Alcidamas z Elei (stgr. Ἀλκιδάμας) – grecki sofista i retor, pochodzący z miasta Elaea w Eolii, aktywny w IV wieku p.n.e. Uczeń i kontynuator idei Gorgiasza, zaliczany do sofistów młodszych. Rywalizował z Izokratesem. Uważał, że sofiści zajmują miejsce pośrednie między filozofami a retorami. Według Alkidamasa najwyższym celem oratora jest nabycie umiejętności wygłaszania ex tempore mów na wszelkie możliwe tematy. Negował konieczność istnienia klas społecznych, dowodząc, że natura nikogo nie stworzyła niewolnikiem, i że ludzie rodzą się wolni. Arystoteles krytykował formalną stronę tekstów Alkidamasa, wskazując na ich pompatyczny styl, nadmiar zwrotów poetyckich i wydumane metafory.
Był uczniem i następcą Gorgiasza i nauczał w Atenach w tym samym czasie, co Izokrates, którego był filozoficznym rywalem i przeciwnikiem. Znane są dwie deklamacje łączone z jego nazwiskiem: O sofistach (Περὶ Σοφιστῶν), deklamacja skierowana przeciwko Izokratesowi i dowodząca wyższości improwizowanych przemówień nad pisanymi (o fragmencie innej deklamacji przeciwko ideom Izokratesa przypuszcza się, że jest późniejsza) oraz Odyseusz (Ὀδυσσεύς), deklamacja, w której Odyseusz oskarża Palamedesa o zdradę podczas oblężenia Troi (powszechnie uważana za tekst nieautentyczny).
Z innych dzieł Alkidamasa przetrwały jedynie fragmenty i tytuły. Wśród nich są to: Messeniakos (Μεσσηνιακὸς) – tekst opowiadający się za wolnością Meseńczyków i zawierający przekonanie, że „Bóg pozostawił wszystkich ludzi wolnymi; natura nie uczyniła żadnego człowieka niewolnikiem”; Pochwała śmierci – tekst, który jako argument za słusznością swego tytułu przytacza szeroki zakres ludzkich cierpień; Techne – podręcznik sztuki retoryki; Phusikos logos (Φυσικὸς λόγος); Mouseion (Μουσεῖον, słowo o niejasnym znaczeniu, być może przywołujące Muzy) – tekst, który zapewne zawierał opowieść o sporze Homera i Hezjoda (wywiedzinym z Pracy i dni), natomiast wersja, która przetrwała, jest dziełem gramatyka z czasów Hadriana, oparta na oryginale Alkidamasa. Tę hipotezę dotyczącą zawartości Mouseionu, pierwotnie zasugerowaną przez Nietzschego, zdaje się potwierdzać znalezisko trzech papirusów: jeden z III w. p.n.e. (Flinders Petrie, Papyri, red. Mahaffy, 1891, pl. xxv.), drugi z II w. p.n.e. (Basil Mandilaras, „Nowy fragment papirusu Certamen Homeri et Hesiodi” Platon 42 (1990) 45–51) i trzeci z II lub III w. n.e. (University of Michigan pap. 2754: Winter, JG, „Nowy fragment życia Homera” TAPA 56 (1925) 120–129).
Po polsku:
W j. obcych: