5-Fluorocytozyna

5-Fluorocytozyna
Nazewnictwo
	Nomenklatura systematyczna (IUPAC)
	6-amino-5-fluoro-1H-pirymidyn-2-on
	Inne nazwy i oznaczenia
farm.	łac. flucytosinum
inne	fluorocytozyna, flucytozyna, FC, 5-FC
	Ogólne informacje
	Charakterystyka fizyczna
	bezwonny, biały lub prawie biały, krystaliczny proszek
Wzór Hilla	C4H4FN3O
Masa molowa	129,09 g/mol
	Identyfikacja
Numer CAS	2022-85-7
PubChem	3366
DrugBank	DB01099
SMILES
	C1=NC(=O)NC(=C1F)N
InChI
	InChI=1S/C4H4FN3O/c5-2-1-7-4(9)8-3(2)6/h1H,(H3,6,7,8,9)
	InChIKey
	XRECTZIEBJDKEO-UHFFFAOYSA-N
Właściwości
	Rozpuszczalność w wodzie
	słabo rozpuszczalna: 15 g/l
	w innych rozpuszczalnikach
	słabo w etanolu, praktycznie nierozpuszczalna w chloroformie i eterze dietylowym
Temperatura rozkładu	296 °C
logP	−1,1
Wartości pK	pKBH+ 2,8 lub 3,3; pKa 10,9;
Niebezpieczeństwa
	Globalnie zharmonizowany system; klasyfikacji i oznakowania chemikaliów
	Uwaga
Zwroty H	H361
Zwroty P	P281
Numer RTECS	HA6040000
Dawka śmiertelna	LD50 powyżej 2000 mg/kg (mysz, drogą pokarmową)
	Podobne związki
Podobne związki	5-fluorouracyl
	Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą; stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
	Klasyfikacja medyczna
ATC	D01AE21, J02AX01
Farmakokinetyka
Działanie	przeciwgrzybicze
Procent wchłaniania	100% (doustnie)
Biodostępność	78–89% (doustnie)
Okres półtrwania	2,4–6 h
Wiązanie z białkami osocza i tkanek	2–31%
Metabolizm	minimalnie jelitowy
Wydalanie	z moczem
Uwagi terapeutyczne
Stosowanie w ciąży	kategoria C
Drogi podawania	doustnie, dożylnie
	Więcej identyfikatorów i właściwości może znajdować się w Wikidanych
	Multimedia w Wikimedia Commons

5-Fluorocytozyna, FC – organiczny związek chemiczny z grupy analogów pirymidyny. Od naturalnej cytozyny różni się obecnością atomu fluoru w pozycji 5. Pod nazwą flucytozyna stosowana jako lek przeciwgrzybiczny. Nie wykazuje działania przeciwbakteryjnego ani przeciwnowotworowego. Jest substratem do syntezy chemicznej fluorocytydyny(inne języki) i innych 5-fluorowych analogów pirymidyn i nukleozydów pirymidynowych.

Zastosowania medyczne

Mechanizm działania

Fluorocytozyna zaburza proces syntezy DNA oraz blokuje biosyntezę białek. Komórki drobnoustrojów wrażliwe na 5-fluorocytozynę pobierają ją aktywnie i przy udziale deaminazy cytozynowej(inne języki) przekształcają ją we fluorouracyl. Związek ten działa następnie na dwóch szlakach metabolicznych: może zostać przekształcony do 5-fluorodeoksyurydyno-5′-monofosforanu(inne języki) (FdUMP), który jest inhibitorem syntazy tymidylanowej i hamuje syntezę DNA. Alternatywnie FC może zostać przekształcona w kilku etapach do fluorourydyny(inne języki), która po fosforylacji do 5-fluorourydyno-5'-trifosforanu (FUTP) wbudowuje się do RNA grzybów (zamiast naturalnego UTP), co zakłóca syntezę białek.

Spektrum aktywności

Flucytozyna jest aktywna przeciwko infekcjom grzybami z rodzajów:

Działanie grzybostatczne jest tym większe, im więcej fluorouracylu wbudowanego zostanie do RNA grzybów. W dłuższym kontakcie lek wykazuje działanie grzybobójcze. Podczas dłuższego podawania może pojawić się oporność u szczepów pierwotnie wrażliwych. Dlatego nie należy stosować leku profilaktycznie. Flucytozynę podaje się zazwyczaj w czasie kuracji razem z amfoterycyną B. Jednoczesne stosowanie tych dwóch substancji prowadzi do nasilenia działania obu leków przeciw patogenom.

Dawkowanie

W dawkach co 6 godzin 50–150 mg na dobę na kilogram masy ciała. Czas leczenia powinien trwać 4–6 tygodni, w zależności od rodzaju infekcji i jej nasilenia. W kryptokokozie lek należy podawać przez 12 tygodni.

Działania niepożądane

Flucytozyna jest na ogół dobrze tolerowana przez pacjentów. Najczęściej występującymi skutkami ubocznymi są nudności, wymioty, wysypka skórna i biegunka. Rzadziej są to omamy, bóle głowy, zaburzenia aktywności enzymów wątrobowych, zapalenie wątroby, czy martwica komórek wątrobowych. W przebiegu leczenia obserwowano również zmiany w obrazie krwi obwodowej, głównie leukopenię, trombocytopenię i agranulocytozę. U pacjentów z niedoborami odporności, w tym u chorych na AIDS, zauważono zahamowanie czynności szpiku kostnego.

Interakcje

Arbinozyd cytozyny(inne języki) (lek cytostatyczny) powoduje zanik grzybobójczego działania flucytozyny.
Roztwory zawierające flucytozynę i amfoterycynę B należy podawać w osobnych wlewach z powodu ich niezgodności.

Preparaty

Ancotil – tabletki lub 1% roztwór do wstrzykiwań (10 mg/1 ml). Lek dostępny m.in. we Francji (możliwość importowania przez francuskie i niemieckie apteki, gdzie honorowane są polskie recepty).

Przypisy

1 2 3 4 4156. Flucytosine, [w:] Merck Index. An Encyclopedia of Chemicals, Drugs, and Biologicals, Maryadele J. O’Neil (red. nacz.), wyd. 15, Cambridge: Royal Society of Chemistry, 2013, s. 756, ISBN 978-1-84973-670-1, OCLC 825559753 (ang.).
1 2 Farmakopea Polska VIII, Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne, Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2008, s. 3491, ISBN 978-83-88157-53-0 .
CRC Handbook of Chemistry and Physics, William M.W.M. Haynes (red.), wyd. 97, Boca Raton: CRC Press, 2016, ISBN 978-1-4987-5429-3, OCLC 961861918 (ang.).
1. ↑ Physical Constants of Organic Compounds, s. 3-274.
2. ↑ Dissociation Constants of Organic Acids and Bases, s. 5-92.
↑ Flucytosine, [w:] DrugBank [online], University of Alberta, DB01099 [dostęp 2026-04-22] (ang.).
1 2 IrisI. Wempen IrisI., Jack J.J.J. Fox Jack J.J.J., Pyrimidines. I. The Synthesis of 6-Fluorocytosine and Related Compounds 1,2, „Journal of Medicinal Chemistry”, 6 (6), 1963, s. 688–693, DOI: 10.1021/jm00342a013 [dostęp 2026-08-26] (ang.).
↑ 5-Fluorocytosine [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, 5 listopada 2022, numer katalogowy: 46850 [dostęp 2026-04-22] .
1 2 R.R. Duschinsky R.R. i inni, Nucleosides. XXXIII. N⁴-Acylated 5-Fluorocytosines and a Direct Synthesis of 5-Fluoro-2′-deoxycytidine, „Journal of Medicinal Chemistry”, 9 (4), 1966, s. 566–572, DOI: 10.1021/jm00322a028, PMID: 4961226 (ang.).
↑ Alan F.A.F. Cook Alan F.A.F., Michael J.M.J. Holman Michael J.M.J., Alexander L.A.L. Nussbaum Alexander L.A.L., Nucleoside S-alkyl phosphorothioates. II. Preparation and chemical and enzymic properties, „Journal of the American Chemical Society”, 91 (6), 1969, s. 1522–1527, DOI: 10.1021/ja01034a040 (ang.).
↑ J. SastreJ.S. Toraño J. SastreJ.S., A.A. Vermes A.A., H.J.H.J. Guchelaar H.J.H.J., Simultaneous determination of flucytosine and fluorouracil in human plasma by high-performance liquid chromatography, „Biomedical Chromatography”, 15 (2), 2001, s. 89–94, DOI: 10.1002/bmc.38, PMID: 11268048 (ang.).
1 2 Flucytozyna, [w:] Polski serwis antybiotykowy [online] [zarchiwizowane z adresu 2015-09-24] .
1 2 Charakterystyka produktu leczniczego. Ancotil, 10 mg/ml, roztwór do infuzji, ICN Polfa Rzeszów, 2010 [zarchiwizowane z adresu 2014-09-03] .

Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.

[Merck-1] 1 2 3 4 4156. Flucytosine, [w:] Merck Index. An Encyclopedia of Chemicals, Drugs, and Biologicals, Maryadele J. O’Neil (red. nacz.), wyd. 15, Cambridge: Royal Society of Chemistry, 2013, s. 756, ISBN 978-1-84973-670-1, OCLC 825559753 (ang.).

[FP8-2] 1 2 Farmakopea Polska VIII, Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne, Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2008, s. 3491, ISBN 978-83-88157-53-0 .

[CRC-3] CRC Handbook of Chemistry and Physics, William M.W.M. Haynes (red.), wyd. 97, Boca Raton: CRC Press, 2016, ISBN 978-1-4987-5429-3, OCLC 961861918 (ang.).
↑ Physical Constants of Organic Compounds, s. 3-274.

↑ Dissociation Constants of Organic Acids and Bases, s. 5-92.

[4] Physical Constants of Organic Compounds, s. 3-274.

[7] Dissociation Constants of Organic Acids and Bases, s. 5-92.

[DB-5] Flucytosine, [w:] DrugBank [online], University of Alberta, DB01099 [dostęp 2026-04-22] (ang.).

[Wempen-6] 1 2 IrisI. Wempen IrisI., Jack J.J.J. Fox Jack J.J.J., Pyrimidines. I. The Synthesis of 6-Fluorocytosine and Related Compounds 1,2, „Journal of Medicinal Chemistry”, 6 (6), 1963, s. 688–693, DOI: 10.1021/jm00342a013 [dostęp 2026-08-26] (ang.).

[SA-8] 5-Fluorocytosine [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, 5 listopada 2022, numer katalogowy: 46850 [dostęp 2026-04-22] .

[Duschinsky1966-9] 1 2 R.R. Duschinsky R.R. i inni, Nucleosides. XXXIII. N⁴-Acylated 5-Fluorocytosines and a Direct Synthesis of 5-Fluoro-2′-deoxycytidine, „Journal of Medicinal Chemistry”, 9 (4), 1966, s. 566–572, DOI: 10.1021/jm00322a028, PMID: 4961226 (ang.).

[Cook1969-10] Alan F.A.F. Cook Alan F.A.F., Michael J.M.J. Holman Michael J.M.J., Alexander L.A.L. Nussbaum Alexander L.A.L., Nucleoside S-alkyl phosphorothioates. II. Preparation and chemical and enzymic properties, „Journal of the American Chemical Society”, 91 (6), 1969, s. 1522–1527, DOI: 10.1021/ja01034a040 (ang.).

[Sastre2001-11] J. SastreJ.S. Toraño J. SastreJ.S., A.A. Vermes A.A., H.J.H.J. Guchelaar H.J.H.J., Simultaneous determination of flucytosine and fluorouracil in human plasma by high-performance liquid chromatography, „Biomedical Chromatography”, 15 (2), 2001, s. 89–94, DOI: 10.1002/bmc.38, PMID: 11268048 (ang.).

[infekcje-12] 1 2 Flucytozyna, [w:] Polski serwis antybiotykowy [online] [zarchiwizowane z adresu 2015-09-24] .

[urpl-13] 1 2 Charakterystyka produktu leczniczego. Ancotil, 10 mg/ml, roztwór do infuzji, ICN Polfa Rzeszów, 2010 [zarchiwizowane z adresu 2014-09-03] .

[4] Physical Constants of Organic Compounds, s. 3-274.

[7] Dissociation Constants of Organic Acids and Bases, s. 5-92.