Banan (owoc)

Owoce banana zwyczajnego
Czerwone owoce odmiany Musa acuminata (Grupa AAA) 'Red Dacca'
Banan zwyczajny
Niedojrzałe banany
Kobiety sortujące banany w Belize
Banany na fladze miasta Villarica w departamencie Tolima w Kolumbii
Josephine Baker w stroju z bananów

Banan – jadalny owoc tropikalny, z botanicznego punktu widzenia – jagoda, wytwarzany przez kilka gatunków roślin zielnych z rodzaju banan (Musa) (największe znaczenie użytkowe mają owoce banana zwyczajnego).

Słowo banan pochodzi bądź od arabskiego słowa banan, oznaczającego „palec” lub z afrykańskiego języka wolof, w którym rośliny te określa się mianem banaana.

Uprawiane są głównie w strefie międzyzwrotnikowej – w Afryce, Ameryce Południowej i Północnej oraz w Azji i krajach Pacyfiku.

Najczęściej banany mają od 10 do 15 cm, największe okazy osiągają do 30 cm. Rosną w groniastych owocostanach. Owoce poszczególnych gatunków różnią takie cechy jak stopień mączystości czy zawartość cukrów, co decyduje o ich zastosowaniu kulinarnym.

Często spotykanym mitem na temat bananów jest twierdzenie, że w końcówkach tych owoców mogą znajdować się lamblie – pasożyty wywołujące lambliozę. Dłuższa końcówka owocu jest pozostałością po szypułce, a krótszy, drugi koniec to pozostałość po szyjce słupka kwiatu. Szypułki bananów łączą się w tzw. „rączki” i „kiście” lub „wiązki” – w takiej postaci skupiającej po kilka owoców odciętych z owocostanu banany trafiają do oferty handlowej. Pojedynczy owoc zwany jest „paluszkiem”, „rączkę” tworzy kilka zrośniętych z sobą owoców, a kilka rączek zrasta się następnie w „wiązkę” liczącą zwykle ok. 20 „paluszków”.

Wartość odżywcza

Należy wziąć pod uwagę, że owoce z importu, często sztucznie doprowadzane do stanu dojrzałości, mają inną wartość odżywczą.

Wartość odżywcza
Banany (Musa acuminata Colla), bez skóry
(100 g)
Wartość energetyczna 371 kJ (89 kcal)
Białka 1,09 g
Węglowodany 22,84 g
Tłuszcze 0,33 g
Woda 74,91 g
Etanol 0,0 g
Kofeina 0 mg
Dane liczbowe na podstawie: USDA National Nutrient Database for Standard Reference, Release 28
Wartości RDA i AI wyznaczone na podstawie danych Institute of Health

Zastosowanie

 Zobacz więcej w artykule Banan zwyczajny, w sekcji Zastosowanie.

Banany w kulturze

 Zobacz więcej w artykule Banan zwyczajny, w sekcji Banan zwyczajny w kulturze i religii.

Producenci

W 2014 łączne zbiory bananów wyniosły wg danych FAOSTAT-u 114 130 tysięcy ton, z czego na Azję przypadało 55,8%, na obie Ameryki 24,7%, Afrykę 17,9%, Oceanię 1,3% oraz Europę 0,3%. Największymi producentami były następujące kraje:

Najwięksi producenci bananów (2017)
(w mln ton)
 Indie30,48
 Chiny11,42
 Indonezja7,16
 Brazylia6,68
 Ekwador6,28
 Filipiny6,04
 Angola4,3
 Gwatemala3,89
 Kolumbia3,79
 Tanzania3,48
 Kostaryka2,55
 Meksyk2,23
 Wietnam2,05
Łącznie na świecie113,92

Łącznie uprawy bananów zajęły obszar 5 393 811 ha. Głównymi eksporterami owoców w 2014 były Ekwador (26% światowego eksportu), Filipiny (15%), Kostaryka (12%), Kolumbia (7,8%) i Gwatemala (7,2%), a największymi importerami – kraje Unii Europejskiej, Stany Zjednoczone, Japonia, Chiny i Rosja.

Przez lata znaczącym producentem bananów była amerykańska korporacja United Fruit Company, założona w 1899 roku. Jej obecnym następcą jest główny amerykański dystrybutor bananów Chiquita Brands International. Firma ta miała trzynastoprocentowy udział w światowym eksporcie bananów w 2013, podczas gdy jej główni konkurenci: Fresh Del Monte Produce (do 1989 część spółki Del Monte Foods) 12% zaś Dole Food Company 11%.

W 2014 banany były głównym produktem eksportowym Belize.

 Osobne artykuły: produkcja bananów w Belize, produkcja bananów w Ekwadorze i produkcja bananów w Islandii.
Dojrzały banan porażony Ralstonia solanacearum

Transport i przechowywanie

Banany wymagają dalekiego transportu z miejsca, gdzie są uprawiane do miejsca sprzedaży. Aby osiągnąć jak najdłuższą trwałość skórki, której wygląd decyduje o wartości handlowej owoców, zbiór bananów następuje przed osiągnięciem dojrzałości. Owoce wymagają ostrożnego traktowania, szybkiego transportu do portów, schłodzenia i transportu w chłodniach. Celem jest powstrzymanie bananów przed wydzielaniem etylenu, naturalnego środka powodującego ich dojrzewanie. Takie postępowanie umożliwia przechowanie i transport przez 3-4 tygodnie w temperaturze 13 °C. Po przybyciu na miejsce przeznaczenia banany trafiają do dojrzewalni – miejsca gdzie umieszczane są w temperaturze 17 °C i traktowane etylenem o niskim stężeniu. Po kilku dniach banany zaczynają dojrzewać i rozprowadzane są do docelowej sprzedaży. Niedojrzałe banany nie powinny być przechowywane w domowych lodówkach, ze względu na zbyt niską temperaturę, która szkodzi owocom. Dojrzałe banany mogą być przechowane w domowej chłodziarce przez kilka dni.

Dwutlenek węgla (który banany wytwarzają samoistnie) i sorbenty etylenu mogą wydłużyć trwałość owoców nawet w wyższych temperaturach. Efekt ten można wykorzystać pakując owoce w szczelny worek polietylenowy z dodatkiem absorbentu etylenu (np. nadmanganianu potasu). Zabieg ten wydłuża okres przechowywania do 3-4 tygodni bez potrzeby chłodzenia.

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 3 Julia F. Morton: Fruits of warm climate. Miami. s. 29–46.
  2. 1 2 3 banan, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2017-02-20].
  3. ↑ Dan Keppel, Banana, Hudson Street Press, 2008; s. 44.
  4. ↑ Banana. [w:] Merriam-Webster [on-line]. [dostęp 2011-09-17]. (ang.).
  5. ↑ Banan zabija?. PPR (Pierwszy Portal Rolny) / NashNet Spółka Akcyjna, 2015-12-03. [dostęp 2021-04-12].
  6. ↑ Rozporządzenie Wykonawcze Komisji (UE) NR 1333/2011 z dnia 19 grudnia 2011 r. ustanawiające normy handlowe dotyczące bananów, zasady weryfikacji zgodności z tymi normami handlowymi i wymogi dotyczące powiadomień w sektorze bananów. eur-lex.europa.eu. [dostęp 2021-04-12].
  7. ↑ J.G. Vaughan, Catherine Geissler, Rośliny jadalne, Warszawa: Prószyński i S-ka, 2001, s. 114, ISBN 83-7255-326-2.
  8. ↑ Ciemna strona banana. [w:] fairtrade.org.pl [on-line]. Fairtrade Polska. [dostęp 2017-02-20].. Tamże: Na podstawie artykułu Rebeki Cohen, Global Issues for Breakfast: The Banana Industry and its Problems, w: The Science Creative Quarterly, wydanie 3, wrzesień 07 – kwiecień 08.
  9. 1 2 (na podstawie USDA National Nutrient Database for Standard Reference, Release 21): Bananas, raw Nutrition Facts & Calories. [w:] Self Nutrition Data [on-line]. Condé Nast.. [dostęp 2016-08-16].
  10. ↑ 09040, Bananas, raw [Scientific Name: Musa acuminata Colla]. „USDA National Nutrient Database for Standard Reference, Release 28, full version”, wrzesień 2015, wersja poprawiona maj 2016. Departament Rolnictwa Stanów Zjednoczonych (USDA). (ang.). (zob. zarchiwizowany wyciąg HTML).
  11. ↑ Dietary Reference Intakes Tables and Application, Institute of Health, The National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine (ang.).
  12. 1 2 Production/Yield quantities of Bananas in World + (Total), Production share of Bananas by region, Production of Bananas: top 10 producers. [w:] www.fao.org [on-line]. FAOSTAT. [dostęp 2017-02-22]. (ang.).
  13. 1 2 Bananas. [w:] atlas.media.mit.edu [on-line]. The Observatory of Economic Complexity. [dostęp 2017-02-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-02-18)]. (ang.).
  14. ↑ Chiquita Brands International, Inc. History. [w:] www.fundinguniverse.com [on-line]. „International Directory of Company Histories”, Vol. 21. St. James Press, 1998. [dostęp 2017-02-22]. (ang.).
  15. ↑ Companies. [w:] www.bananalink.org.uk [on-line]. Banana Link. [dostęp 2017-02-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-02-23)]. (ang.).
  16. ↑ Scott, KJ, McGlasson, WB, Roberts, EA. Potassium permanganate as an ethylene absorbent in polyethylene bags to delay ripening of bananas during storage. „Australian Journal of Experimental Agriculture”. 10 (43), s. 237–240, 1970. DOI: 10.1071/EA9700237.
  17. ↑ KJ Scott JR Blake, G Strachan, BLTugwell, WB McGlasson. Transport of Bananas at Ambient Temperatures using Polyethylene Bags. „Tropical Agriculture”. 48, s. 163–165, 1971.
  18. ↑ KJ Scott, S Gandanegara. Effect of Temperature on the Storage Life of bananas Held in Polyethylene Bags with an Ethylene Absorbent. „Tropical Agriculture”. 51, s. 23–26, 1974.