1913

1913
Eeuwen:	19e eeuw · 20e eeuw · 21e eeuw
Decennia:	1900-1909 · 1910-1919 · 1920-1929
Jaren:	<< · < · 1912 · 1913 · 1914 · > · >>
Maanden:	jan · feb · mrt · apr · mei · jun jul · aug · sep · okt · nov · dec
Jaartelling in verschillende culturen
Ab urbe condita:		2666 MMDCLXVI
Armeense jaartelling:		1362 – 1363 ԹՎ ՌՅԿԲ – ՌՅԿԳ
Chinese jaartelling:		4609 – 4610 己子 – 庚丑
Christelijke jaartelling:		1913 MCMXIII
Ethiopische jaartelling:		1905 – 1906
Hebreeuwse jaartelling:		5673 – 5674
Hindoekalenders:
- Vikram Samvat		1968 – 1969
- Shaka Samvat		1835 – 1836
- Kali yuga		5014 – 5015
Iraanse jaartelling:		1291 – 1292 ۱۲۹۱ – ۱۲۹۲
Islamitische jaartelling:		1331 – 1332 ١٣٣٢ – ١٣٣١
Maçonnieke jaartelling:		5912 – 5913
1913 naar onderwerp
Lijst van landen
Overleden
Auto's
Film
Sport (categorie)
Juliaanse kalender van 1913
Gregoriaanse kalender van 1913

1913 is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

januari

• 15 - Een nieuwe radiotoren bij Berlijn maakt de eerste draadloze verbinding tussen Berlijn en New York mogelijk.
• 17 - Raymond Poincaré wordt president van de Derde Franse Republiek. Hij volgt Armand Fallières op.
• 23 - De Osmaanse grootvizier Mehmed Kamil Pasja wordt tot aftreden gedwongen door de beweging van de Jong Turken onder Enver Pasja, die een driemanschap vormt met Talaat Pasja en Djemal Pasja. De nieuwe regering besluit de Eerste Balkanoorlog voort te zetten om Thracië en in het bijzonder Edirne te behouden.
• 24 - De Catalaanse taalkundige Pompeu Fabra i Poch publiceert de Ortografía Catalana, een geheel van spellingsregels voor de Catalaanse taal. Dit feit wordt gezien als de wedergeboorte van het Catalaans.
• 24 - De Zwitserse piloot Oskar Bider vliegt van Pau naar de Spaanse hoofdstad Madrid met een vliegtuig van het type Blériot XI, waarmee hij de geschiedenis in gaat als de eerste persoon die de Pyreneeën overvliegt.
• 30 - (Balkan) - Na het vastlopen van de vredesonderhandelingen laait de oorlog op de Balkan weer op.

februari

• 2 - In New York wordt het grootste treinstation ter wereld geopend: het Grand Central Station.
• 3 - Delaware ratificeert als 36e staat het 16e amendement op de Grondwet van de Verenigde Staten, dat daarmee van kracht wordt en de federale overheid het recht geeft om inkomstenbelasting en vennootschapsbelasting te heffen.
• 3 - Rudolf Steiner sticht in Berlijn het Antroposofisch Genootschap.
• 3 In Amsterdam eindigt na vier weken een typografenstaking die onder meer de meeste krantenbedrijven heeft lamgelegd. De typografen krijgen een loonsverhoging, en de ontslagen stakers worden teruggenomen.
• 9 tot 18 - Decena trágica in Mexico: negen dagen van hevige gevechten in Mexico City tussen aanhangers van de regering en van de oude dictator Porfirio Diaz.
• 17 - In New York wordt de Armory Show geopend, die voor het eerst in de Verenigde Staten de Amerikaanse en Europese kunst tentoonstelt.
• 18 - Francisco I. Madero wordt afgezet als president van Mexico door zijn stafchef Victoriano Huerta met steun van de Amerikaanse ambassadeur Henry Lane Wilson. Zijn broer Gustavo A. Madero wordt door Federale soldaten gelyncht, en vier dagen later wordt Madero zelf vermoord.
• 19 - Britse reder krijgt opdracht wijzigingen aan te brengen aan RMS Lusitania.
• 27 - De vereniging Natuurmonumenten kan door giften en obligaties een deel van de Oisterwijkse Bossen en Vennen aankopen en zo de bouw van een villadorp verhinderen.

maart

• 1 - Het Britse stoomschip Calvados vergaat in een sneeuwstorm in de Zee van Marmora. Meer dan 200 opvarenden komen om het leven.
• 11 -De Italiaanse kunstschilder Luigi Russolo publiceert zijn futuristisch manifest L'arte dei rumori.
• 18 - (Griekenland) - Kroonprins Constantijn wordt opvolger van zijn vader George I, die in Saloniki (Thessaloniki) het slachtoffer wordt van een aanslag.
• 24 - Het "wonder van Houtrust": het Nederlands voetbalelftal wint voor het eerst van Engeland. In Den Haag wordt het 2-1 door twee doelpunten van Huug de Groot.
• 26 - De Bulgaren nemen Edirne in in de Eerste Balkanoorlog.
• 30 - Johan Burgers in 's-Heerenberg stelt zijn menagerie open voor publiek.

april

• 6 - (België) - Opening Wereldtentoonstelling van 1913
• 14 - 24 (België) - Staking voor de invoering van het algemeen enkelvoudig stemrecht.
• 16 - (Frans-Equatoriaal-Afrika) - De arts en theoloog Albert Schweitzer opent in Lambaréné een tropenhospitaal.
• 16 - De Belgische militaire vliegers krijgen hun eigen legeronderdeel: Compagnie d'Aviateurs in Brasschaat.
• 29 - Het octrooi op de ritssluiting is een feit.

mei

• 2 - In Amsterdam wordt de tentoonstelling De Vrouw 1813-1913, over de veranderde positie van de vrouw, geopend.
• 3 - Met de speelfilm Raja Harishchandra gaat de Indiase filmindustrie Bollywood van start.
• 12 - Na een aanbod voor een rol door de Keystone Film Company begint Charlie Chaplin zijn carrière als ster-komediant van de stomme film.
• 16 - In de buurt van Eberswalde (Brandenburg) wordt door bouwvakkers een enorme goudschat gevonden.
• 17 - De Eerste Balkanoorlog tussen de Balkanbond (bestaande uit Bulgarije, Griekenland, Montenegro en Servië) en het aangevallen Osmaanse rijk loopt tot een eind, waarbij massaal Turkse burgers verdreven worden uit het Europese continent.
• 25 - (Oostenrijk-Hongarije) - Kolonel Alfred Redl wordt door de geheime dienst, die bang is voor het schandaal van een spionageproces, gedwongen zelfmoord te plegen.
• 25 - Paul Deman wint de eerste Ronde van Vlaanderen.
• 28 - (België) - Minister van Oorlog Charles de Broqueville voert veralgemeende dienstplicht in om het leger van 180.000 naar 340.000 manschappen te brengen.
• 28 - Drie Fransen bereiken met een ballon als eersten een hoogte van meer dan 10.000 meter.
• 29 - In Parijs gaat het ballet Le sacre du printemps van Igor Stravinsky in première.
• 30 - Met het Verdrag van Londen komt er een einde aan de Eerste Balkanoorlog. Het Ottomaanse Rijk moet het leeuwendeel van zijn Europese gebied aan de Balkanstaten afstaan.

juni

• 6 - Tijdens de Epsom Derby werpt de suffragette Emily Davison zich voor het paard van de koning en wordt dodelijk gewond.
• 7 - Eerste beklimming van de Denali in alaska, de hoogste berg van Amerika, door vier mannen onder leiding van Hudson Stuck.
• 13 - De Markies van Salamanca wint in een Rolls-Royce de eerste Grote Prijs van Spanje.
• 17 - Begin van de laatste reis van de Karluk, een oude walvisvaarder op een Canadese arctische expeditie.
• 29 - Uit onvrede over de gebiedswinst van Bulgarije begint de Tweede Balkanoorlog, en vallen Servië en Griekenland Bulgarije aan. Ook het Ottomaanse Rijk begeeft zich in de oorlog om het verlies van de Eerste Balkanoorlog te compenseren.
• 29 - (Frankrijk) - Henri Desgrange introduceert bij de Ronde van Frankrijk het dragen van de gele trui. Winnaar van de Tour in dit jaar is de Belg Philippe Thys.
• (België) - Regeringsleider Charles de Broqueville belooft tweetaligheid van het officierenkorps om de katholieken tegemoet te komen.

juli

• 1 - Officiële oprichting in Nederland van de Luchtvaartafdeling van de Koninklijke Landmacht. De afdeling zal uitsluitend worden uitgerust met vliegtuigen, van de aanschaf van luchtballons is afgezien.
• 5 - Voor het eerst reist de socialistische leider Pieter Jelles Troelstra naar Paleis Het Loo om advies uit te brengen over de kabinetsformatie. Hij geeft koningin Wilhelmina in overweging om een coalitie uit de burgerlijke partijen te laten samenstellen.
• 5 - (Groot-Brittannië) - Anthony F. Wilding (bij de mannen) en Dorothea Lambert-Chambers (dames) winnen wederom Wimbledon.
• 6 - De Franse atleet Jean Bouin verbetert in Stockholm het wereldrecord op de uurloop naar 19.021.
• 10 - In Death Valley, Californië, wordt een temperatuur in de schaduw gemeten van 57 °C. Dit is tot op heden de hoogste op aarde gemeten temperatuur.
• 19 - In een vergadering van partijbestuur en Kamerfractie wijst de top van de SDAP het voorstel af van formateur Dirk Bos om met drie ministers toe te treden tot een meerderheidsregering. De socialisten zullen 26 jaar moeten wachten op een nieuwe uitnodiging.
• 31 - In België wordt het Koninklijk Meteorologisch Instituut opgericht (KMI).

augustus

• 7 - De Franse Nationale Vergadering gaat akkoord met de verlenging van de dienstplicht wegens de oorlogsdreiging van twee naar drie jaar.
• 10 - De Vrede van Boekarest maakt een einde aan de Tweede Balkanoorlog, waarbij het Osmaanse Rijk grote delen van de Balkan verliest.
• 13 - Het eerste roestvaste staal wordt gegoten door Harry Brearley in het laboratorium Brown-Firth.
• 16 - In de autofabrieken van Henry Ford leiden de eerste proeven met lopende band-productie tot productiestijgingen van 400 procent.
• 18 - De wereldvoetbalbond FIFA voert een nieuwe regel in bij het voetballen: bij vrije trappen moet de tegenstander minimaal 10 yard (9,15 meter) afstand bewaren.
• 22 - De film Der Student von Prag van Stellan Rye, met Paul Wegener in de hoofdrol, heeft groot succes bij de première in Berlijn.
• 23 - In Berlijn wordt de International Amateur Athletic Federation (IAAF) opgericht. Dat maakt het onder meer mogelijk een wereldrecord officieel te laten registreren.
• 28 - Koningin Wilhelmina opent het Vredespaleis.
• 29 - In Nederland wordt het kabinet-Cort van der Linden beëdigd. Het is een extra-parlementair kabinet waarvan de leden van liberale signatuur zijn.
• 31 - In Eindhoven wordt voetbalclub PSV opgericht.
• 31 - In Oppau wordt de ammoniakfabriek van de Badische Anilin- und SodaFabriken (BASF) in bedrijf genomen. In 1909 had de Duitse geleerde Fritz Haber de ammoniaksynthese uitgevonden.

september

• 8 - Het tot dusverre grootste luchtschip, de L2, vertrekt voor de eerste proefvlucht. Het is 260 meter lang en wordt aangedreven door vier motoren van 205 pk.
• 11 - De cholera-epidemie die over Midden-Europa raast, bereikt een hoogtepunt.
• 20 - Op de partijvergadering van de SPD worden Hugo Haase en Friedrich Ebert als opvolger gekozen van de overleden partijvoorzitter August Bebel.

oktober

• 9 - Het Canadese passagiersstoomschip Volturno van de rederij Canadian Northern Steamships wordt, op weg van Halifax naar Rotterdam, door brand getroffen en verwoest. Hierbij komen 135 opvarenden om het leven.
• 14 - In Senghenydd bij Caerphilly vallen bij een mijnramp 439 doden. Het is de grootste mijnramp uit de geschiedenis van het Verenigd Koninkrijk en wereldwijd de op zes na grootste ooit.

november

• 3 - Adolphe Pégoud komt zijn vliegkunsten demonstreren op het vliegveld Sint-Denijs-Westrem, ter afsluiting van de Wereldtentoonstelling van Gent.
• 4 - (Rusland) - Tsaar Nicolaas II keurt Groot Militair Programma goed.
• 5 - Koning Lodewijk III van Beieren wordt gekroond.
• 10 - Het eerste college wordt gegeven op de Nederlandsche Handels-Hoogeschool (NNH), nu de Erasmus School of Economics (Erasmus Universiteit Rotterdam).

december

• 10 - Rabindranat Tagore uit India krijgt de Nobelprijs voor literatuur. Hij is de eerste niet-Europeaan die deze prijs in ontvangst mag nemen.
• 11 - Het Rotterdamsch Studenten Corps wordt opgericht.
• 19 - De Amerikaanse zwaargewicht-bokser Jack Johnson verdedigt zijn wereldtitel tegen zijn landgenoot Jim Johnson met een onbesliste partij.
• 21 - De bijlage van de krant New York World bevat de eerste kruiswoordpuzzel, een idee van redacteur Arthur Wynne.
• 23 - De Amerikaanse president Wilson bekrachtigt de Federal Reserve Bill, die voorziet in de stichting van twaalf Federal Reservebanken.
• 24 - Een trein ontspoort nabij de Nederlandse plaats Hooghalen. Er vallen 5 doden.

zonder datum

• Italië sluit geheime marineconventie met Oostenrijk-Hongarije.
• Koning Albert I van België bezoekt Duitsland en Frankrijk om neutraliteit van zijn land te onderstrepen.
• (Verenigd Koninkrijk) - Bertrand Russell voltooit samen met Alfred Whitehead de Principia Mathematica.
• (Duitsland) - breidt zijn leger uit tot 800.000 manschappen.

Film

Zie Film in 1913 voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Muziek

• De Finse componist Jean Sibelius componeert Barden, opus 64
• Claude Debussy componeert het ballet Jeux
• Billy Murray and the American Quartet brengen een succesvolle vertolking uit van het in 1912 geschreven It's a long way to Tipperary.

Literatuur

• De Indiase schrijver Rabindranath Tagore ontvangt de Nobelprijs voor de Literatuur
• Lodewijk van Deyssel en P.C. Boutens ontvangen de Tollensprijs
• Publicatie van de roman Villa des Roses van Vlaams auteur Willem Elsschot
• (Frankrijk) - Marcel Proust publiceert Du côté de chez Swann, het eerste deel van zijn romancyclus À la recherche du temps perdu
• Franz Kafka publiceert Das Urteil en de verhalenbundel Betrachtung
• Louis Couperus schrijft Herakles
• Thomas Mann begint te schrijven aan De Toverberg, die hij pas in 1924 zal voltooien.
• 10 april: eerste uitvoering van Jan Herwitz van Hans Wiers-Jenssen

Beeldende kunst

• 
  Elisabethufer (1913) Ernst Ludwig Kirchner, Pinakothek der Moderne, München
• 
  Zwart vierkant (1913) Kazimir Malevitsj, Russisch Museum
• 
  Der Turm der blauen Pferde (1913) Franz Marc

Bouwkunst

• In New York wordt het 55 verdiepingen tellende Woolworth Building opgeleverd. Het is 232 meter hoog en zal een kwart eeuw lang het hoogste gebouw ter wereld zijn.
• (Nederland) - In Rotterdam wordt een begin gemaakt met de bouw van de Van Nelle-fabriek, waarvan stijl en opzet internationale aandacht trekken. Het ontwerp van de architecten Brinkmann en Van der Vlugt wordt in 1931 voltooid.

Geboren

Overleden

januari

• 2 - Léon Teisserenc de Bort (57), Frans meteoroloog
• 5 - Louis Paul Cailletet (80), Frans natuurkundige en uitvinder
• 20 - José Guadalupe Posada (58), Mexicaans illustrator

februari

• 10 - Konstantinos Tsiklitiras (24), Grieks atleet
• 18 - Gustavo A. Madero (37), Mexicaans politicus
• 22 - Francisco I. Madero (39), Mexicaans politicus (president 1911-1913)
• 22 - José María Pino Suárez (43), Mexicaans politicus

maart

• 1 - Jacobus Johannes Bos (95), Nederlands predikant en geschiedschrijver
• 18 - George I van Griekenland (67), koning van Griekenland (1863-1913)
• 22 - Ruggero Oddi (48), Italiaans fysioloog en anatoom

april

• 7 - Philip H. Diehl (66), Amerikaans technicus en uitvinder

mei

• 10 - M.C. Davies (77), West-Australisch houtproducent en -handelaar
• 16 - Louis Perrier (63), Zwitsers politicus
• 24 - Otto Dumke (26), Duits voetballer

juni

• 2 - Alfred Austin (78), Engels dichter
• 5 - Marie Popelin (66), Belgisch pedagoge en feministe

juli

• 29 - Tobias Asser (75), Nederlands jurist en Nobelprijswinnaar

augustus

• 1 - Lesja Oekrajinka (42), Oekraïens dichteres
• 13 - Hildebrand de Hemptinne (64), Belgisch priester

september

• 5 - Willi Fick (22), Duits voetballer
• 15 - Wilhelm Christiaan Nieuwenhuijzen (65), Nederlands beroepsmilitair en publicist
• 30 - Rudolf Diesel (55), Duits uitvinder

oktober

• 7 - Mikoláš Aleš (60), Tsjechisch kunstenaar
• 7 - Belisario Domínguez (50), Mexicaans medicus en politicus
• 16 - Ralph Rose (28), Amerikaans atleet

november

• 7 - Alfred Russel Wallace (90), Brits bioloog

december

• 10 - Henrique Pereira de Lucena (78), Braziliaans politicus
• 23 - Jules Claretie (73), Frans schrijver, theateracteur en historicus

Weerextremen in België

• 12 april: 10 cm sneeuw in Ukkel.
• 21 april: Voor Bastogne is dit de laatste vorstdag. Dit is zeer vroeg voor deze streek.
• 30 april: Tornado veroorzaakt schade in de streek van Sars-la-Bruyère (Frameries).
• 17 juni: 83 mm neerslag in 24 uur in Genk.
• 10 juli: Koudste juli-decade van de eeuw: gemiddelde temperatuur 12,4 °C.

Bron: KMI Gegevens Ukkel 1901-2003 met aanvullingen

Verder lezen

• Florian Illies, 1913: het laatste gouden jaar van de twintigste eeuw, Uitgeverij Atlas contact, 2013, ISBN 9789045023236

Zie de categorie 1913 van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.