Pochrzynowce

Pochrzynowce
	; Pochrzyn Dioscorea balcanica
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	pochrzynowce
	Nazwa systematyczna
	Dioscoreales R. Br.; C.F.P. von Martius, Consp. Regn. Veg.: 9. Sep-Oct 1835
	Multimedia w Wikimedia Commons

Pochrzynowce (Dioscoreales R.Br.) – rząd roślin jednoliściennych, głównie tropikalnych, o wijących się, zielnych lub zdrewniałych pędach (głównie pnącza). Rząd w zależności od ujęcia systematycznego obejmuje od trzech do pięciu rodzin z ok. 21 rodzajami i ok. 1050 gatunkami. Należące tu rośliny mają kilka cech typowych dla roślin dwuliściennych, stąd takson ten odegrał znaczną rolę w dyskusji nad filogenezą jednoliściennych. Do cech tych należą: duże, siatkowato unerwione liście, często podzielone na ogonek i blaszkę, koliście ułożone wiązki przewodzące w łodydze, boczne ustawienie liścienia. Charakterystyczna dla tych roślin jest także rozgałęziona i krótka szyjka słupka (zwykle dolnego).

Morfologia

Pokrój: Byliny i rośliny jednoroczne. Kłącza często spichrzowe, zasobne w skrobię. Część przedstawicieli to bezzieleniowe myko-heterotrofy.
Liście: Skrętoległe, rzadko naprzeciwległe. Pojedyncze i całobrzegie, czasem dłoniasto klapowane lub dłoniasto złożone. Często zróżnicowane na nibyogonek i nibyblaszkę liściową. Pochwa liściowa wyraźna, ale krótka, lub jej brak.
Kwiaty: Jednopłciowe (rośliny jednopienne i dwupienne) lub obupłciowe. Czasem kwiaty wyrastają pojedynczo, zazwyczaj jednak zebrane są w różnego rodzaju kwiatostany wyrastające w kątach liści. Okwiat zwykle złożony z dwóch okółków po trzy listki. Podobnie pręciki najczęściej występują w dwóch okółkach po trzy, przy czym często trzy wewnętrzne wykształcone jako prątniczki. Zalążnia zwykle górna, rzadko dolna lub wpół dolna.
Owoce: Najczęściej torebki, rzadziej jagody i skrzydlaki, zamknięte w trwałym okwiecie, często oskrzydlone lub z wystającymi krawędziami.

Systematyka

Pozycja rzędu w drzewie filogenetycznym jednoliściennych według systemu APG V z 2026

←

tatarakowce Acorales

żabieńcowce Alismatales

Petrosaviales

	pochrzynowce Dioscoreales

	pandanowce Pandanales

	liliowce Liliales

	szparagowce Asparagales

komelinowe

arekowce Arecales

	imbirowce Zingiberales

	komelinowce Commelinales

wiechlinowce Poales

Podział i relacje filogenetyczne między rodzinami

W systemach APG IV z 2016 roku i APG V z 2026 roku utrzymana jest (prowizorycznie i podobnie jak we wcześniejszych wersjach systemu) klasyfikacja z trzema rodzinami: Nartheciaceae, Burmanniaceae i Dioscoreaceae (obejmującą Afrothismiaceae, Taccaceae i Thismiaceae), chociaż część analiz filogenetycznych nie potwierdzało takich relacji. W latach 20. XXI wieku ukazała się seria prac uzasadniających wyodrębnienie kolejnych rodzin, których łączenie w szerzej ujmowanych rodzinach, czyniło z nich taksony parafiletyczne. W efekcie potwierdzono celowość wyodrębnienia rodzajów Trichopus w osobną rodzinę Trichopodaceae i Afrothismia w rodzinę Afrothismiaceae. Klasyfikacja w obrębie tego rzędu wciąż pozostaje niejasna.

Na podstawie Martin Cheek i in. (2024):

pochrzynowce

łomkowate Nartheciaceae

trójżeńcowate Burmanniaceae

pochrzynowate Dioscoreaceae

Trichopodaceae

Afrothismiaceae

	krąpielowate Taccaceae

	Thismiaceae

Pozycja systematyczna i podział rzędu według systemu Reveala (1999)

Gromada okrytonasienne, podgromada Magnoliophytina, klasa jednoliścienne, nadrząd Lilianae Takht., rząd Dioscoreales Hook.f.

rodzina Avetraceae Takht. pub. Divers. Classif. Fl. Pl.: 524. 1 Mai 1997

rodzina Croomiaceae Nakai, pub. Iconogr. Pl. As. Orient. 2: 159. Nov 1937

rodzina Dioscoreaceae R. Br. pub. Prodr.: 294. 27 Mar 1810, nom. cons. – pochrzynowate

rodzina Pentastemonaceae Duyfjes pub. Blumea 36: 552. 9 Jun 1992

rodzina Stemonaceae Engl. in Engl. & Prantl pub. Nat. Pflanzenfam., II, 5: 8. 26 Mar 1887, nom. cons.

rodzina Stenomeridaceae J. Agardh pub. Theoria Syst. Pl.: 66. Apr-Sep 1858

rodzina Taccaceae Dumort. pub. Anal. Fam. Pl.: 57, 58. 1829, nom. cons. – krąpielowate

rodzina Trichopodaceae Hutch. pub. Fam. Fl. Pl. 2: 143. 1934, nom. cons.

Pozycja systematyczna i podział rzędu według systemu Reveala (2007)

Rząd w ujęciu APW Reveal podzielił na dwie tej rangi taksony: rząd Nartheciales Reveal & Zomlefer (z jedną rodziną Nartheciaceae Fr. ex Bjurzon) oraz Dioscoreales R. Br. in C.F.P. von Martius z czterema pozostałymi rodzinami wymienionymi w klasyfikacji APW.

Pozycja systematyczna i podział rzędu według systemu Dahlgrena

Rząd Dioscoreales umieszczony był w obrębie nadrzędu Lilianae w podklasie Liliidae, klasy Magnoliopsida. Należały tu następujące rodziny:

rodzina Dioscoreaceae – pochrzynowate

rodzina Petermanniaceae

rodzina Taccaceae – krąpielowate

rodzina Ripogonaceae

rodzina Smilacaceae – kolcoroślowate

rodzina Trichopodaceae

rodzina Trilliaceae – trójlistowate

Pozycja systematyczna w systemie Cronquista (1981)

Rząd nie był wyróżniany, należące tu rośliny zaliczane były do rzędu liliowców (Liliales), podklasy Liliidae, klasy jednoliściennych (Liliopsida) i gromady okrytonasiennych (Magnoliophyta).

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-01] (ang.).
1 2 3 4 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-01] (ang.).
↑ The Angiosperm Phylogeny Group. An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV. „Botanical Journal of the Linnean Society”. 181, 1, s. 1–20, 2016. DOI: 10.1111/boj.12385.
1 2 3 James W. Byng (i inni). Large‐scale nuclear and plastid phylogenomic analyses inform an updated Angiosperm Phylogeny Group classification: APG V. „Journal of Systematics and Evolution”. 64 (5), s. 845–874, 2026-09-17. DOI: 10.1111/jse.70096.
↑ Rośliny kwiatowe. Wielka Encyklopedia Przyrody. Warszawa: Muza SA, 1998. ISBN 83-7079-779-2.
↑ ColeC. T.CH. ColeC., HilgerH. H.H. HilgerH., StevensS. P.F. StevensS., Angiosperm Phylogeny Poster (APP, 2026), 2026, DOI: 10.7287/peerj.preprints.2320 .
1 2 3 4 Taccales Bercht. et J. Presl. [w:] The Phylogeny of Angiosperms [on-line]. Jan Thomas Johansson. [dostęp 2020-10-20].
↑ The Angiosperm Phylogeny Group. An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV. „Botanical Journal of the Linnean Society”. 181, 1, s. 1–20, 2016. DOI: 10.1111/boj.12385.
1 2 MartinM. Cheek MartinM., Marybel SotoM.S. Gomez Marybel SotoM.S., Sean W.S.W. Graham Sean W.S.W., Paula J.P.J. Rudall Paula J.P.J., Afrothismiaceae (Dioscoreales), a new fully mycoheterotrophic family endemic to tropical Africa, „Kew Bulletin”, 79, 2024, s. 55–73 [dostęp 2024-12-20] .
↑ Lin i inni, Mitochondrial genomic data are effective at placing mycoheterotrophic lineages in plant phylogeny, „New Phytologist”, 236, 2022, s. 1908–1921, DOI: 10.1111/nph.18335 .
↑ Crescent Bloom: Dioscoreales. The Compleat Botanica. [dostęp 2009-06-08]. (ang.).
↑ James L. Reveal: Classification of extant Vascular Plant Families - An expanded family scheme. Department of Plant Biology, Cornell University. [dostęp 2009-01-22]. (ang.).

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-01] (ang.).

[apweb-2] 1 2 3 4 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-01] (ang.).

[apgIV-3] The Angiosperm Phylogeny Group. An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV. „Botanical Journal of the Linnean Society”. 181, 1, s. 1–20, 2016. DOI: 10.1111/boj.12385.

[APGV-4] 1 2 3 James W. Byng (i inni). Large‐scale nuclear and plastid phylogenomic analyses inform an updated Angiosperm Phylogeny Group classification: APG V. „Journal of Systematics and Evolution”. 64 (5), s. 845–874, 2026-09-17. DOI: 10.1111/jse.70096.

[5] Rośliny kwiatowe. Wielka Encyklopedia Przyrody. Warszawa: Muza SA, 1998. ISBN 83-7079-779-2.

[cole-6] ColeC. T.CH. ColeC., HilgerH. H.H. HilgerH., StevensS. P.F. StevensS., Angiosperm Phylogeny Poster (APP, 2026), 2026, DOI: 10.7287/peerj.preprints.2320 .

[angio-7] 1 2 3 4 Taccales Bercht. et J. Presl. [w:] The Phylogeny of Angiosperms [on-line]. Jan Thomas Johansson. [dostęp 2020-10-20].

[8] The Angiosperm Phylogeny Group. An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV. „Botanical Journal of the Linnean Society”. 181, 1, s. 1–20, 2016. DOI: 10.1111/boj.12385.

[cheek-9] 1 2 MartinM. Cheek MartinM., Marybel SotoM.S. Gomez Marybel SotoM.S., Sean W.S.W. Graham Sean W.S.W., Paula J.P.J. Rudall Paula J.P.J., Afrothismiaceae (Dioscoreales), a new fully mycoheterotrophic family endemic to tropical Africa, „Kew Bulletin”, 79, 2024, s. 55–73 [dostęp 2024-12-20] .

[lin-10] Lin i inni, Mitochondrial genomic data are effective at placing mycoheterotrophic lineages in plant phylogeny, „New Phytologist”, 236, 2022, s. 1908–1921, DOI: 10.1111/nph.18335 .

[11] Crescent Bloom: Dioscoreales. The Compleat Botanica. [dostęp 2009-06-08]. (ang.).

[12] James L. Reveal: Classification of extant Vascular Plant Families - An expanded family scheme. Department of Plant Biology, Cornell University. [dostęp 2009-01-22]. (ang.).