Bacidina

Bacidina
Bacidina californica
Taxonomische indeling
Rijk: Fungi (Schimmels) Stam: Ascomycota (Zakjeszwammen) Onderstam: Pezizomycotina Klasse: Lecanoromycetes Onderklasse: Lecanoromycetidae Orde: Lecanorales Familie: Ramalinaceae
Geslacht
Bacidina Vězda (1991)
Afbeeldingen op Wikimedia Commons
Bacidina op Wikispecies
Portaal    Biologie Schimmels

Bacidina is een geslacht van voornamelijk korstvormige korstmossen uit de familie Ramalinaceae. De soorten vormen een symbiose tussen een schimmel en een groene alg. Ze komen voor op onder meer boomschors, dood hout, steen en plantaardig materiaal. De typesoort is Bacidina phacodes (rechte knoopjeskorst).

Kenmerken

De soorten van het geslacht Bacidina hebben doorgaans een dun, korstvormig thallus dat vaak groenachtig, grijsachtig of geelgroen is. Het oppervlak kan glad, korrelig, wrattig of plaatselijk schubvormig zijn. Bij verschillende soorten bestaat het thallus grotendeels uit goniocysten: kleine groepjes algencellen die door schimmeldraden worden omgeven. Sommige soorten vormen sorediën waarmee ze zich vegetatief kunnen verspreiden.

De apotheciën zijn gewoonlijk klein en hebben vaak een lichte, geelachtige, roze, bruine of grijsachtige kleur. Ze zijn doorgaans biatorien, wat betekent dat ze geen rand van thallusweefsel bezitten. De schijf is aanvankelijk vlak en wordt bij verschillende soorten later bolvormig.

Ecologie en verspreiding

Soorten van Bacidina komen voor in uiteenlopende klimaatzones, van tropische gebieden tot noordelijke en arctische streken. Ze groeien op boomschors, dood hout, gesteente, mossen, plantenresten en soms op andere substraten.

Veel soorten worden aangetroffen op beschaduwde, vochtige plaatsen in bossen. Andere soorten groeien op relatief open standplaatsen, op vrijstaande bomen of op tijdelijk overstroomde substraten. Sommige soorten hebben een beperkte ecologische voorkeur, terwijl andere op verschillende substraten worden gevonden.

Ook in Nederland komen vertegenwoordigers van het geslacht voor. De Nederlandse soorten zijn beschreven in onder meer een overzicht van de boombewonende knoopjeskorsten, gepubliceerd in Buxbaumiella in 2023.

Taxonomie

Het geslacht werd in 1991 formeel beschreven door de Tsjechische lichenoloog Antonín Vězda. De beschrijving verscheen in een tijdschriftvolume dat het jaartal 1990 draagt. Vězda onderscheidde het geslacht van Bacidia op basis van onder andere de bouw van het thallus en de microscopische kenmerken van de vruchtlichamen. Aanvankelijk werden elf soorten tot Bacidina gerekend.

De afbakening van het geslacht is sindsdien verschillende malen gewijzigd. Vooral moleculair-fylogenetisch onderzoek heeft aangetoond dat soorten die op grond van uiterlijke kenmerken tot Bacidina werden gerekend, niet allemaal tot dezelfde evolutionaire afstammingslijn behoren.

In 2025 publiceerden de lichenologen Pieter van den Boom en Pablo Alvarado een onderzoek waarin drie afzonderlijke afstammingslijnen binnen de familie Ramalinaceae werden onderscheiden, overeenkomend met Bacidia in enge zin, Bacidina in enge zin en Woessia. Op basis van DNA-onderzoek werd Woessia opnieuw als afzonderlijk geslacht erkend.

In deze publicatie werden zeven nieuwe naamcombinaties in Woessia voorgesteld, waaronder Woessia adastra, Woessia brandii, Woessia egenula, Woessia modesta, Woessia neosquamulosa, Woessia saxenii en Woessia terricola.

In maart 2026 werd bovendien Bacidina lignicola, een soort die in 2023 door Stefan Ekman was beschreven, formeel overgebracht naar Woessia lignicola. De onderzoekers onderbouwden deze wijziging met morfologische kenmerken en DNA-sequenties van de ITS-regio en de mitochondriale kleine ribosomale subeenheid (mtSSU). Het onderzoek bevestigde tevens de afzonderlijke evolutionaire positie van verschillende soorten die eerder onder Bacidina waren geplaatst.

De precieze afbakening van Bacidina is nog onderwerp van onderzoek. Niet alle soorten zijn met moleculaire methoden onderzocht en sommige namen worden door verschillende taxonomische databanken nog verschillend behandeld.

Soorten

Species Fungorum vermeldt 80 soortnamen en infraspecifieke namen onder Bacidina, waarvan 66 soorten als geaccepteerd zijn gemarkeerd (peildatum oktober 2026). Deze database-indeling omvat echter nog enkele namen die in recentere taxonomische publicaties als synoniem zijn behandeld of naar Woessia zijn overgebracht.

Onderstaande lijst bevat 58 soorten die in Species Fungorum als geaccepteerd staan, na uitsluiting van acht namen waarvoor recentere literatuur een andere taxonomische behandeling ondersteunt. Dit is een op meerdere bronnen gebaseerde selectie en geen afzonderlijk door Species Fungorum vastgesteld soortenaantal. De Nederlandse namen zijn ontleend aan de naamlijst van de Bryologische en Lichenologische Werkgroep (BLWG).