Grossular

Grossular
	Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny	krzemian wapnia i glinu (Ca3Al2(SiO4)3)
Twardość w skali Mohsa	6,5–7,5
Przełam	muszlowy
Łupliwość	brak, niewyraźna wg {110}
Pokrój kryształu	dwunastościenny, dwudziestoczterościenny
Układ krystalograficzny	regularny
Właściwości mechaniczne	kruchy
Gęstość	3,4–3,7 g/cm³
	Właściwości optyczne
Barwa	biały, zielona żółta, różowa, oliwkowa, brunatnoczerwona, pomarańczowa, brązowa, niebieskawa, rzadko czarna, niekiedy bezbarwny
Rysa	biała
Połysk	żywiczny, szklisty, tłusty
Inne	minerał izotropowy; Dyspersja: 0,027; Widmo absorpcyjne: częściowo diagnostyczne
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło w Wikisłowniku

Grossular – rzadki minerał z gromady krzemianów zaliczany do grupy granatów, rozpowszechniony tylko w niektórych regionach Ziemi.

Nazwa pochodzi od łacińskiej nazwy agrestu Ribes grossularia, gdyż barwą i kształtem przypomina owoc tej rośliny.

Właściwości

Luminescencja: promieniowanie rentgenowskie daje efekt intensywnego jarzenia o barwie pomarańczowej.
Inkluzje: liczne. Częste wtrącenia kryształków diopsydu, apatytu, aktynolitu i cyrkonu.

Krystalizuje w układzie regularnym. Wykształca kryształy w formie dwunastościanów rombowych, dwudziestoczterościanów deltoidowych i ich kombinacji. Występuje w formie skupień zbitych, ziarnistych, naskorupień oraz prawidłowo wykształconych, dużych kryształów. Spotykany jest jako minerał wrosły i narosły. Jest kruchy, przezroczysty do nieprzezroczystego, spotykany jest w wielu kolorach. Posiada białą rysę oraz szklisty bądź tłusty połysk. Rozpuszczalny w gorącym kwasie solnym.

Odmiany mineralogiczne i gemmologiczne

hessonit (kamień cynamonowy) – pomarańczowoczerwony, pomarańczowy, zasobny w żelazo,
tsavoryt – szmaragdowy, bogaty w wanad (najczęściej z Kenii i Tanzanii),
rosolit – różowy,
romanzovit – brunatnoczerwony (z Finlandii),
nefryt transvaalski (jadeit, żad) – zielony (z Afryki Południowej),
leukogranat – bezbarwny,
hydrogrossular – hydrogranat.

Występowanie

Minerał skał metamorficznych, występuje głównie w wapieniach, marmurach (zmienione regionalnie), skarnach (węglanowo-krzemianowe zmienione kontaktowo), żyłach serpentynitów i rodonitów. Powstaje w metasomatycznie zmienionych, magmowych skałach zasadowych i ultrazasadowych. Także w skałach zmienionych chemicznie (rodingit); w szczelinach tych skał. Niekiedy występuje w skałach okruchowych, najczęściej w piaskach i żwirach. Towarzyszą mu kalcyt, wezuwian, diopsyd, kalcyt, andradyt, epidot, zoisyt, wollastonit, danalit oraz klinochlor.

Miejsce występowania

Chiny – białe;
Sri Lanka – hessonity o czerwonym zabarwieniu;
Kenia – kryształy o barwie różowej i zielonej;
Tanzania – ciemnozielone tsaworyty, kryształy żółte i różowe;
USA – Kalifornia, Kolorado (kryształy pomarańczowe i bezbarwne);
Kanada – Asbestos w prowincji Quebec (pomarańczowe lub różowe znacznych rozmiarów);
Meksyk – Region Chihuahua (rosolit, dobrze wykształcone kryształy białe i zielone);
RPA – Transvaal, Pakistan, Rosja – Ural, Jakucja, Syberia (zielone);
Brazylia;
Szwajcaria – masyw Zermatt;
Włochy – Piemont i Elba;
Pakistan;
Czechy;
Mali;
Rumunia;
Niemcy;
Wielka Brytania;
Norwegia;
Korea Południowa;

W Polsce spotykany w skałach metamorficznych okolic Strzelina, na Pogórzu Izerskim (Stara Kamienica), Izerskich Garbach, w Miedziance (Rudawy Janowickie), Gębczycach, Podzamku, Jordanowie, Kletnie, w rejonie Sobótki (Nasławice), w okolicach Kowar. Okazy z Jordanowa i Nasławic są zwykle składnikiem rodingitów.

Zastosowanie

kamień szlachetny.
W jubilerstwie dość znaczne, zwykle w postaci kaboszonów, paciorków oraz fasetkowo. Okazy oszlifowane mogą osiągać znaczną masę, prócz tsaworytu.
znaczenie naukowe i kolekcjonerskie.
Do najbardziej poszukiwanych należą kamienie o zabarwieniu cynamonowym i pomarańczowoczerwonym. Okazy oszlifowane o masie ponad 60 ct są ozdobą kolekcji gemmologicznych, np. kamea z hessonitu z rzeźbą głowy Chrystusa o masie 61,5 ct.
Materiał biały, zbity wykorzystywany jest w rzeźbiarstwie.
Cieszy się dużym uznaniem wśród kolekcjonerów.

Zobacz też

granat

Przypisy

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 EligiuszE. Szełęg EligiuszE., Minerały i skały Polski, Multico Oficyna Wydawnicza, 2023, s. 196, ISBN 978-83-7073-816-7 .
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 JerzyJ. Żaba JerzyJ., Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów, Wydawnictwa Videograf SA, 2024, s. 164, ISBN 978-83-8293-231-7 .
1 2 3 4 5 RupertR. Hochleitner RupertR., Minerały, kamienie szlachetne, skały, Multico Oficyna Wydawnicza, 2022, s. 326, ISBN 978-83-7073-816-7 .
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 WalterW. Schumann WalterW., Minerały świata, Alma-Press, 2003, s. 130, ISBN 978-83-7020-313-9 .
1 2 3 JanJ. Parafiniuk JanJ., Atlas Minerałów, Multico Oficyna Wydawnicza, 2019, s. 206, ISBN 978-83-7073-845-7 .

Bibliografia

KazimierzK. Maślankiewicz KazimierzK., Kamienie szlachetne, wyd. 3, Warszawa: Wydawnictwo Geologiczne, 1982 .
MichałM. Sachanbiński MichałM., Vademecum zbieracza kamieni szlachetnych i ozdobnych, Warszawa: Wydawnictwo Geologiczne, 1984, ISBN 83-220-0199-1 .

[książka1-1] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 EligiuszE. Szełęg EligiuszE., Minerały i skały Polski, Multico Oficyna Wydawnicza, 2023, s. 196, ISBN 978-83-7073-816-7 .

[książka4-2] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 JerzyJ. Żaba JerzyJ., Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów, Wydawnictwa Videograf SA, 2024, s. 164, ISBN 978-83-8293-231-7 .

[książka2-3] 1 2 3 4 5 RupertR. Hochleitner RupertR., Minerały, kamienie szlachetne, skały, Multico Oficyna Wydawnicza, 2022, s. 326, ISBN 978-83-7073-816-7 .

[książka7-4] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 WalterW. Schumann WalterW., Minerały świata, Alma-Press, 2003, s. 130, ISBN 978-83-7020-313-9 .

[książka3-5] 1 2 3 JanJ. Parafiniuk JanJ., Atlas Minerałów, Multico Oficyna Wydawnicza, 2019, s. 206, ISBN 978-83-7073-845-7 .