Mycocalicium

Mycocalicium
	Mycocalicium subtile
Taxonomische indeling
Rijk:	Fungi (Schimmels)
Stam:	Ascomycota
Klasse:	Eurotiomycetes
Onderklasse:	Mycocaliciomycetidae
Orde:	Mycocaliciales
Familie:	Mycocaliciaceae
Geslacht
	Mycocalicium; Vain. (1890)
	Afbeeldingen op Wikimedia Commons
	Mycocalicium op Wikispecies
Portaal	Biologie ; Schimmels

Mycocalicium is een geslacht van niet-gelicheniseerde zakjeszwammen (Ascomycota) uit de familie Mycocaliciaceae. Het geslacht behoort tot de orde Mycocaliciales. In sommige recentere taxonomische indelingen wordt het ondergebracht in de familie Sphinctrinaceae.

Kenmerken

De soorten van Mycocalicium zijn niet gelicheniseerd. Ze vormen zelf geen korstmos en hebben geen fotosynthetische symbiosepartner (fotobiont).

Ecologie en verspreiding

De levenswijze en de keuze van het substraat verschillen tussen de soorten. Zo leeft Mycocalicium subtile saprotroof op dood hout, terwijl Mycocalicium campylidiophorum als korstmosparasiet voorkomt op soorten van het korstmosgeslacht Ochrolechia.

Het geslacht heeft een wereldwijde verspreiding en is vertegenwoordigd in zowel gematigde als tropische gebieden op het noordelijk en zuidelijk halfrond.

Voorkomen in Nederland

In Nederland is het vals boomspijkertje (Mycocalicium subtile) uit dit geslacht bekend. Deze soort groeit op dood hout en wordt in de NDFF Verspreidingsatlas als zeldzaam aangemerkt.

Taxonomie

Het geslacht Mycocalicium werd in 1890 beschreven door de Finse lichenoloog Edvard August Vainio. Hij onderscheidde niet-gelicheniseerde soorten van de korstmossen waarmee ze voorheen in het geslacht Calicium waren samengebracht.

De typesoort is Mycocalicium subtile (Pers.) Szatala, oorspronkelijk beschreven als Calicium subtile Pers. Calicium parietinum Ach., dat bij de oorspronkelijke geslachtsbeschrijving als type werd gebruikt, wordt als synoniem van deze soort beschouwd.

In 1970 herzag Alexander Friedrich Wilhelm Schmidt de indeling van verschillende spijkervormige schimmels. Hij bracht Mycocalicium samen met onder andere Chaenothecopsis, Phaeocalicium en Stenocybe onder in de familie Mycocaliciaceae.

Moleculair onderzoek leidde tot de plaatsing van deze groep in de orde Mycocaliciales, die in 2000 door Leif Tibell en Mats Wedin werd beschreven. De uiterlijke gelijkenis met vertegenwoordigers van de Caliciales berust voor een belangrijk deel op convergente evolutie.

De taxonomische afbakening van Mycocalicium is onderwerp van moleculair onderzoek. Fylogenetische analyses hebben laten zien dat de traditionele begrenzing van verschillende geslachten binnen de Mycocaliciales niet steeds overeenkomt met hun evolutionaire verwantschap. Onderzoek uit 2023 bevestigde bovendien op basis van DNA-gegevens dat Mycocalicium campylidiophorum, waarvan uitsluitend de ongeslachtelijke voortplantingsvorm was beschreven, nauw verwant is aan de typesoort M. subtile.

De families Mycocaliciaceae en Sphinctrinaceae worden in sommige recente classificaties samengevoegd onder de oudste familienaam, Sphinctrinaceae. Onder andere Species Fungorum en de NDFF Verspreidingsatlas handhaven echter de familie Mycocaliciaceae.

Soorten

Volgens de taxonomische databank Species Fungorum worden de volgende dertien soorten als geaccepteerd beschouwd:

Mycocalicium anomalum Tibell (1998)
Mycocalicium australicum Räsänen (1949)
Mycocalicium campylidiophorum Ertz, Komposch, Huereca, Lendemer & Diederich (2023)
Mycocalicium chaudharii V.P. Tewari & D.C. Pant (1966)
Mycocalicium chiodectonicola Aptroot & Etayo (2017)
Mycocalicium enterographicola Aptroot & M. Cáceres (2015)
Mycocalicium hyaloparvicellulum Daranag. & K.D. Hyde (2015)
Mycocalicium llimonae Hladun & D. Muñiz (2007)
Mycocalicium oceanicum Räsänen (1949)
Mycocalicium rapax Tibell (2001)
Mycocalicium reticulatum Nádv. (1942)
Mycocalicium subtile (Pers.) Szatala – Vals boomspijkertje
Mycocalicium viscinicola A. Funk & Kuijt (1982)

Zie ook

Coniocarpen

Bronnen, noten en/of referenties

1 2 3 4 Sanderson, N., Cannon, P., Coppins, B. & Simkin, J. (2025). Mycocaliciales: Sphinctrinaceae, including Chaenothecopsis, Mycocalicium, Phaeocalicium, Sphinctrina and Stenocybe. Revisions of British and Irish Lichens, 52: 1–15.
1 2 3 Species Fungorum – Mycocalicium. Royal Botanic Gardens, Kew.
1 2 3 Flora of New Zealand Series – Mycocalicium. Manaaki Whenua – Landcare Research.
1 2 Ertz, D., Diederich, P., Lendemer, J., Komposch, H., Harris, R.C. & Huereca, A. (2023). A remarkable and widespread new lichenicolous species of Mycocalicium (Sphinctrinaceae) producing campylidia-like conidiomata and appendiculate conidia. Plant and Fungal Systematics, 68(2): 411–423.
↑ Consortium of Lichen Herbaria – Mycocalicium. Gebaseerd op Lichen Flora of the Greater Sonoran Desert Region, deel 3 (2007).
1 2 NDFF Verspreidingsatlas – Vals boomspijkertje (Mycocalicium subtile).
↑ Biota of New Zealand – Mycocalicium Vain. 1890. Manaaki Whenua – Landcare Research.
1 2 3 Thiyagaraja, V. et al. (2022). Taxonomic and Phylogenetic Reassessment of Pyrgidium (Mycocaliciales) and Investigation of Ascospore Morphology. Journal of Fungi, 8(9): 966.

Zie de categorie Mycocalicium van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.

[bls-1] 1 2 3 4 Sanderson, N., Cannon, P., Coppins, B. & Simkin, J. (2025). Mycocaliciales: Sphinctrinaceae, including Chaenothecopsis, Mycocalicium, Phaeocalicium, Sphinctrina and Stenocybe. Revisions of British and Irish Lichens, 52: 1–15.

[speciesfungorum-2] 1 2 3 Species Fungorum – Mycocalicium. Royal Botanic Gardens, Kew.

[flora-3] 1 2 3 Flora of New Zealand Series – Mycocalicium. Manaaki Whenua – Landcare Research.

[ertz-4] 1 2 Ertz, D., Diederich, P., Lendemer, J., Komposch, H., Harris, R.C. & Huereca, A. (2023). A remarkable and widespread new lichenicolous species of Mycocalicium (Sphinctrinaceae) producing campylidia-like conidiomata and appendiculate conidia. Plant and Fungal Systematics, 68(2): 411–423.

[lichenportal-5] Consortium of Lichen Herbaria – Mycocalicium. Gebaseerd op Lichen Flora of the Greater Sonoran Desert Region, deel 3 (2007).

[verspreidingsatlas-6] 1 2 NDFF Verspreidingsatlas – Vals boomspijkertje (Mycocalicium subtile).

[biotanz-7] Biota of New Zealand – Mycocalicium Vain. 1890. Manaaki Whenua – Landcare Research.

[thiyagaraja-8] 1 2 3 Thiyagaraja, V. et al. (2022). Taxonomic and Phylogenetic Reassessment of Pyrgidium (Mycocaliciales) and Investigation of Ascospore Morphology. Journal of Fungi, 8(9): 966.