Grossular
 | |
| Właściwości chemiczne i fizyczne | |
| Skład chemiczny |
krzemian wapnia i glinu (Ca3Al2(SiO4)3) |
|---|---|
| Twardość w skali Mohsa |
6,5–7,5 |
| Przełam |
muszlowy |
| Łupliwość |
brak, niewyraźna wg {110} |
| Pokrój kryształu |
dwunastościenny, dwudziestoczterościenny |
| Układ krystalograficzny |
regularny |
| Właściwości mechaniczne |
kruchy |
| Gęstość |
3,4–3,7 g/cm³ |
| Właściwości optyczne | |
| Barwa |
biały, zielona żółta, różowa, oliwkowa, brunatnoczerwona, pomarańczowa, brązowa, niebieskawa, rzadko czarna, niekiedy bezbarwny |
| Rysa |
biała |
| Połysk |
żywiczny, szklisty, tłusty |
| Inne |
minerał izotropowy |
Grossular – rzadki minerał z gromady krzemianów zaliczany do grupy granatów, rozpowszechniony tylko w niektórych regionach Ziemi.
Nazwa pochodzi od łacińskiej nazwy agrestu Ribes grossularia, gdyż barwą i kształtem przypomina owoc tej rośliny.
Właściwości
- Luminescencja: promieniowanie rentgenowskie daje efekt intensywnego jarzenia o barwie pomarańczowej.
- Inkluzje: liczne. Częste wtrącenia kryształków diopsydu, apatytu, aktynolitu i cyrkonu.
Krystalizuje w układzie regularnym. Wykształca kryształy w formie dwunastościanów rombowych, dwudziestoczterościanów deltoidowych i ich kombinacji. Występuje w formie skupień zbitych, ziarnistych, naskorupień oraz prawidłowo wykształconych, dużych kryształów. Spotykany jest jako minerał wrosły i narosły. Jest kruchy, przezroczysty do nieprzezroczystego, spotykany jest w wielu kolorach. Posiada białą rysę oraz szklisty bądź tłusty połysk. Rozpuszczalny w gorącym kwasie solnym.
Odmiany mineralogiczne i gemmologiczne
- hessonit (kamień cynamonowy) – pomarańczowoczerwony, pomarańczowy, zasobny w żelazo,
- tsavoryt – szmaragdowy, bogaty w wanad (najczęściej z Kenii i Tanzanii),
- rosolit – różowy,
- romanzovit – brunatnoczerwony (z Finlandii),
- nefryt transvaalski (jadeit, żad) – zielony (z Afryki Południowej),
- leukogranat – bezbarwny,
- hydrogrossular – hydrogranat.
Występowanie
Minerał skał metamorficznych, występuje głównie w wapieniach, marmurach (zmienione regionalnie), skarnach (węglanowo-krzemianowe zmienione kontaktowo), żyłach serpentynitów i rodonitów. Powstaje w metasomatycznie zmienionych, magmowych skałach zasadowych i ultrazasadowych. Także w skałach zmienionych chemicznie (rodingit); w szczelinach tych skał. Niekiedy występuje w skałach okruchowych, najczęściej w piaskach i żwirach. Towarzyszą mu kalcyt, wezuwian, diopsyd, kalcyt, andradyt, epidot, zoisyt, wollastonit, danalit oraz klinochlor.
Miejsce występowania
- Chiny – białe;
- Sri Lanka – hessonity o czerwonym zabarwieniu;
- Kenia – kryształy o barwie różowej i zielonej;
- Tanzania – ciemnozielone tsaworyty, kryształy żółte i różowe;
- USA – Kalifornia, Kolorado (kryształy pomarańczowe i bezbarwne);
- Kanada – Asbestos w prowincji Quebec (pomarańczowe lub różowe znacznych rozmiarów);
- Meksyk – Region Chihuahua (rosolit, dobrze wykształcone kryształy białe i zielone);
- RPA – Transvaal, Pakistan, Rosja – Ural, Jakucja, Syberia (zielone);
- Brazylia;
- Szwajcaria – masyw Zermatt;
- Włochy – Piemont i Elba;
- Pakistan;
- Czechy;
- Mali;
- Rumunia;
- Niemcy;
- Wielka Brytania;
- Norwegia;
- Korea Południowa;
W Polsce spotykany w skałach metamorficznych okolic Strzelina, na Pogórzu Izerskim (Stara Kamienica), Izerskich Garbach, w Miedziance (Rudawy Janowickie), Gębczycach, Podzamku, Jordanowie, Kletnie, w rejonie Sobótki (Nasławice), w okolicach Kowar. Okazy z Jordanowa i Nasławic są zwykle składnikiem rodingitów.
Zastosowanie
- kamień szlachetny.
- W jubilerstwie dość znaczne, zwykle w postaci kaboszonów, paciorków oraz fasetkowo. Okazy oszlifowane mogą osiągać znaczną masę, prócz tsaworytu.
- znaczenie naukowe i kolekcjonerskie.
- Do najbardziej poszukiwanych należą kamienie o zabarwieniu cynamonowym i pomarańczowoczerwonym. Okazy oszlifowane o masie ponad 60 ct są ozdobą kolekcji gemmologicznych, np. kamea z hessonitu z rzeźbą głowy Chrystusa o masie 61,5 ct.
- Materiał biały, zbity wykorzystywany jest w rzeźbiarstwie.
- Cieszy się dużym uznaniem wśród kolekcjonerów.