Neak Pean

Neak Pean
Centrale vijver
Centrale vijver
Tempel in Cambodja
Locatie Angkor
Coördinaten 13° 28′ NB, 103° 54′ OL
Religie Boeddhisme
Bouwjaar eind 12e eeuw
Detailkaart
Neak Pean (Cambodja)
Neak Pean
Centrale heiligdom
Centrale heiligdom
Lijst met tempels in Cambodja
Portaal  Portaalicoon   Religie

Neak Pean (Khmer: ប្រាសាទនាគព័ន្ធ) is een tempel in Angkor in Cambodja. De tempel, die is gebouwd aan het eind van de twaalfde eeuw onder Koning Jayavarman VII, ligt op een kunstmatig eiland in een baray (waterreservoir). In de moderne Khmer-taal betekent Neak Pean "de verstrengelde slangen", een verwijzing naar de stenen nagas die het centrale heiligdom omringen.

Geschiedenis

De bouw van Neak Pean valt binnen het grootschalige programma van Jayavarman VII om het rijk te herstellen na de plundering door de Chams. In tegenstelling tot zijn voorgangers richtte hij zich op het Mahayana-boeddhisme en het welzijn van zijn volk door de bouw van rusthuizen en hospitaaltempels. Ook Neak Pean, oorspronkelijk Rajyasri ("de glans van het koninkrijk") genoemd, was waarschijnlijk ontworpen als een plek voor zowel fysieke als morele zuivering.

De tempel wordt wel gezien als een fysieke representatie van het mythische Anavatapta-meer in de Himalaya, de bron van de vier grote rivieren van India. Volgens de boeddhistische kosmologie is dit meer de bron van alle leven en blijft het water eeuwig zuiver.

Architectuur

De plattegrond van de tempel is uniek binnen de architectuur van Angkor. In het midden van een centrale vijver staat een prasat op een cirkelvormig eiland met een doorsnede van veertien meter. Dit platform is vormgegeven als een bloeiende lotus. De basis wordt omringd door twee nagas, Nanda en Upananda, waarvan de staarten aan de westzijde verstrengeld zijn. Hoewel het heiligdom oorspronkelijk aan vier zijden open was, werden drie deuren later dichtgemetseld en voorzien van reliëfs van de bodhisattva Lokeshvara, de personificatie van mededogen.

De vierkante centrale vijver wordt op zijn beurt omringd door vier kleinere vijvers die op de windrichtingen georiënteerd zijn. Vier zandstenen bouwwerken verbinden de grote en de kleine vijvers. In ieder gebouwtje bevindt zich een waterspuwer in de vorm van een dier of menselijk gezicht waar de pelgrims water door konden laten stromen. Mogelijk vertegenwoordigde elke kleine vijver een van de elementen.

Omdat ziekten werden beschouwd als een onbalans in de elementen, bezochten pelgrims in Neak Pean de vijver die correspondeerde met hun specifieke aandoening om genezing te vinden.

Ten oosten van het heilgdom staat de sculptuur van het paard Balaha, een verschijningsvorm van Lokeshvara. Het beeld toont hoe Balaha schipbreukelingen redt van een eiland met demonen. In de context van Neak Pean is dit een allegorie voor mededogen: de vijver is de oceaan van het lijden (samsara) en de tempel op het eiland biedt de oversteek naar bevrijding.

Afbeeldingen

Literatuur

Zie de categorie Neak Pean van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.