De vruchtlichamen zijn doorgaans klein en hebben een dunvlezige hoed met een centraal geplaatste, slanke steel. Ze vertonen overeenkomsten met soorten uit de geslachten Gymnopus, Marasmius en Collybiopsis.
De hoed is aanvankelijk meestal halfbolvormig tot gewelfd en wordt later vlakker. Bij verschillende soorten is het centrum ingedrukt of navelvormig verdiept. Het oppervlak kan radiaal gegroefd of gerimpeld zijn. De kleur varieert van lichtbruin en grijsbruin tot roodbruin.
De lamellen zijn meestal licht gekleurd en staan betrekkelijk ver uiteen. Ze zijn aan de steel gehecht en kunnen bij sommige soorten enigszins aflopend zijn.
De steel is doorgaans dun, taai en vezelig. Bij verschillende soorten wordt hij naar de basis donkerbruin tot vrijwel zwart. Afhankelijk van de soort kan het oppervlak glad, berijpt of fijn behaard zijn. Sommige soorten vormen donkere, draadvormige rhizomorfen.
De geur verschilt tussen de soorten. Bij de sparrenstinktaailing is deze opvallend onaangenaam en wordt hij vergeleken met rottende kool. Bij Paragymnopus magnisporus is een knoflookachtige geur beschreven.
Microscopische kenmerken
De basidiosporen zijn glad, dunwandig, kleurloos en niet-amyloïde. Ze zijn langwerpig ellipsoïd tot cilindrisch. De basidiën zijn doorgaans knotsvormig en viersporig.
De aanwezigheid en vorm van de cheilocystidia verschillen tussen de soorten. Ze kunnen ontbreken, knotsvormig of onregelmatig cilindrisch zijn, of uitsteeksels aan de top bezitten. Bij sommige soorten komen bezemcelachtige cheilocystidia voor. Ook de vorm en afmetingen van de pleurocystidia en caulocystidia zijn van belang bij de determinatie.
De pileipellis (hoedhuid) bestaat uit hyfen waarvan de rangschikking en eindcellen per soort verschillen. Sommige soorten hebben een deels gelatiniseerde hoedhuid, terwijl andere vertakte hyfenelementen vertonen die tot het zogenoemde Rameales-type behoren. In de onderzochte soorten zijn gespen aan de hyfen aangetroffen.
Taxonomie
Het geslacht Paragymnopus werd in 2019 door Oliveira en medewerkers onderscheiden op basis van fylogenetische analyses van DNA-sequenties, waaronder de nucleaire ribosomale ITS- en LSU-regio's. Het onderzoek liet zien dat de traditioneel ruim opgevatte geslachten Gymnopus en Marasmiellus verschillende evolutionaire afstammingslijnen omvatten.
Soorten die eerder tot de sectie Perforantia van Gymnopus werden gerekend, bleken een afzonderlijke fylogenetische groep te vormen. Deze werd als het nieuwe geslacht Paragymnopus beschreven. De typesoort Paragymnopus perforans werd eerder onder meer ingedeeld bij Micromphale, Marasmius, Marasmiellus en Gymnopus.
Binnen het geslacht worden twee secties onderscheiden:
Paragymnopus sect. Paragymnopus – soorten waarbij de cheilocystidia vaak ontbreken of knotsvormig tot zakvormig zijn en de hoedhuid een gelatiniseerde laag kan bevatten.
Paragymnopus sect. Pinophili – soorten met onder meer bezemcelachtige cheilocystidia en een hoedhuid met een goed ontwikkelde Rameales-structuur.
Ecologie
De soorten van Paragymnopus leven voornamelijk saprotroof en groeien op afgestorven plantaardig materiaal. Ze komen voor op onder meer naalden, afgevallen bladeren, twijgen en kleine takken in bossen.
De substraatvoorkeur verschilt per soort. De sparrenstinktaailing groeit vooral op afgevallen naalden van sparren (Picea) in naald- en gemengde bossen. Paragymnopus pinophilus is aangetroffen op naaldstrooisel van planten uit de dennenfamilie (Pinaceae). Paragymnopus magnisporus groeit op dode twijgen en takken, soms met meerdere vruchtlichamen bijeen.
Door de afbraak van afgestorven plantaardig materiaal dragen deze schimmels bij aan de omzetting van organisch materiaal in bosecosystemen.
Verspreiding
Vertegenwoordigers van Paragymnopus zijn bekend uit Europa, Noord- en Midden-Amerika en Azië. Het verspreidingsgebied verschilt per soort. Het geslacht omvat zowel soorten uit gematigde bossen als soorten die uit tropische of subtropische gebieden zijn beschreven.
In Nederland komt de sparrenstinktaailing (Paragymnopus perforans) voor. Volgens de NDFF Verspreidingsatlas is deze soort algemeen en groeit hij voornamelijk op naalden en strooisel van sparren in naald- en gemengde bossen op zandgrond. De Verspreidingsatlas gebruikt voor deze soort nog de wetenschappelijke naam Gymnopus perforans.
In 2024 werd Paragymnopus magnisporus beschreven uit de Chinese provincie Yunnan. De soort werd aangetroffen in berggebieden op ongeveer 3900 meter hoogte.
Soorten
Volgens Species Fungorum worden zeven soorten binnen het geslacht geaccepteerd:
Afbeeldingen op Wikimedia Commons
Paragymnopus op Wikispecies