de stemmen en worden met 111 zetels de grootste fractie.

• 17 - Robert Falcon Scott bereikt de Zuidpool een maand na Roald Amundsen.
• 18 - Een woedende menigte bestormt de gevangenis van Quito (Ecuador) en doodt de liberale oud-president Alfaro en vier van zijn medestrijders (onder wie zijn broer Medardo). Alfaro's lijk wordt door de straten van Quito gesleept en in het Ejido-park in brand gestoken.

februari

• 1 - Het dorp dat is ontstaan rond de zeepfabriek De Duif, krijgt van de gemeenteraad van Zeist de naam Den Dolder.
• 2 Voor het Pathé-weekjournaal wordt de eerste stuntopname gemaakt: een parachutist springt van het Vrijheidsbeeld in New York af.
• 7 - (Nederland) - Coen de Koning wint de Elfstedentocht in 11 uur en 40 minuten met een gemiddelde snelheid van 16,58 km/h.
• 12 - De 6-jarige Chinese Keizer Pu Yi treedt af, waarmee een eind komt aan de Qing-dynastie, de laatste dynastie van China.
• 14 - Arizona wordt de 48e deelstaat van de Verenigde Staten van Amerika.
• 14 - De Amerikaanse marine stelt de eerste onderzeeërs in dienst.
• 15 - (China) - In Nanjing kiest de nationale vergadering premier Yuan Shikai tot eerste president van de republiek China.
• 15 - In Amsterdam wordt de Stichting Bouwfonds Handwerkers Vriendenkring opgericht, die de jaren daarna vele honderden arbeiderswoningen zal bouwen voor Amsterdamse arbeiders van joodse komaf, vooral in nieuwbouwwijken zoals de Transvaalbuurt.
• 21 - (Duitsland) - Waldemar Bonsels begint aan zijn vertelling Maja de Bij. Dit kinderboek wordt een wereldsucces.
• 22 - De Franse Deperdus Monoplane doorbreekt als eerste vliegtuig de snelheidsgrens van 100 mijl per uur.
• 22 - In Den Haag wordt de Anti-Trekhondenbond opgericht.
• 27 - (Soedan) - De spoorverbinding van Khartoem naar Al-Obeidh (375 km) wordt ingewijd door de Britse gouverneur-generaal Horatio Kitchener.
• 28 - De Vereniging van Nederlandse Gemeenten wordt opgericht.

maart

• 1 - De Engelse Mrs. Emmeline Pankhurst wordt gearresteerd nadat ze de ruiten van Downing Street 10 heeft ingegooid. Nog meer dan honderd suffragettes worden opgepakt nadat ze in Londen een spoor van vernielingen hadden achtergelaten.
• 12 - Oprichting van de Nederlandse Honkbalbond, de voorloper van de KNBSB.
• 29 - (Antarctica) - Op de terugweg van de Zuidpool komen de Britse poolonderzoeker Robert Falcon Scott en zijn begeleiders om het leven.
• 30 - Ondertekening van het Verdrag van Fez, waarbij Marokko wordt verdeeld in de protectoraten Frans-Marokko en Spaans-Marokko.
• 31 - De traditionele Boat race tussen de roeiers van Oxford en Cambridge vindt een voortijdig einde als beide boten zinken. De volgende dag wordt de wedstrijd opnieuw geroeid.

april

• 6 - De Duitse zwemmer Kurt Bretting verbetert in Brussel het wereldrecord op de 100 meter vrije slag tot 1.02,4. Het oude record (1.02,8) stond sinds 15 april 1910 op naam van de Amerikaan Charles Daniels.
• 9 - Oprichting van de Filmfabriek Hollandia te Haarlem.
• 14 - De Braziliaanse voetbalclub Santos FC, meervoudig winnaar van de Copa Libertadores, wordt opgericht.
• 15 - Ondergang van het passagiersschip de Titanic na een botsing met een ijsberg. Er komen 1503 mensen om het leven.
• 16 - De Amerikaanse Harriet Quimby vliegt als eerste vrouw over Het Kanaal van Engeland naar Frankrijk.
• 22 - De gemeenteraad van Den Haag verhuist uit het oude raadhuis aan de Groenmarkt naar een herenhuis aan de Javastraat.

mei

• 5 - In Stockholm worden de vijfde Olympische Spelen geopend. Grote ster is de Amerikaan Jim Thorpe, die de vijf- en tienkamp wint.
• 5 - De Pravda, het bolsjewistische partijblad, verschijnt voor het eerst.
• 14 - Koning Frederik VIII van Denemarken overlijdt. Zijn zoon Christiaan X volgt hem op.
• 15 - In België wordt met de Wet op de Kinderbescherming ook het jeugdstrafrecht ingevoerd.
• 18 - George L. Horine springt in het stadion van de Stanford-universiteit bij Palo Alto (Californië) als eerste mens 2 meter hoog.
• 26 - De Duitse voetbalbond verbiedt schoolvoetbal en de aanwezigheid van vrouwelijk publiek bij voetbalwedstrijden.
• 27 - De finale van de eerste beker van België vindt plaats op Pinkstermaandag in Jette, en wordt gewonnen door Racing Club de Bruxelles.
• 29 - De première van L'après-midi d'un faune van Claude Debussy door de Ballets Russes eindigt in een schandaal.

juni

• 1 - (Zwitserland) - De wereldvoetbalbond FIFA bepaalt dat de keeper alleen nog in het strafschopgebied de bal met de hand mag aanraken.
• 8 - (VS) - In Cambridge (Massachusetts) springt Marcus Wright hoger dan 4,02 meter met polsstokhoogspringen, de eerste sprong hoger dan vier meter.
• 16 - Rusland sluit een marineverdrag met Frankrijk inzake herschikking beide vloten.

juli

• 4 - Oprichting in de USA van de Keystone Studios door Mack Sennett, die slapsticks gaat produceren met jonge sterren als Charlie Chaplin en W.C. Fields.
• 12 - Mongolië maakt gebruik van de toestand in China door zich onafhankelijk te verklaren.
• 20 - (Cuba) - Regeringstroepen slaan, gesteund door Amerikaanse eenheden, een opstand van kleurlingen neer.
• 20 - De Amerikaanse zwemmer Duke Kahanamoku scherpt in Hamburg het wereldrecord op de 100 meter vrije slag tot 1.01,6. Het oude record (1.02,4) stond sinds 6 april op naam van de Duitser Kurt Bretting.
• 24 - (Frankrijk) - Odiel Defraeye wint als eerste Belg de Ronde van Frankrijk.
• 30 - (Japan) - Yoshihito (Taisho) wordt keizer van Japan als opvolger van zijn vader Mutsuhito (Meiji).
• Rusland sluit een geheim verdrag met Japan om zich veilig te stellen in de naderende oorlog.

augustus

• 4 - (Noorwegen) - De 53-jarige schrijver Knut Hamsun voltooit zijn romantrilogie De Zwerver.
• 12 - (China) - Sun Yat-sen sticht in Nanjing de Kwomintang, de Nationale Volkspartij.
• 15 - De Waalse socialistische voorman Jules Destrée schrijft in Revue de Belgique een ophefmakende brief aan koning Albert I, waarin hij meldt "...Sire, Vous régnez sur deux peuples. Il y a en Belgique des Wallons et des Flamands; il n'y a pas de Belges ...". Dit is een communautair incident van historische waarde.
• 22 - (Frankrijk) - Oscar Egg verbetert het werelduurrecord wielrennen en brengt het op 42,122 kilometer.
• 27 - Bij Ouddorp vergaat het Deense stoomschip Kursk. 27 opvarenden verdrinken.
• 29 - Beursgang van de Philips Gloeilampen Fabrieken N.V.

september

• Het Verenigd Koninkrijk belooft de Franse westkust te beschermen en herschikt zijn marinevloten van de Middellandse Zee naar de Franse kust.
• 19 - In Breda wordt voetbalclub NAC opgericht: de NOAD ADVENDO Combinatie. (Nooit Ophouden Altijd Doorzetten en Aangenaam Door Vermaak En Nuttig Door Ontspanning).
• 23 - (VS) - Mack Sennet brengt met Cohen of Coney Island de eerste slapstick van zijn productiefirma Keystone in productie.
• 28 - Het Japanse stoomschip Kiche Maru vergaat in een orkaan. Circa 1000 mensen komen om het leven.
• 29 - (Zweden) - De Olympische winnaar Eric Lemming bereikt met 62,32 meter het eerste officiële record speerwerpen.

oktober

• 8 - Als eerste staat van de Balkanbond (bestaande uit Bulgarije, Griekenland, Montenegro en Servië) verklaart Montenegro de oorlog aan het Ottomaanse rijk. Dit is het begin van de eerste Balkanoorlog.
• 9 - Max von Laue ontdekt samen met andere natuurkundigen de rasterstructuur van het atoom.
• 16 - Het Ottomaanse Rijk verklaart de Balkanbond de oorlog.
• 18 - Met de ondertekening van het Verdrag van Ouchy komt een einde aan de Italiaans-Turkse Oorlog.
• 25 - In Stuttgart gaat de opera Ariadne auf Naxos van Richard Strauss in première.
• Het verhaal Tarzan van de apen wordt voor het eerst gepubliceerd in het pulp-tijdschrift All-Story Magazine.

november

• 8 - De Ottomanen in Thessaloniki geven zich over aan de Grieken.
• 15 - (Duitsland) - Op zijn verjaardag krijgt de Duitse schrijver Gerhart Hauptmann de Nobelprijs voor literatuur.
• 28 - Ismail Qemali roept in Vlorë de onafhankelijkheid van Albanië uit.
• De drie Nederlandse liberale partijen bundelen zich voor de Kamerverkiezingen in een "Liberale Concentratie". In hun programma staan algemeen kiesrecht voor mannen en vrouwen, en staatspensioen vanaf de leeftijd van 70 jaar.

december

• 3 - Met uitzondering van Griekenland ondertekenen de deelnemers aan de eerste Balkanoorlog een wapenstilstandsverdrag.
• 7 - In Tell el-Amarna graven medewerkers van de Duitse archeoloog Ludwig Borchardt de werkplaats van de beeldhouwer Tutmoses op. Dezelfde dag vinden ze de (inmiddels wereldberoemde) buste van Nefertete, de moeder van farao Toetanchamon.
• 16 - Begin van een conferentie in Londen om de uitkomst van de Eerste Balkanoorlog te regelen.
• 17 - Oprichting van de Nederlandse Vereniging van Huisvrouwen.
• 18 - Ontdekking van de (later vals gebleken) Piltdown Man.
• 20 - De grootmachten bereiken in Londen overeenstemming over de onafhankelijkheid van Albanië.
• 24 - De Duitse firma Merck krijgt patent op MDMA.

zonder datum

• De Belgische pedagoog Guillaume Arthur Christiaen richt het eerste Europese beroepskeuzebureau op.
• De Nederlandse Landmacht krijgt nieuwe uniformen: veldgroen met puttees.
• De Belgische regering verbiedt elke militaire afspraak met het Verenigd Koninkrijk.

Film

Zie Film in 1912 voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Muziek

• De Finse componist Jean Sibelius componeert de suite Scènes historiques II, opus 66
• Arnold Schönberg componeert Pierrot Lunaire, Opus 21

Literatuur

• De Duitse schrijver Gerhart Hauptmann ontvangt de Nobelprijs voor de Literatuur
• Louis Couperus schrijft Schimmen van schoonheid

Beeldende kunst

• 
  De strijkster (1912) Rik Wouters
• 
  Trein in de bergen (1912) Bohumil Kubišta

Bouwkunst

• 
  Garage paleis Noordeinde Petrus Herman Scheltema
• 
  Huis van de Zwarte Madonna, Praag Josef Gočár
• 
  Watertoren (Amersfoort) (1912) C.G. Beltman

Geboren

Overleden

januari

• 3 - Jakob Amsler-Laffon (88), Zwitsers wiskundige, natuurkundige, ingenieur, uitvinder en fabrieksstichter
• 14 - Josué Jean Philippe Valeton (63), Nederlandse hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Utrecht en tevens rector magnificus
• 24 - Ambrosio Flores (68), Filipijns generaal en politicus
• 28 - Gustave de Molinari (92), Belgisch econoom

februari

• 10 - Joseph Lister (84), Brits medicus

maart

• 1 - Louis Babel (85), Zwitsers zendeling, ontdekkingsreiziger en taalkundige
• 6 - August Toepler (75), Duits natuurkundige
• 14 - Pjotr Lebedev (46), Russisch natuurkundige
• 17 - Anna Filosofova (75), Russisch feminist
• 17 - Lawrence Oates (32), Brits militair en ontdekkingsreiziger
• 29 - Robert Falcon Scott (43), Brits ontdekkingsreiziger
• 30 - Carl F. May (70), Duitse schrijver

april

• 11 - Vera Konstantinova van Rusland (58), Russisch grootvorstin
• 12 - Clara Barton (90), oprichtster van het Amerikaanse Rode Kruis
• 15 - Opvarenden van de Titanic:
  • Thomas Andrews (39), Iers scheepsbouwer en zakenman
  • John Jacob Astor IV (47), Amerikaans zakenman, uitvinder en schrijver
  • Benjamin Guggenheim (46), Amerikaans zakenman
  • Wallace Henry Hartley (33), Brits violist
  • Georges Krins (23), Belgisch violist
  • John George Phillips (25), Engels marconist
  • Johan George Reuchlin (37), Nederlands ondernemer
  • Edward John Smith (62), Engels zeevaartofficier (kapitein)
  • Isidor Straus (67), Duits Amerikaans politicus, zakenman en mede-eigenaar van de warenhuisketen Macy's
  • Ida Straus (63), Duits-Amerikaans vrouw van Isidor Straus
• 20 - Bram Stoker (64), Iers journalist en schrijver
• 24 - Jac. de Jong (73), Nederlands fluitist

mei

• 4 - Nettie Stevens (50), Amerikaans geneticus
• 14 - Frederik VIII (68), koning van Denemarken
• 14 - August Strindberg (63), Zweeds schrijver
• 22 - Antonio Pacinotti (70), Italiaans natuurkundige
• 26 - Jan Blockx (61), Vlaams componist
• 30 - Wilbur Wright (45), Amerikaans luchtvaartpionier, vliegtuigbouwer en uitvinder

juni

• 1 - Daniel Burnham (65), Amerikaans stedenbouwkundige en architect
• 2 - Herman Jacob Kist (75), Nederlands jurist en politicus
• 3 - Jacobus Craandijk (77), Nederlands leraar, predikant, schrijver en tekenaar
• 4 - Emil Stang (77), Noors politicus
• 24 - George Leake (55), 3^e premier van West-Australië
• 25 - Lourens Alma Tadema (76), Nederlands-Brits kunstschilder

juli

• 10 - Anton Aškerc (56), Sloveens rooms-katholiek priester, schrijver en dichter
• 17 - Henri Poincaré (58), Frans wis- en natuurkundige, mijnbouwkundig ingenieur en wetenschapsfilosoof

augustus

• 13 - Jules Massenet (70), Frans componist en muziekpedagoog
• 20 - William Booth (83), Brits evangelist

september

• 13 - Justo Sierra Méndez (64), Mexicaans politicus en intellectueel
• 23 - Maria Theresia van Spanje (29), een infante van Spanje uit het Huis Bourbon

oktober

• 28 - Werner von Bolton (44), Duits scheikundige en grondstofwetenschapper

november

• 23 - Charles Bourseul (83), Frans technicus en uitvinder
• 26 - Maria, Gravin van Vlaanderen (77), moeder van koning Albert I van België

december

• 21 - Paul Gordan (75), Duits wiskundige

Weerextremen in België

• 4 maart: Tornado veroorzaakt schade aan bomen en woningen in Chiny en Fays-les-Veneurs (Paliseul).
• maart: Geen enkele vorstdag. Dit uitzonderlijke feit komt nogmaals voor in het jaar 1983.
• 25 juli: 58 mm neerslag in 40 min in Waterloo en 60 mm in 1h30 in Wetteren.
• augustus: Augustus met laagste gemiddelde maximumtemperatuur: 17,3 °C (normaal 21,4 °C).
• augustus: Augustus met laagste zonneschijnduur: 123 uur (normaal 220 uur).
• september: September met laagste gemiddelde maximumtemperatuur: 14,2 °C (normaal 19,1 °C).
• september: September met laagste gemiddelde temperatuur: 10,7 °C (normaal 14,6 °C).
• 6 oktober: Vroegste vorst van de eeuw in Ukkel : –0,1 °C (samen met 6 oktober 1936).
• 7 oktober: Minimumtemperatuur tot –1,6 °C in Ukkel.

Bron: KMI Gegevens Ukkel 1901-2003 met aanvullingen

Zie de categorie 1912 van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.